Ánh đèn gầm xe trong đêm tối

Tôi nghe câu chuyện này từ cụ Nguyễn Xuân Dinh, cựu chiến binh quê Quỳnh Lưu, Nghệ An, vào một đêm mất điện. Cả xóm tối om, chỉ có ánh đèn dầu nhỏ trên bàn. Cụ nhìn ngọn đèn rồi khẽ nói:

“Đêm Trường Sơn cũng tối như thế, nhưng có một thứ ánh sáng mà tôi nhớ mãi – ánh đèn gầm xe.”

Rồi cụ bắt đầu kể.

Đó là những ngày cuối chiến tranh, đầu năm 1975. Đơn vị anh Dinh đang bám một tuyến đường vận chuyển hoạt động gần như suốt đêm. Máy bay địch vẫn còn đánh phá nên xe không được bật đèn pha như bình thường.

Mỗi chiếc xe chỉ để một khe sáng rất nhỏ dưới gầm, đủ để người lái nhìn thấy mép đường mà từ trên cao khó phát hiện.

Cụ kể:

“Nhìn từ xa, đoàn xe giống như một chuỗi đom đóm bò giữa rừng.”

Đêm ấy trời không trăng. Rừng Trường Sơn tối đặc, đứng cách vài mét đã không thấy rõ mặt người. Sau một ngày lấp hố bom và gia cố mặt đường, tiểu đội anh Dinh nhận nhiệm vụ dẫn xe vượt qua một đoạn cua nguy hiểm ven vực.

Khoảng gần mười giờ đêm, tiếng động cơ đầu tiên vọng tới từ phía sau núi.

Rồi một chấm sáng nhỏ xuất hiện sát mặt đất.

Không phải ánh đèn pha, không phải ngọn đuốc, mà là ánh đèn gầm xe bịt kín chỉ còn một khe sáng mỏng như sợi chỉ.

Chiếc xe đầu tiên bò chậm qua trọng điểm. Ánh sáng lướt trên đất đỏ, trên những tảng đá ướt và đôi bàn chân đầy bùn của những người làm đường.

Anh Dinh đứng bên mép cua, giơ tấm phản quang nhỏ ra hiệu cho lái xe bám đúng lối an toàn.

Cụ nói nhỏ:

“Hồi đó chỉ lệch một gang tay là có thể xuống vực.”

Sau chiếc thứ nhất là chiếc thứ hai, rồi chiếc thứ ba.

Từng ánh đèn nhỏ nối nhau trong bóng tối sâu thẳm.

Không ai nói to. Chỉ có tiếng động cơ bị ghìm xuống thấp, tiếng bánh xe nghiến trên đá và tiếng nước suối xa xa dưới vực.

Anh Hòa ở Diễn Châu đứng cạnh khẽ thì thầm:

“Đẹp thật.”

Anh Dinh lúc đầu còn ngạc nhiên:

“Giữa chiến tranh mà cũng thấy đẹp à?”

Hòa gật đầu:

“Ừ. Vì đèn còn sáng nghĩa là xe còn đi được.”

Câu nói ấy theo cụ suốt cả cuộc đời.

Đoàn xe hôm ấy chở gạo, thuốc men và đạn dược vào phía trước. Mỗi chiếc xe qua được trọng điểm là thêm một phần sức mạnh đến chiến trường.

Có lúc đường hẹp đến mức bánh xe chỉ cách mép vực vài chục phân. Người dẫn đường phải đi sát đầu xe, cúi thấp để ánh đèn gầm hắt lên đôi dép cao su và mép đường.

Một lần, chiếc xe thứ năm bất ngờ sa bánh vào ổ đất mềm.

Động cơ gầm lên rồi khựng lại.

Cả tiểu đội lao tới chèn đá, xúc đất và đẩy xe trong im lặng. Mồ hôi chảy ướt lưng áo dù đêm rất lạnh.

Tiểu đội trưởng Trần Văn Hậu ghé sát cabin nói nhỏ:

“Nhích từng chút thôi.”

Bánh xe quay chậm, đất bắn tung tóe.

Rồi chiếc xe từ từ thoát khỏi chỗ lún.

Không ai reo lên.

Chỉ có những tiếng thở phào rất khẽ trong bóng tối.

Đoàn xe tiếp tục đi.

Càng về khuya, sương núi càng dày. Những ánh đèn gầm trở nên mờ ảo, lúc hiện lúc mất giữa màn sương và tán cây.

Cụ kể:

“Có lúc tôi tưởng như cả con đường đang trôi trong bóng tối.”

Đứng bên đường nhìn đoàn xe nối nhau, anh Dinh bỗng nhớ đến quê nhà. Nhớ những đêm mất điện ở Quỳnh Lưu, nhớ ánh đèn dầu mẹ đặt bên cửa sổ chờ con đi học về.

Ánh đèn gầm xe giữa Trường Sơn khác hẳn ánh đèn quê, nhưng đều mang một ý nghĩa giống nhau: có người đang chờ ở phía trước.

Gần nửa đêm, chiếc xe cuối cùng chuẩn bị qua trọng điểm.

Người lái xe thò đầu ra, cười với tiểu đội:

“Nhờ các đồng chí mà xe mới qua được.”

Tiểu đội trưởng Hậu chỉ gật đầu:

“Đi an toàn.”

Chiếc xe chầm chậm lăn đi.

Ánh đèn nhỏ dưới gầm xe rung nhẹ theo ổ đường, rồi xa dần, nhỏ dần và cuối cùng biến mất sau khúc cua tối đen.

Cả khu rừng lại chìm vào im lặng.

Chỉ còn mùi dầu máy, đất ẩm và tiếng suối chảy.

Anh Hòa nhìn về phía ánh đèn vừa mất hút rồi nói:

“Không biết bao giờ mới hết những đêm như thế này.”

Hậu đáp rất khẽ:

“Rồi sẽ hết.”

Năm 1975, chiến tranh thật sự kết thúc.

Nhiều năm sau, cụ Dinh đi trên những con đường sáng đèn điện, xe cộ nối nhau không còn phải che ánh sáng nữa. Nhưng mỗi lần thấy ánh đèn xe trong đêm, cụ lại nhớ Trường Sơn.

Tôi hỏi:

“Điều gì còn lại rõ nhất trong ký ức cụ?”

Cụ nhìn ra khoảng tối ngoài sân:

“Là những chấm sáng nhỏ bò giữa rừng đen và cảm giác rằng dù chiến tranh còn dữ dội, con đường vẫn chưa tắt.”

Là người sưu tầm lịch sử, tôi hiểu rằng lịch sử không chỉ được viết bằng những trận đánh lớn. Nó còn được viết bằng những đoàn xe âm thầm đi trong đêm, bằng những khe sáng nhỏ dưới gầm xe và bằng những người lính đứng bên mép vực giữ cho bánh xe không chệch khỏi con đường.

Ánh đèn gầm xe trong đêm tối không chỉ là ánh sáng của một đoàn vận tải. Đó là ánh sáng của hy vọng, của sự tiếp nối giữa hậu phương và tiền tuyến, và của niềm tin rằng dù đêm Trường Sơn có sâu đến đâu, con đường đi tới ngày hòa bình vẫn luôn được giữ sáng bởi những con người thầm lặng.