ANH HÙNG AMA JHAO

Ama Jhao (1840–1905), tên thật Y Yên, họ Ayŭn Tút, là tù trưởng người Ê Đê ở vùng Tây Nguyên, Việt Nam. Ông nổi tiếng là người lãnh đạo phong trào kháng Pháp đầu thế kỷ XX, được xem như một trong những thủ lĩnh bản địa đầu tiên đứng lên chống lại quá trình bình định của thực dân Pháp tại Đắk Lắk.

Sinh trong gia đình nghèo, Ama Jhao kết hôn với con gái tù trưởng Ama Phi của buôn Ea Yông và theo tục mẫu hệ Ê Đê, về ở rể nhà vợ. Sau khi cha vợ mất, ông được dân bầu làm tù trưởng nhờ uy tín và tài lãnh đạo. Khi người Pháp bắt đầu xâm nhập Tây Nguyên, ông kiên quyết từ chối mọi dụ dỗ, giữ lập trường độc lập và bảo vệ lãnh thổ buôn làng.

Từ năm 1889 đến 1905, Ama Jhao lãnh đạo nhiều đợt nổi dậy của đồng bào Ê Đê vùng Krông Păk chống lại việc chiếm đất, phá rừng và mở đường của thực dân Pháp. Nghĩa quân của ông tổ chức phục kích quân Pháp trên tuyến đường nối Buôn Ma Thuột với Ninh Hòa, gây thiệt hại cho đối phương và buộc chúng nhiều lần rút lui. Năm 1901, ông dẫn đầu đoàn tù trưởng xuống Phú Yên khiếu kiện việc cướp đất, biểu hiện tinh thần đấu tranh hợp pháp song kiên cường.

Đầu năm 1905, một tên cận vệ phản bội tiết lộ nơi ẩn náu khiến ông bị bắt. Dù bị tra tấn, Ama Jhao vẫn giữ khí tiết, thách thức giặc: “Trả ta về núi rừng xem ai thắng ai.” Ông qua đời trong nhà lao Buôn Ma Thuột tháng 3 năm 1905, hưởng thọ 65 tuổi

Tên ông được đặt cho đường Ama Jhao tại thành phố Buôn Ma Thuột, biểu tượng cho lòng quả cảm và tinh thần tự chủ của người Ê Đê, cũng như truyền thống đoàn kết đấu tranh của các dân tộc Tây Nguyên.