ANH HÙNG BOK WỪU

Xuất thân trong một gia đình nghèo, từ nhỏ, Bok Wừu đã tận mắt chứng kiến cảnh quê hương bị tàn phá, đồng bào bị áp bức, bị bọn chủ đồn điền Đak Đoa bắt đi xâu, có năm đến ba bốn tháng không được trả tiền công. Căm thù giặc và bọn chủ bóc lột bao nhiêu, Wừu càng thương dân bấy nhiêu.

Năm 1939, Anh hùng Wừu là một trong những người đầu tiên tham gia phong trào chống bắt phu bắt lính ở địa phương; Vận động dân làng tổ chức các cuộc đấu tranh tự phát chống bọn chủ đồn điền cúp phạt tiền công. Uy tín của Wừu dần lan rộng ra vùng Nam, Bắc Đak Đoa và ngày càng được dân làng tin tưởng yêu thương.

Cách mạng tháng Tám thành công, Bok Wừu tham gia xây dựng chính quyền. Tháng 6-1946, khi thực dân Pháp tái chiếm Gia Lai và Kon Tum, Bok Wừu bị đứt liên lạc với tổ chức. Trong hơn 2 năm mất liên lạc, Bok Wừu vẫn chủ động, tích cực, bí mật làm công tác tuyên truyền vận động quần chúng.

Năm 1949, khi đội tuyên truyền vũ trang về địa phương, Bok Wừu đã bắt liên lạc được với đội, được giác ngộ cách mạng, được giao nhiệm vụ và tiếp tục hoạt động. Đến tháng 9-1950, bok Wừu là một trong ba người Bahnar đầu tiên của Đak Đoa được vinh dự kết nạp vào Đảng Lao Động Việt Nam (nay là Đảng Cộng sản Việt Nam). Trong niềm xúc động ngẹn ngào, người cộng sản người Bahnar đầu tiên trong vùng đã nắm tay: “Thề theo Đảng, theo Bok Hồ trọn đời”.

Trước phong trào cách mạng phát triển mạnh khắp vùng Đak Đoa, nhằm ngăn chặn cơ sở của ta, chính quyền thực dân tổ chức mạng lưới tề điệp dày đặc ở khắp các buôn làng. Vượt qua khó khăn, Bok Wừu vẫn tìm mọi cách đến từng nhà, vạch rõ âm mưu của giặc cho đồng bào các dân tộc biết, hướng những người đồng tộc về với cách mạng. Khi Ban cán sự khu Plei Kon (khu

quyết định chia xã Đak Đoa thành 2 xã Nam Đak Đoa và Bắc Đak Đoa (cuối năm 1950), đồng chí Wừu được giao nhiệm vụ làm Chủ tịch ủy ban kháng chiến hành chánh xã Nam Đak Đoa. Trong thời gian này, hàng đêm Bok đi đến các làng, ban ngày ra rẫy vận động đồng bào tham gia kháng chiến. Đến đâu đồng chí cũng được đồng bào chào đón, nuôi giấu, bảo vệ.

Từ 1950 đến lúc hy sinh năm 1952, Bok Wừu đã 03 lần rơi vào tay địch.

Bị bắt lần thứ nhất: Bok Wừu bị bắt lần thứ nhất ngay tại làng Đê Đoa vào một buổi tối cuối tháng 12/1950 sau khi mới nhận nhiệm vụ chủ tịch xã Nam vài tháng, địch đưa về đồn đánh đập khảo tra không được gì chúng giải Bok về Kon Tum. Trên đường đi, lợi dụng chiếc xe đang lên dốc, Bok nhảy xuống xe, lao nhanh vào khu rừng bên phải đường 19 bis, Bok trở về tiếp tục nhiệm vụ Đảng giao trong sự đùm bọc che chở và bảo vệ của dân làng.

Bị bắt lần thứ hai: Chỉ sau một tháng bị bắt lần thứ nhất, Bok bị bắt lần thứ hai tại bìa rẫy Plei Đê Thung vào một ngày cuối tháng 1/1951 (cách Plei Đê Đoa hơn 2 cây số) trong lúc Bok đang họp đại diện dân của 3 làng: Đê Đoa, Đê Thung, Đê Bang để bàn việc đấu tranh chống khủng bố, chống đi xâu làm đường phía Kon Tum… tên đội Wit trực tiếp khảo tra cực kỳ dã man ngay tại đồn rồi đưa về làng tập trung dân xem chúng tra khảo, một lần nữa, khí tiết cộng sản của Bok Wừu lại thể hiện vô cùng oanh liệt. Lần này, Bok Wừu cũng mưu trí trốn thoát.

Giữa tháng 4/1952, Bok Wừu bị bắt lần thứ 3 tại gần Plei Đê Kol, cách Plei Bok Rei khoảng 2 cây số, khi đang trên đường cùng 2 đồng chí (Pan) và đồng chí Phò (Nam) trở về xã Nam sau khi họp chi bộ cấp tốc tại Bok Rei. bọn Wit vừa trực tiếp vừa ra lệnh dùng báng súng thi nhau đánh, Bok quỵ xuống chúng dùng lưỡi lê đâm thẳng vào 2 mắt Bok, bắn vào đầu, vào ngực Bok, Bok hy sinh vào buổi chiều một ngày cuối tháng 4/1952.

Tinh thần kiên trung bất khuất, anh hùng cách mạng của người chiến sĩ Bahnar - Anh hùng Wừu đã nung nấu ý chí, quyết tâm tiêu diệt kẻ thù của người dân trong vùng. Năm 1953, trong Đại hội Liên hoan chiến sỹ thi đua Liên khu V, Bok Wừu được tuyên dương công trạng toàn Liên khu.

Năm 1953, trong Đại hội liên hoan chiến sỹ thi đua Liên khu V, Bok Wừu được tuyên dương công trạng toàn Liên khu. Ngày 7/5/1956, liệt sĩ Bok Wừu, người chiến sĩ cộng sản ưu tú của làng Đe Đoa đã vinh dự được Quốc hội Việt Nam Dân chủ Cộng hòa truy tặng Huân chương Quân công hạng nhì và danh hiệu “Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân”.

Di tích “Khu lưu niệm Anh hùng Wừu” được Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh theo Quyết định số 659/QĐ- UBND, ngày 27/6/2018