ANH HÙNG LAO ĐỘNG _ TRẦN ĐẠI NGHĨA

GIÁO SƯ, VIỆN SĨ TRẦN ĐẠI NGHĨA – “ÔNG VUA VŨ KHÍ” CỦA CÁCH MẠNG VIỆT NAM

Cách mạng Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn khác nhau nhưng dù là giai đoạn nào cũng đều nhận được sự cống hiến của đông đảo trí thức yêu nước. Trong những ngày tháng sau mùa thu độc lập năm 1945, có một người đã từ bỏ Thủ đô Paris hoa lệ để trở về phục vụ kháng chiến, ông là Phạm Quang Lễ, sau này là Giáo sư Trần Đại Nghĩa, người đã tạo nên bước ngoặt cho nền công nghiệp vũ khí của Cách mạng Việt Nam.

1. Phạm Quang Lễ và ý chí thuở thiếu thời

Giáo sư Trần Đại Nghĩa tên thật là Phạm Quang Lễ, sinh ngày 13/09/1913, là người con ưu tú của quê hương Vĩnh Long. Ông sinh ra trong một gia đình nhà giáo nghèo, có cha là ông giáo Phạm Văn Mùi (1881 - 1920), người có học vấn uyên thâm, lại giàu lòng nhân ái, làm nhiều việc thiện. Mẹ là cụ bà Lý Thị Diệu (1881- 1941), một người phụ nữ hiền lành, đảm đang nhưng nghiêm khắc trong việc dạy con. Chị ông là Phạm Thị Nhẫn (1911 - 1937), lớn hơn Lễ hai tuổi, là một cô gái hiếu thảo, vâng lời cha mẹ, giàu tình thương em.

Từ nhỏ, ông đã bộc lộ trí thông minh hơn người, đặc biệt xuất sắc trong môn toán. Năm 7 tuổi, ông mồ côi cha. Dù gia cảnh thiếu thốn nên phải rời xa vòng tay mẹ và chị, Phạm Quang Lễ vẫn nuôi dưỡng khát vọng học tập, cống hiến cho đời theo những lời cha ông trăn trối trước lúc lâm chung.

Sau 13 năm miệt mài đèn sách, năm 1933, ông đỗ đầu cả hai bằng tú tài: Tú tài Việt và Tú tài Pháp. Nhưng bởi vì nhà nghèo, không có tiền để ông ra Hà Nội học tiếp, Phạm Quang Lễ quyết định đi làm thư ký công sở ở Mỹ Tho để giúp đỡ mẹ và chị, đồng thời ông vẫn không từ bỏ quyết tâm học tập, luôn đợi thời cơ để vươn lên.

Không phụ ý chí của ông, năm 1935, Phạm Quang Lễ nhận được học bổng du học tại Paris và sau đó đã tốt nghiệp kỹ sư và cử nhân toán học tại các trường: Đại học Bách khoa Paris; Đại học Mỏ; Đại học Điện; Đại học Sorbonne; Đại học Cầu đường Paris. Ông lần lượt làm việc ở Pháp và Đức, không ngừng trao dồi kiến thức, đặc biệt là kiến thức về vũ khí.

Những năm tháng Phạm Quang Lễ học tập tại Pháp – Đức

2. Cuộc gặp gỡ “định mệnh”

Tháng 6/1946, sau khi gặp gỡ và trao đổi với Chủ tịch Hồ Chí Minh, khát vọng cống hiến cho non sông trong tim người trí thức Phạm Quang Lễ bùng cháy. Và nghe theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, ông đã từ bỏ công việc với mức lương 22 lạng vàng thời ấy để cùng Bác quay về nước cống hiến cho Cách mạng, sống những ngày tháng đầy gian khổ nhưng cao quý.

3. “Ông vua vũ khí” và những cống hiến cho Tổ quốc

Ngày 10 tháng 9 năm 1946, ông được Bác Hồ giao nhiệm vụ là Cục trưởng Cục Quân giới và được Bác đặt tên mới là Trần Đại Nghĩa. Đáp lại sự tin tưởng và kỳ vọng, ông đã cùng các cộng sự miệt mài nghiên cứu và chế tạo thành công nhiều loại vũ khí quan trọng, góp phần vào chiến thắng của Cách mạng Việt Nam. Nổi bật trong số đó là súng và đạn Bazoka, nâng tầm bắn của tên lửa Sam II để có thể tiêu biệt pháo đài bay B52 của Mỹ trên bầu trời Hà Nội,...

Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa tại một công binh xưởng sản xuất vũ khí trong kháng chiến chống Pháp

Trong những năm tháng kháng chiến đầy gian khổ, với sự kiên định trong lý tưởng Cách mạng, ông đã được khen thưởng và giao cho các nhiệm vụ như:

- Năm 1948, ông được phong quân hàm Thiếu tướng trong đợt đầu tiên.

- Năm 1949, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam.

- Năm 1952, ông được tặng Huân chương Hồ Chí Minh và danh hiệu Anh hùng lao động.

- Năm 1966, ông đảm nhiệm chức vụ Phó Chủ nhiệm Tổng cục hậu cần.

Sau mùa xuân đại thắng năm 1975, ông lần lượt đảm nhận các vị trí như: Chủ tịch các Hội liên hiệp khoa học kỹ thuật Việt Nam, Thứ trưởng Bộ Công thương, Chủ tịch đầu tiên của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, Hiệu trưởng đầu tiên trường Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại biểu Quốc hội khóa II và III, Viện sĩ Viện hàn lâm khoa học Liên Xô và Cộng hòa dân chủ Đức.

Hơn 50 năm cống hiến sức mình cho Tổ quốc, ngày 09/08/1997, ông lâm bệnh và qua đời tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Tang lễ Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa được tổ chức trọng thể tại Hội trường Quân khu 7, Thành phố Hồ Chí Minh

Giáo sư Trần Đại Nghĩa đã hiến dân cả cuộc đời mình cho Cách mạng, cho khoa học vũ khí và trên hết là cho dân tộc, cho Tổ quốc. Ông mãi là tấm gương về tinh thần hiếu học, yêu nước, về ý chí tìm tòi sáng tạo và khát vọng vươn lên.

Tin bài: Thái Trân