Anh hùng Lao động Ngô Gia Khảm – Người công nhân ưu tú, đặt nền móng cho ngành công nghiệp quốc phòng Việt Nam

Từ một người công nhân cơ khí bình dị, ông đã trưởng thành qua thực tiễn đấu tranh cách mạng, trở thành một trong những người có nhiều đóng góp quan trọng đối với ngành quân giới và công nghiệp Việt Nam. Với những thành tích đặc biệt xuất sắc trong lao động, sáng tạo và phục vụ kháng chiến, ông là một trong những người đầu tiên được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động vào năm 1952, còn được biết đến là "Anh hùng Lao động số 1".

Ngô Gia Khảm tên khai sinh là Ngô Bá Khảm, sinh năm 1912 tại xã Tam Sơn, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Cha mất khi ông mới 18 tháng tuổi, ông được người cậu ruột là Ngô Gia Khiết đưa về Hải Phòng nuôi dưỡng và từ đó mang họ Ngô Gia. Ông cũng là cháu gọi nhà cách mạng Ngô Gia Tự bằng cậu, trong một gia đình giàu truyền thống yêu nước.

Năm 16 tuổi, Ngô Gia Khảm vào học nghề tại Nhà máy Xe lửa Gia Lâm với công việc thợ nguội. Tại đây, tận mắt chứng kiến cuộc sống cơ cực và sự bóc lột đối với công nhân dưới chế độ thực dân, ông sớm tham gia các phong trào đấu tranh đòi quyền lợi cho người lao động. Từ một người thợ lành nghề, ông dần trở thành một hạt nhân tích cực của phong trào công nhân và được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương.

Năm 1941, sau một cuộc đấu tranh lớn của công nhân Nhà máy Gia Lâm, ông bị thực dân Pháp bắt giam và đày lên Nhà tù Sơn La. Dù bị giam cầm trong điều kiện khắc nghiệt, ông vẫn giữ vững khí tiết của người chiến sĩ cộng sản, tích cực tham gia các hoạt động đấu tranh trong nhà tù. Sau khi được trả tự do, ông tiếp tục hoạt động cách mạng, góp phần xây dựng lực lượng công nhân và chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945.

Khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bùng nổ, Ngô Gia Khảm được giao nhiều nhiệm vụ quan trọng trong ngành quân giới. Với trình độ kỹ thuật vững vàng và tinh thần sáng tạo, ông trực tiếp tham gia nghiên cứu, cải tiến máy móc, chế tạo và sửa chữa vũ khí phục vụ chiến trường. Trong điều kiện vô cùng thiếu thốn về nguyên vật liệu, thiết bị và nhân lực, ông cùng đồng đội đã chế tạo thành công nhiều loại vũ khí, trang thiết bị quân sự, góp phần bảo đảm nguồn cung cho các đơn vị chiến đấu. Những sáng kiến của ông đã giúp nâng cao năng suất lao động, tiết kiệm nguyên liệu và tăng hiệu quả sản xuất quốc phòng, đặt nền móng cho sự phát triển của ngành công nghiệp quốc phòng Việt Nam.

Không chỉ là người thợ giỏi, Ngô Gia Khảm còn là một cán bộ quản lý tận tụy. Sau hòa bình lập lại, ông đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng như Cục trưởng Cục Đầu máy Xe lửa thuộc Tổng cục Đường sắt (năm 1968) và Trưởng Ban Thanh tra Bộ Giao thông Vận tải (năm 1973). Trên mọi cương vị, ông luôn phát huy tinh thần trách nhiệm, tận tâm với công việc và quan tâm đào tạo đội ngũ cán bộ kỹ thuật trẻ, góp phần xây dựng ngành giao thông vận tải và công nghiệp ngày càng phát triển.

Trong suốt quá trình công tác, Ngô Gia Khảm được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Lao động hạng Nhì, Huân chương Kháng chiến hạng Nhất, Huân chương Kháng chiến hạng Nhì, danh hiệu Chiến sĩ thi đua Liên khu Việt Bắc năm 1950, Chiến sĩ thi đua toàn quân năm 1951 và Chiến sĩ thi đua số 1 của ngành công nghiệp. Đặc biệt, tại Đại hội Anh hùng và Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất vào tháng 5 năm 1952, ông được Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chính phủ trao tặng danh hiệu Anh hùng Lao động, trở thành một trong những Anh hùng Lao động đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Ngô Gia Khảm qua đời năm 1990, hưởng thọ 79 tuổi. Để ghi nhớ những cống hiến của ông, tên ông đã được đặt cho một tuyến đường tại quận Long Biên, Hà Nội và một tuyến đường tại thành phố Bắc Ninh, quê hương của ông.

Cuộc đời của Anh hùng Lao động Ngô Gia Khảm là biểu tượng của tinh thần yêu nước, ý chí vượt khó và sự sáng tạo không ngừng của giai cấp công nhân Việt Nam. Từ một người thợ cơ khí bình dị đến nhà lãnh đạo ngành công nghiệp, ông đã góp phần quan trọng vào việc xây dựng nền công nghiệp quốc phòng non trẻ của đất nước và để lại tấm gương sáng về lao động sáng tạo, tận tụy cống hiến cho các thế hệ hôm nay và mai sau.