Ánh đèn trong bệnh xá rừng
Giữa cánh rừng già nằm sâu trong dãy Trường Sơn có một bệnh xá dã chiến nhỏ được dựng bằng tre, nứa và lá cọ. Từ trên cao nhìn xuống, nơi ấy gần như bị những tán cây cổ thụ che kín hoàn toàn, bởi nếu để lộ dấu vết giữa đại ngàn thì chỉ một chuyến bay trinh sát cũng có thể biến cả khu bệnh xá thành mục tiêu của những trận ném bom. Chính vì vậy, mọi hoạt động đều diễn ra trong sự lặng lẽ tuyệt đối. Ban ngày, những lối đi được ngụy trang cẩn thận bằng cành lá. Ban đêm, ánh đèn dầu trong các lán điều trị luôn được che kín bằng nhiều lớp vải đen để ánh sáng không lọt ra ngoài. Đó là nơi hàng trăm thương binh đã được cứu chữa trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt, và cũng là nơi gắn bó với bác sĩ quân y Lê Minh cùng những đồng đội của ông.
Lê Minh vốn là sinh viên năm cuối của một trường y khi tình nguyện nhập ngũ. Anh từng mơ ước sau khi tốt nghiệp sẽ trở thành bác sĩ ngoại khoa tại một bệnh viện lớn, nhưng chiến tranh đã đưa anh đến với khu bệnh xá giữa rừng sâu. Những gì học được trong giảng đường chỉ là nền tảng ban đầu, còn thực tế nơi chiến trường khắc nghiệt hơn rất nhiều. Thiếu thuốc men, thiếu dụng cụ, thiếu cả điện để chiếu sáng, nhưng thương binh thì ngày một nhiều. Có những đêm, hàng chục người cùng được đưa về sau một trận đánh lớn. Tiếng cáng tre, tiếng gọi nhau khẩn trương và tiếng bước chân chạy vội vang lên không ngớt, báo hiệu một đêm trắng lại bắt đầu.
Người phụ trách bệnh xá là bác sĩ Nguyễn Đức An, một người đã có nhiều năm kinh nghiệm trong ngành y trước khi khoác áo lính. Ông không chỉ giỏi chuyên môn mà còn là chỗ dựa tinh thần cho tất cả cán bộ, y tá và hộ lý trong đơn vị. Ông thường nói rằng ở chiến trường, mỗi giây phút đều có giá trị như vàng. Chỉ cần chậm một chút, một người đồng đội có thể mất đi cơ hội sống. Chính vì thế, người bác sĩ quân y phải học cách đưa ra quyết định thật nhanh nhưng cũng thật chính xác, bởi phía sau mỗi quyết định là một sinh mạng.
Những ngày đầu làm việc, Minh không ít lần bối rối khi chứng kiến thương binh được đưa vào trong tình trạng rất nặng. Máu thấm đỏ cả băng cá nhân, nhiều người sốt cao vì nhiễm trùng, có người vừa trải qua nhiều ngày hành quân trong điều kiện thiếu ăn, thiếu nước. Mỗi lần như vậy, bác sĩ An đều bình tĩnh hướng dẫn từng bước. Ông dạy Minh cách quan sát nhanh tình trạng bệnh nhân, cách ưu tiên cấp cứu và cả cách động viên thương binh giữ vững tinh thần. Ông bảo rằng thuốc men rất quan trọng, nhưng nhiều khi một lời động viên đúng lúc cũng có thể giúp người bị thương có thêm ý chí vượt qua đau đớn.
Một đêm đầu mùa mưa, khi cơn giông vừa kéo đến, đơn vị nhận tin có một trận đánh lớn vừa diễn ra cách bệnh xá gần hai chục kilômét. Chưa đầy một giờ sau, những tốp cáng đầu tiên đã lần lượt được đưa vào. Tiếng mưa rơi dồn dập trên mái lá hòa cùng tiếng bước chân khẩn trương khiến không khí càng thêm căng thẳng. Trong căn lán phẫu thuật nhỏ, bác sĩ An cùng Minh và các y tá gần như không có lấy một phút nghỉ ngơi.
Trong số các thương binh được đưa đến có một chiến sĩ liên lạc tên Hải. Anh bị thương rất nặng sau khi cố gắng đưa mệnh lệnh từ sở chỉ huy đến đơn vị phía trước trong lúc bom vẫn đang trút xuống. Khi được đặt lên bàn mổ, Hải vẫn cố nắm chặt chiếc túi đựng tài liệu đã hoàn thành nhiệm vụ. Minh nhẹ nhàng gỡ chiếc túi khỏi tay anh rồi giao cho cán bộ trực ban, còn bác sĩ An nhanh chóng bắt đầu ca phẫu thuật.
Ánh sáng trong lán chỉ đến từ hai chiếc đèn dầu được che cẩn thận. Một y tá đứng giữ đèn để ánh sáng luôn chiếu đúng vị trí cần thao tác. Mồ hôi chảy thành dòng trên gương mặt mọi người dù bên ngoài trời đang mưa lạnh. Tiếng kéo, tiếng kẹp phẫu thuật chạm vào nhau vang lên rất nhỏ giữa không gian tĩnh lặng. Không ai nói nhiều, bởi từng người đều hiểu rõ phần việc của mình.
Ca mổ kéo dài hơn ba giờ. Khi bác sĩ An khâu mũi chỉ cuối cùng, mọi người mới thở phào nhẹ nhõm. Hải đã qua cơn nguy kịch. Minh nhìn người chiến sĩ trẻ đang thiếp đi sau ca mổ mà cảm thấy niềm vui khó diễn tả. Đó là lần đầu tiên anh thực sự cảm nhận được giá trị của nghề mình đang làm. Giữa chiến tranh, mỗi sinh mạng được giữ lại đều giống như một phép màu được tạo nên từ kiến thức, sự bình tĩnh và tinh thần đồng đội.
