Anh hùng Lao động Nguyễn Ngọc Lài – Người dành cả cuộc đời để trả lại màu xanh cho rừng

Anh hùng Lao động Nguyễn Ngọc Lài là một trong những nhân vật đặc biệt của ngành lâm nghiệp Việt Nam. Ông được Nhà nước hai lần phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động, lần thứ nhất vào năm 1985 và lần thứ hai vào năm 2002.

Sinh ra trong một gia đình nghèo, mồ côi cha mẹ từ nhỏ, tuổi thơ của Nguyễn Ngọc Lài trải qua nhiều gian khó. Chính quê hương Thanh Chương, nơi có truyền thống gắn bó với nghề rừng, đã gieo vào ông tình yêu đặc biệt đối với núi rừng.

Năm 1961, ông trở thành công nhân Lâm trường Con Cuông. Từ một người công nhân bình dị, bằng sự nỗ lực không ngừng, ông từng bước trưởng thành và trở thành tổ trưởng sản xuất, rồi Đội trưởng Đội khai thác gỗ Trung Chính.

Trong những năm làm đội trưởng, ông luôn suy nghĩ làm thế nào để nâng cao năng suất và giảm sức lao động cho công nhân. Năm 1968, ông mạnh dạn đưa cưa xăng vào khai thác gỗ thay cho phương pháp thủ công trước đây; đồng thời cải tiến hệ thống đường vận chuyển gỗ trên địa hình núi dốc. Những sáng kiến đó giúp Đội Trung Chính từ một đơn vị còn yếu trở thành một trong những đội sản xuất tiêu biểu của Lâm trường Con Cuông.

Những thành tích trong lao động đã đưa Nguyễn Ngọc Lài trở thành người công nhân tiêu biểu của ngành lâm nghiệp. Năm 1985, ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động lần thứ nhất.

Nhưng câu chuyện đẹp nhất về cuộc đời ông lại bắt đầu từ một bước ngoặt khác.

Khi ông trở thành Bí thư Đảng ủy kiêm Giám đốc Lâm trường Con Cuông vào đầu những năm 1990, nhiều cánh rừng đã bị khai thác gần như cạn kiệt. Lâm trường đứng trước vô vàn khó khăn, vốn chỉ còn khoảng 40 triệu đồng. Trước thực tế ấy, ông nhận ra rằng nếu chỉ tiếp tục khai thác thì chẳng bao lâu nữa sẽ không còn rừng để khai thác.

Ông bắt đầu một hành trình mới: trồng lại rừng.

Nếu lần phong tặng đầu tiên ghi nhận những thành tích khai thác và sản xuất, thì lần thứ hai lại gắn với một nhiệm vụ hoàn toàn khác – khôi phục và phát triển vốn rừng.

Ông đưa ra phương châm:

“Còn rừng thì còn lâm trường.”

Từ đó, Lâm trường Con Cuông chuyển mạnh sang bảo vệ, khoanh nuôi và trồng rừng. Ông cùng tập thể tìm kiếm các loại cây phù hợp với điều kiện địa phương, trong đó có cây vạng, ràng ràng, keo, mét, giang, nứa… để từng bước phủ xanh những vùng đất trống, đồi núi đã bị khai thác.

Điều đặc biệt trong cách làm của ông là luôn đặt lợi ích của rừng và người lao động lên hàng đầu. Ông không chạy theo hình thức, không đặt lợi ích cá nhân lên trên tập thể. Chiếc xe công tác của ông chỉ là một chiếc xe được sửa chữa, đại tu để phù hợp với đường rừng. Ông từng quan niệm rằng khi công nhân còn thiếu thốn thì người lãnh đạo không nên phô trương.

Có những thời điểm ông còn tự nhận trách nhiệm và tự phạt mình khi công việc chưa đạt yêu cầu. Tinh thần nói đi đôi với làm, làm gương trước tập thể trở thành nét đặc trưng trong phong cách của người giám đốc này.

Qua nhiều năm kiên trì, những vùng đồi núi trọc dần được phủ xanh. Lâm trường Con Cuông từ một đơn vị đứng trước nguy cơ khó khăn đã trở thành một điểm sáng trong công tác bảo vệ và phát triển rừng của Nghệ An. Năm 2000, Lâm trường Con Cuông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới. Hai năm sau, năm 2002, Nguyễn Ngọc Lài lần thứ hai được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động.

Hai lần được phong tặng danh hiệu Anh hùng của ông tạo nên một câu chuyện rất đặc biệt: lần thứ nhất gắn với khai thác rừng, lần thứ hai gắn với trồng và phục hồi rừng.

Nhưng điều làm người đời nhớ đến ông không phải chỉ là những danh hiệu.

Đó là hình ảnh một người đã dành hơn 40 năm gắn bó với Lâm trường Con Cuông, luôn đau đáu với câu hỏi làm thế nào để rừng được bảo vệ, người lao động có cuộc sống tốt hơn và quê hương có một tương lai xanh hơn.

Sau khi nghỉ hưu, tình yêu đối với rừng vẫn không bao giờ rời khỏi ông. Ông từng căn dặn con cháu hãy tiếp tục giữ rừng – bởi đó không chỉ là tài sản của một gia đình hay một địa phương, mà là tài sản của các thế hệ mai sau.

Ngày 22/12/2020, Anh hùng Lao động Nguyễn Ngọc Lài qua đời. Theo tâm nguyện, phần mộ của ông được đặt giữa cánh rừng mà ông đã dành cả cuộc đời gắn bó.

Có lẽ đó là nơi phù hợp nhất với một con người đã sống trọn đời với rừng.