Anh hùng lao động Hồ Giáo - Người anh hùng trên đồng cỏ Sông Bé

Hồ Giáo sinh năm 1930 trong một gia đình nông dân nghèo tại xã Tịnh Sơn, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi. Tuổi thơ của ông gắn liền với ruộng đồng và những ngày đi chăn trâu, bò thuê để kiếm sống. Năm 1948, khi 18 tuổi, ông rời quê tham gia Việt Minh. Sau năm 1954, ông tập kết ra miền Bắc và công tác tại Sư đoàn 350, làm nhiệm vụ bảo vệ Thủ đô Hà Nội.

Năm 1960, Hồ Giáo chuyển ngành, nhận công tác tại Nông trường Ba Vì, tỉnh Hà Tây. Không được đào tạo bài bản từ đầu nhưng nhờ chịu khó quan sát, học hỏi và hết lòng với công việc, ông từng bước làm chủ kỹ thuật chăn nuôi, thụ tinh nhân tạo và điều trị bệnh cho gia súc. Những con bò qua tay ông chăm sóc dần trở nên khỏe mạnh, cho năng suất cao và đặc biệt gần gũi với con người.

Với những thành tích nổi bật ấy, năm 1966, Hồ Giáo được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động lần thứ nhất. Nhưng vinh quang không làm ông rời xa đồng cỏ. Ông vẫn mặc bộ quần áo lao động bình dị, tự tay cắt cỏ, vệ sinh chuồng trại và chăm sóc từng con vật như trước.

Sau ngày đất nước thống nhất, yêu cầu khôi phục sản xuất và phát triển chăn nuôi tại các tỉnh phía Nam trở nên cấp thiết. Năm 1976, ông Hồ Giáo được điều về Trung tâm Nghiên cứu trâu và đồng cỏ miền Đông Nam Bộ, đặt tại Lai Khê, huyện Bến Cát, tỉnh Sông Bé. Nơi đây khi ấy còn nhiều khó khăn: cơ sở vật chất thiếu thốn, điều kiện khí hậu khác biệt, kinh nghiệm chăm sóc giống gia súc mới gần như chưa có.

Năm 1977, Chính phủ Ấn Độ tặng Việt Nam 502 con trâu Mura – giống trâu có khả năng cho sữa và sức kéo tốt. Trong số đó có hai con được Thủ tướng Indira Gandhi tặng Thủ tướng Phạm Văn Đồng. Sau đó, Thủ tướng Phạm Văn Đồng giao đàn trâu cho các cơ sở chăm sóc, nhân giống; ông Hồ Giáo đảm nhận nhiệm vụ phát triển đàn trâu tại Sông Bé.

Những ngày đầu, đàn trâu chưa thích nghi hoàn toàn với điều kiện khí hậu, nguồn thức ăn và môi trường mới. Nếu chăm sóc theo phương pháp thông thường, trâu dễ mắc bệnh, suy giảm thể trạng và khó sinh sản. Hồ Giáo dành phần lớn thời gian ở ngoài đồng cỏ và trong chuồng trại để quan sát từng thay đổi nhỏ của đàn vật nuôi.

Ông nghiên cứu đặc điểm của từng con, điều chỉnh khẩu phần thức ăn, tìm loại cỏ phù hợp và hướng dẫn công nhân giữ vệ sinh chuồng trại. Ông còn thử nghiệm, nhân rộng giống cỏ voi có năng suất cao để chủ động nguồn thức ăn. Loại cỏ ấy về sau được người dân trong vùng gọi bằng cái tên gần gũi là “cỏ Hồ Giáo”.

Theo lời kể của ông Nguyễn Hậu Tài, khi ấy là Trưởng ban Khoa học – Kỹ thuật tỉnh Sông Bé, các đoàn cán bộ xuống trung tâm thường bắt gặp Hồ Giáo trực tiếp ôm những bó cỏ lớn cho trâu ăn. Dù đã được phong Anh hùng Lao động, ông không đứng ngoài chỉ đạo mà vẫn làm việc như một công nhân chăn nuôi bình thường. Ông gần gũi, chân chất và sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm với mọi người.

Hồ Giáo hiểu đặc điểm của từng con trâu, nhớ tính nết và gọi tên chúng. Qua thời gian được chăm sóc, huấn luyện, có những con trâu nghe tiếng ông gọi đã tự bước lên cân để kiểm tra trọng lượng. Một số con đạt trọng lượng hơn một tấn – kết quả đặc biệt đối với ngành chăn nuôi thời bấy giờ.

Từ đàn trâu ban đầu, ông cùng tập thể trung tâm từng bước nhân giống, phát triển số lượng lên hơn một nghìn con. Thành công ấy không chỉ mang lại nguồn sức kéo và sữa mà còn tạo cơ sở khoa học, kinh nghiệm thực tiễn cho ngành chăn nuôi trâu Mura tại Việt Nam. Nhiều đoàn cán bộ từ các địa phương đã đến Lai Khê tìm hiểu và học tập mô hình.

Năm 1986, với những thành tích đặc biệt trong việc chăm sóc, nhân giống và phát triển đàn trâu Mura tại Sông Bé, Hồ Giáo được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động lần thứ hai. Ông trở thành trường hợp đặc biệt của ngành chăn nuôi Việt Nam khi hai lần được trao danh hiệu cao quý cho cùng một sự nghiệp nuôi trâu, bò.

Năm 1990, ông nghỉ hưu và trở về Quảng Ngãi. Tuy nhiên, tình yêu dành cho đồng cỏ và đàn gia súc vẫn không dừng lại. Khi được giao nhiệm vụ tiếp tục xây dựng mô hình chăn nuôi trâu Mura tại quê nhà, ông lại bắt tay làm việc. Phải đến năm 2010, khi đã 80 tuổi, ông mới thực sự rời công việc chăn nuôi thường xuyên.

Ngày 14-10-2015, Anh hùng Lao động Hồ Giáo qua đời tại quê nhà, hưởng thọ 86 tuổi. Trong ký ức của ông Nguyễn Hậu Tài và những cán bộ từng làm việc tại Sông Bé, Hồ Giáo không chỉ là một người giỏi kỹ thuật mà còn là hình ảnh đẹp của người lao động: không ngại khó khăn, không màng danh lợi và luôn xem công việc bình dị của mình là một cách phụng sự đất nước.

Câu chuyện về Hồ Giáo cho thấy chủ nghĩa anh hùng không chỉ xuất hiện giữa chiến trường. Trong những năm tháng kiến thiết đất nước, người anh hùng còn có thể là một người nông dân cần mẫn trên đồng cỏ, dành cả cuộc đời chăm sóc từng con trâu, con bò và biến một công việc tưởng chừng bình thường thành sự nghiệp có ích cho nhân dân.