Anh hùng Lao động Trần Tuấn Thanh – Người đặt nền móng cho ngành cơ khí chính xác Việt Nam

Anh hùng Lao động Trần Tuấn Thanh là một kỹ sư, nhà giáo và chuyên gia tiêu biểu của ngành cơ khí chính xác Việt Nam, gắn bó phần lớn sự nghiệp với Trường Đại học Bách khoa Hà Nội.

Sinh ra tại thành phố Vinh, ông là một học sinh giỏi Toán. Trong những năm kháng chiến chống Pháp, ông nhập ngũ và trở thành người lính. Sau Hiệp định Genève năm 1954, ông xuất ngũ với mong muốn tiếp tục học tập để góp sức xây dựng đất nước. Ông thi đỗ ngành Chế tạo máy, trở thành một trong những sinh viên khóa đầu của Trường Đại học Bách khoa Hà Nội.

Sau khi tốt nghiệp, ông được giữ lại trường làm giảng viên. Từ đây, ông vừa giảng dạy, vừa nghiên cứu và trực tiếp gắn bó với thực tiễn sản xuất tại các nhà máy cơ khí.

Một dấu ấn đặc biệt trong sự nghiệp của ông là việc chủ trì đề tài “Nghiên cứu chế tạo vòi phun bơm cao áp cho động cơ diesel” vào năm 1976. Đây là nhiệm vụ có ý nghĩa rất lớn trong bối cảnh đất nước vừa thống nhất, kinh tế còn khó khăn và bị hạn chế về máy móc, thiết bị, phụ tùng.

Khi ấy, các xe tải IFA W50 là phương tiện vận tải quan trọng nhưng việc nhập khẩu phụ tùng thay thế gặp rất nhiều khó khăn. Bộ đôi vòi phun bơm cao áp là chi tiết đòi hỏi độ chính xác rất cao, trong khi máy móc của Việt Nam lúc đó chưa đáp ứng được yêu cầu.

Trước bài toán khó ấy, kỹ sư Trần Tuấn Thanh không chọn cách chờ đợi thiết bị hiện đại từ bên ngoài.

Ông đề xuất tận dụng máy móc sẵn có trong nước, cải tiến các thiết bị, chế tạo thêm đồ gá, chia nhỏ từng công đoạn và tổ chức phối hợp giữa nhiều nhà máy cơ khí. Ông còn trực tiếp đi đến các kho, nhà máy để tìm kiếm những thiết bị cũ có thể phục hồi và sử dụng.

Để tạo ra một sản phẩm có độ chính xác đến micromet trong điều kiện thiếu thốn, hàng loạt vấn đề phải được giải quyết: từ vật liệu chế tạo, bột mài, nhiệt luyện, lò luyện cho đến dụng cụ đo.

Đây không còn là công việc của riêng một cá nhân. Ông đã kết nối nhà trường, các nhà máy cơ khí, cán bộ kỹ thuật và công nhân thành một tập thể cùng giải quyết bài toán khoa học – kỹ thuật.

Sau nhiều năm nghiên cứu, đề tài đã thành công. Kết quả không chỉ giúp phục hồi và chế tạo bộ đôi vòi phun bơm cao áp cho xe IFA W50, mà còn được ứng dụng vào nhiều loại động cơ khác, trong đó có việc phục hồi động cơ phục vụ phương tiện quân sự. Quan trọng hơn, quá trình thực hiện đề tài đã góp phần hình thành năng lực sản xuất cơ khí chính xác tại nhiều cơ sở trong nước.

Từ thành công đó, năm 1985, Trung tâm Cơ khí chính xác được thành lập tại Trường Đại học Bách khoa Hà Nội và Phó Giáo sư Trần Tuấn Thanh được giao làm Giám đốc đầu tiên. Trung tâm tiếp tục nghiên cứu và xây dựng dây chuyền sản xuất bơm cao áp.

Cũng trong năm 1985, ông được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động để ghi nhận những đóng góp đặc biệt xuất sắc cho khoa học, kỹ thuật và sản xuất.

Điều đáng quý ở người kỹ sư này là ông không chỉ làm khoa học trên bản vẽ hay trong phòng thí nghiệm. Ông đến tận xưởng, đứng cùng công nhân bên máy móc, khảo sát dây chuyền và trực tiếp tìm cách giải quyết những khó khăn của sản xuất.

Ông cũng luôn chú trọng đào tạo con người. Trong quá trình thực hiện các đề tài, công nhân được hướng dẫn, đào tạo thực hành; cán bộ kỹ thuật được tạo điều kiện tiếp cận những yêu cầu mới của cơ khí chính xác.

Nhờ vậy, thành quả của ông không chỉ là một sản phẩm cụ thể mà còn góp phần xây dựng đội ngũ và năng lực công nghiệp cho đất nước.

Đến tuổi cao, ông vẫn quan tâm đến những vấn đề của nền công nghiệp Việt Nam và chia sẻ kinh nghiệm với các thế hệ học trò, đồng nghiệp và những người làm sản xuất.