Anh hùng Lao động, Nhà giáo Nhân dân Lý Hòa – Từ thương binh nặng đến người thầy đáng kính

Lý Hòa là một tấm gương đặc biệt về ý chí vượt khó, tinh thần tự học và sự tận tụy với sự nghiệp giáo dục, khoa học.

Năm 1946, khi còn rất trẻ, ông tham gia hoạt động cách mạng và sau đó vào đội du kích địa phương. Trong một trận chiến đấu năm 1953, ông bị thương rất nặng. Sau khi tập kết ra Bắc, những vết thương chiến tranh khiến ông phải trải qua 16 lần phẫu thuật trong khoảng 5 năm.

Điều đáng khâm phục là trong hoàn cảnh sức khỏe đặc biệt khó khăn, ông không đầu hàng số phận.

Từ trình độ văn hóa ban đầu chỉ khoảng lớp 3, ông tự học để nâng cao kiến thức. Ông từng bước học lên tương đương lớp 10, sau đó thi vào Khoa Vật lý, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội và tốt nghiệp loại giỏi.

Sau khi tốt nghiệp, ông được giữ lại trường làm giảng viên Khoa Vật lý. Năm 1965, ông được cử sang Liên Xô nghiên cứu về quang phổ phân tử. Sau nhiều năm học tập, nghiên cứu, ông trở về tiếp tục giảng dạy và đảm nhiệm cương vị Trưởng khoa Vật lý.

Trong thời gian nghiên cứu khoa học, ông cùng đồng nghiệp tham gia những công trình phục vụ đất nước. Đáng chú ý là đề tài “G-H” chống bom của Mỹ, góp phần phục vụ chiến đấu và bảo đảm giao thông ở miền Bắc trong những năm chiến tranh.

Sau ngày đất nước thống nhất, ông trở về miền Nam. Ông tham gia tiếp quản Trường Đại học Cần Thơ, sau đó phụ trách Trường Đại học Khoa học Sài Gòn.

Tháng 4/1977, Trường Đại học Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh được thành lập và ông được bổ nhiệm làm Hiệu trưởng đầu tiên. Ông giữ cương vị này đến năm 1990.

Trong giai đoạn đầu xây dựng trường, điều kiện vật chất còn thiếu thốn, cơ chế quản lý giáo dục đại học còn nhiều hạn chế. Tuy nhiên, ông đã mạnh dạn tìm tòi những cách làm mới.

Một trong những dấu ấn đáng chú ý là việc nhà trường thí điểm đào tạo theo học phần, thay cho mô hình niên chế cứng nhắc. Những kinh nghiệm từ quá trình thí điểm sau đó trở thành cơ sở để đổi mới phương thức đào tạo ở nhiều trường đại học.

Ông cũng mạnh dạn mở những ngành học mới, trong đó có kinh tế học, dù thời điểm đó việc mở ngành mới gặp không ít trở ngại. Ông kiên trì thuyết phục để tạo thêm cơ hội học tập cho sinh viên và đáp ứng nhu cầu nhân lực của xã hội.

Điều khiến nhiều thế hệ học trò kính trọng ông không chỉ là học vị hay chức vụ.

Đó là ý chí vượt lên nghịch cảnh.

Một thương binh nặng, phải đi lại bằng gậy, trải qua nhiều lần phẫu thuật nhưng vẫn học tập, nghiên cứu, đứng trên bục giảng và lãnh đạo một trường đại học lớn.

Ông từng nhắn nhủ các thế hệ sinh viên rằng mỗi người trẻ cần say mê học tập, chọn một chuyên môn thật sâu và rèn luyện những kỹ năng cần thiết để bước vào cuộc sống.

Với những đóng góp cho giáo dục đại học, khoa học và đào tạo nhân lực, ông được Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý. Năm 1997, ông được tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới; ông cũng được phong Nhà giáo Nhân dân.

Câu chuyện của Lý Hòa đặc biệt ở chỗ: ông không để những mất mát của chiến tranh khép lại tương lai của mình.

Trái lại, ông biến nghịch cảnh thành động lực để học tập, biến tri thức thành năng lực nghiên cứu và biến kinh nghiệm của mình thành những đóng góp cho nền giáo dục nước nhà.