Những ngày sau đó, Hải hồi phục rất chậm. Minh thường tranh thủ mỗi buổi tối đến thay băng, kiểm tra vết thương và trò chuyện với anh. Hải kể về quê hương có những cánh đồng lúa trải dài, về người mẹ vẫn ngày ngày chờ thư con và về ước mơ sau chiến tranh sẽ trở thành thầy giáo. Minh lặng lẽ lắng nghe rồi nhận ra rằng phía sau mỗi thương binh không chỉ là một người lính, mà còn là một gia đình, một quê hương và biết bao dự định còn dang dở.
Không lâu sau, bệnh xá lại phải đối mặt với một thử thách lớn hơn. Máy bay đối phương phát hiện dấu vết hoạt động trong khu vực và liên tục ném bom xuống vùng rừng lân cận. Để bảo đảm an toàn, toàn bộ bệnh xá phải di chuyển trong đêm đến địa điểm mới. Công việc ấy vô cùng gian nan bởi nhiều thương binh chưa thể tự đi lại. Các bác sĩ, y tá và chiến sĩ thay nhau khiêng cáng, mang theo thuốc men, dụng cụ y tế và từng chai dịch truyền băng qua những con suối đang dâng nước vì mưa lớn.
Minh được giao phụ trách nhóm thương binh nặng. Anh cùng hai đồng đội cẩn thận khiêng từng chiếc cáng vượt qua đoạn đường lầy lội. Có lúc nước suối chảy xiết đến ngang bụng, mọi người phải nắm chặt tay nhau mới có thể giữ được thăng bằng. Dẫu ai cũng mệt mỏi, không một lời than vãn nào vang lên. Trong suy nghĩ của họ, chỉ cần đưa được toàn bộ thương binh đến nơi an toàn thì mọi gian khổ đều xứng đáng.
Sau gần một ngày đêm liên tục di chuyển, bệnh xá mới được dựng lại dưới một thung lũng kín đáo hơn. Chưa kịp nghỉ ngơi, các bác sĩ lại bắt tay ngay vào công việc chăm sóc bệnh nhân. Những chiếc lán mới còn thơm mùi tre tươi, nền đất vẫn chưa kịp nện phẳng, nhưng tiếng hỏi han ân cần và sự tận tụy của đội ngũ quân y đã khiến nơi ấy nhanh chóng trở thành chỗ dựa cho những người lính đang điều trị.
Mùa xuân năm sau, Hải bình phục và được chuyển về tuyến sau để tiếp tục phục hồi chức năng. Trước ngày rời bệnh xá, anh tìm gặp Minh và bác sĩ An. Anh cúi đầu thật sâu rồi nói rằng nếu không có ánh đèn trong căn lán giữa rừng năm ấy, có lẽ mình đã không còn cơ hội nhìn thấy ngày mai. Bác sĩ An chỉ mỉm cười hiền hậu và đáp rằng người giữ được anh ở lại chính là ý chí sống của anh cùng sự chung sức của cả tập thể bệnh xá, bởi trong chiến tranh không một ai có thể làm nên điều kỳ diệu một mình.
Nhiều năm sau ngày đất nước thống nhất, Minh trở thành bác sĩ tại một bệnh viện lớn. Ông đã thực hiện hàng nghìn ca phẫu thuật hiện đại với đầy đủ thiết bị tiên tiến, nhưng mỗi khi bước vào phòng mổ sáng trưng ánh điện, ông lại nhớ đến căn lán nhỏ giữa rừng Trường Sơn năm nào, nơi những ca phẫu thuật được thực hiện dưới ánh đèn dầu leo lét và trong tiếng bom vọng từ xa.
Có lần, trong một hội nghị ngành y, một bác sĩ trẻ hỏi ông đâu là bài học lớn nhất trong nghề. Minh mỉm cười rồi kể về bệnh xá rừng, về những đồng đội từng thức trắng nhiều đêm để cứu thương binh và về bác sĩ An, người luôn tin rằng y đức không nằm ở điều kiện vật chất mà nằm ở trái tim của người thầy thuốc. Ông nói rằng máy móc hiện đại có thể giúp bác sĩ làm việc hiệu quả hơn, nhưng lòng nhân ái và tinh thần trách nhiệm mới là điều giữ cho nghề y luôn cao quý.
Năm tám mươi tuổi, Minh trở lại khu rừng xưa cùng những đồng đội cũ. Bệnh xá dã chiến không còn nữa, chỉ còn vài nền đất đã phủ kín cỏ xanh và những gốc cây lớn vẫn đứng lặng giữa đại ngàn. Ông cúi xuống nhặt một chiếc lá khô, nhìn khoảng rừng yên bình rồi mỉm cười. Tiếng bom đã lùi xa từ lâu, thay vào đó là tiếng chim hót và tiếng gió luồn qua tán lá. Ông tin rằng nơi từng có những ánh đèn dầu nhỏ bé thắp sáng giữa đêm tối không chỉ cứu sống biết bao người lính, mà còn thắp lên niềm tin về tình người, về lòng tận tụy và về giá trị thiêng liêng của sự sống. Chính những ánh đèn ấy đã góp phần giữ gìn biết bao sinh mạng để hôm nay đất nước có thêm những con người được trở về, được đoàn tụ và tiếp tục viết tiếp câu chuyện của hòa bình.
