Anh hùng Đặng Trần Đức

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, có rất nhiều điệp viên của ta đã đi vào sâu hàng ngũ kẻ thù để khai thác thông tin, phục vụ kháng chiến. Thiếu tướng Đặng Trần Đức (tức Ba Quốc, bí danh 3Q) là một nhà tình báo như thế. Ông là “át chủ bài” của mạng lưới tình báo A36, người từng làm việc cho hai cơ quan tình báo của Mỹ - ngụy, đó là: Sở Nghiên cứu Chính trị và Phủ Đặc ủy Trung ương tình báo Việt Nam Cộng hòa.

Đặng Trần Đức sinh năm 1922 trong một gia đình nghèo tại Thanh Trì, Hà Nội.

Tháng 5/1945, ông tham gia cách mạng trong phong trào Việt Minh tại khu Hàng Trống, Hà Nội.

Khi cách mạng tháng Tám thành công, ông được bầu làm Chủ tịch UBND cách mạng lâm thời tại xã Thanh Trì, Hà Nội. Đến tháng 12/1945, ông tham gia Đoàn thanh niên cứu quốc.

Tháng 4/1946, ông tham gia lực lượng Công an xung phong, phụ trách truy nã, trấn áp phản động trong Đảng Đại Việt và Quốc dân Đảng. Vào thời kỳ kháng chiến kiến quốc, ông làm Trung đội trưởng Công an xung phong khu Khâm Thiên, Hà Nội. Sau đó là khu trưởng Đức Hòa (huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An) trong Ủy ban di cư Thanh Sơn, phụ trách và hướng dẫn đồng bào tản cư về khu 4.

Năm 1949, ông được Sở Công an Hà Nội tuyển chọn và bố trí hoạt động tình báo.

Tháng 5/1950, ông về Hà Nội với danh nghĩa hồi cư, từ đây, ông chính thức bước vào con đường hoạt động trong hậu địch. Tại đây, thông qua nhân vật Đàm Y – Quận trưởng Quận 1 khu Hàng Trống, ông trở thành công an viên trong bộ máy chiếm đóng của Pháp ở Hà Nội, bắt đầu hình thành “vỏ bọc”, chuẩn bị quá trình công tác tình báo lâu dài của mình.

Năm 1955, Mỹ thay chân Pháp ở miền Nam, dựng chính quyền Ngô Đình Diệm tay sai với chủ trương phá hoại Hiệp định Genève, không tổ chức Tổng tuyển cử thống nhất Việt Nam sau hai năm như Hiệp định đã ký kết. Đặng Trần Đức với bản lý lịch mới có tên Nguyễn Văn Tá di cư vào Nam, tiếp tục hoạt động tình báo trong mạng lưới A36 (thuộc phòng Quân báo Miền), dưới sự chỉ huy của Trần Văn Hội (tức Ba Hội).

Năm 1957, ông vào làm việc tại Sở Nghiên cứu Chính trị Văn hóa Xã hội (thực chất là cơ quan mật vụ Trực thuộc Phủ Tổng thống) với cấp bậc chuyên viên 3. Bằng nhãn quan chính trị sắc bén, ông dần lấy được lòng tin của Trần Kim Tuyến, Giám đốc Sở và tiếp cận được nhiều tài liệu quan trọng liên quan đến mạng lưới gián điệp mà Mỹ - ngụy cài cắm ở miền Bắc. Ngoài ra, ông còn khẩn cấp báo tin về những cuộc vây bắt của cảnh sát địch nhằm bắt một số cán bộ của ta hoạt động ở nội thành, giúp cho cơ quan có trách nhiệm thông báo bảo đảm an toàn cho cán bộ ta, đồng thời làm tốt việc phá hoại nội bộ địch.

Năm 1963, chế độ gia đình trị họ Ngô sụp đổ, Sở Nghiên cứu Chính trị Văn hóa Xã hội bị giải thể. Trải qua cuộc sát hạch khắt khe bằng máy kiểm tra nói dối của Mỹ, ông chuyển sang Phủ Đặc ủy Trung ương tình báo Việt Nam Cộng hòa. Được địch tin dùng ở vị trí ngày càng cao, ông càng có điều kiện tiếp xúc với các nhân vật cao cấp trong chính quyền tay sai ngụy Sài Gòn. Nhờ đó, tin tức khai thác được ngày càng phong phú, không chỉ về an ninh mà cả các kế hoạch quân sự của địch, ý đồ giải quyết chiến tranh của Mỹ… Những tin tức, tài liệu được kịp thời gửi lên trên, giúp Bộ Chính trị và Trung ương Đảng chỉ đạo đánh địch.

Tháng 5/1974, đồng chí giao liên chuyển tài liệu của ông bị địch phát hiện. Trước nguy cơ bị lộ, Đặng Trần Đức được cấp trên yêu cầu rút về căn cứ và tiếp tục hoạt động cho đến ngày giải phóng.

Với những đóng góp của mình, ngày 6/11/1978, đồng chí Đặng Trần Đức được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân.

Năm 1990, Đại tá Đặng Trần Đức được thăng quân hàm Thiếu tướng. Sau đó, đồng chí đảm nhận chức vụ Cục trưởng Cục 12/ BQP, phụ trách khu vực phía Nam.

Ngày 26 tháng 3 năm 2004, Thiếu tướng tình báo Đặng Trần Đức đã qua đời tại Bệnh viên Quân y 175, TP. Hồ Chí Minh sau một thời gian lâm trọng bệnh. Hơn hai mươi năm hoạt động trong lòng địch, ông và gia đình đã phải chịu nhiều thiệt thòi. Người vợ đầu tiên của ông – bà Phạm Thị Thanh đã phải âm thầm chịu đựng tiếng đời, một mình nuôi con ở ngoài Bắc để cho chồng toàn tâm toàn ý hoạt động trong lòng kẻ thù. Người vợ thứ hai – bà Ngô Thị Xuân cùng các con phải chịu cảnh lao tù, bị tra tấn khi ông bị lộ và rút ra ngoài căn cứ vào năm 1974.

Suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Thiếu tướng Đặng Trần Đức đã hết lòng phục sự cho Đảng, cho nhân dân. Với những công lao cho sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc, Thiếu tướng Đặng Trần Đức được tặng thưởng Huân chương Độc lập hạng Ba, Huân chương Quân công hạng Hai, Huân chương Chiến thắng hạng Hai và nhiều phần thưởng cao quý khác.