Anh Hùng Lê Độ (1)
Giữa những con phố đông đúc của Đà Nẵng hôm nay, có một con đường mang tên Lê Độ. Người ta vẫn thường đi qua đó mỗi ngày, đôi khi vô tình mà không hay rằng, dưới cái tên giản dị ấy là cả một cuộc đời chiến đấu và hi sinh rực lửa, một huyền thoại thầm lặng của lực lượng Đặc công – Biệt động thành Đà Nẵng.
Giai đoạn đánh Mỹ cứu nước, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước, sau sự hi sinh quả cảm giữa lòng địch của Anh hùng Nguyễn Văn Trỗi thì cho đến lúc ra pháp trường, Lê Độ đã hiên ngang “Sống như anh”.
Lê Độ nguyên tên khai sinh là Lê Dậu, sinh năm 1941, trong một gia đình ngư dân tại Mỹ Thị, nay là phường Bắc Mỹ An, quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng( trước sáp nhập 2025). Thân phụ của ông là Lê Duy Ban và ông có 4 anh em. Các anh em gia đình ông đều tham gia hoạt động cho Mặt trận Giải phóng Mặt trận miền Nam Việt Nam và đều được công nhận là liệt sĩ. Vì thế ngay từ bé, với một lòng yêu nước nồng nàn, khắc ghi trong tâm, Lê Độ không ngại xông pha, hi sinh vì độc lập tổ quốc. Tuổi trẻ của ông không gắn với giảng đường hay phố thị, mà gắn với hầm bí mật, đường dây giao liên, những nhiệm vụ cảm tử ngay giữa lòng thành phố địch kiểm soát. Ông được đồng đội biết đến là một người lính đặc công mưu trí, gan dạ, và đặc biệt… không bao giờ lùi bước.
Chính vì vậy, vào năm 1967, ở độ tuổi 15, Lê Độ nhận nhiệm vụ làm liên lạc viên cho cơ sở Sông Đà, do ông Nguyễn Trí Quang làm Bí thư. Đến đầu năm 1963, ông gia nhập đơn vị đặc công thuộc đội Biệt động thành Đà Nẵng và thường sử dụng chiếc ghe nhỏ đưa đón cán bộ lãnh đạo qua lại dòng sông Hàn, liên lạc với các cơ sở bí mật nội thành. Nhiệm vụ mà ông nhận tiềm ẩn đầy rủi ro, có thể là mất mạng nhưng nào có gì che khuất đi đôi mắt hừng hực tuổi trẻ, sẵn sàng chiến đấu vì độc lập đất nước…
Với nỗi niềm xót thương đất nước, xót thương những người ngã xuống, và trên hết là ý thức sự dân chủ, độc lập dân tộc, Lê Độ quyết không nhượng bộ mà căm ghét đến tận cùng chính quyền xâm lược. Trong quá trình điều tra và âm thầm tìm hiểu, ông thấy các sĩ quan và nhân viên dân sự người Mỹ thường lui đến ăn uống tại Modern Hotel(nay là Khách sạn Bạch Đằng). Đến chiều ngày 5 tháng 4 năm 1965, đồng chí đã dùng mìn để bọc trong vỏ bọc máy ghi âm, rồi mang chúng đến phòng lễ tân của khách sạn đặt nhằm giết chết bọn sĩ quan Mỹ: “Anh đặt bom dưới ghế quầy bar mà Zalin hay ngồi lúc 5.30pm hàng ngày tại Grand Hotel. Đó là hơn 1 kg chất nổ dẻo C3 được kích hoạt bằng ngòi hóa chất, không giống loại "Việt Cộng" hay sử dụng, phức tạp và đắt hơn”.(Zalin Grant, 2009).
Không may, việc bị vỡ lở, ông bị chúng bắt giam và tra tấn dã man. Chỉ hơn 10 ngày sau, ngày 15 tháng 4 năm 1965, ông bị chính quyền Việt Nam Cộng hòa xử bắn công khai tại sân vận động Chi Lăng nhằm uy hiếp tinh thần người dân thành thị. Khi đó Lê Độ mới 24 tuổi.
15/4/1965, Lê Độ bị đưa ra sân vận động Chi Lăng tử hình công khai. (nguồn: Hình ảnh lịch sử)
Khi bọn lính đưa ông từ xe xuống buộc vào cột để chuẩn bị xử bắn, với tư thế hiên ngang, đi thẳng, ông dõng dạc hô lớn: “Đả đảo bọn Mỹ cướp nước!”, “Việt Nam độc lập muôn năm!”, “Hồ Chí Minh muôn năm!”. Kẻ địch sợ bị ảnh hưởng đến lòng dân, chúng đưa ông lên xe ra khỏi sân vận động, sau đó đem ông hành hình ở đâu không ai biết.
Ngày 2 tháng 5 năm 1965, Ủy ban Trung ương Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam truy tặng ông Huân chương Thành Đồng hạng II. Năm 1997, Lê Độ đã được Nhà nước Việt Nam truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.
Tiếp tục công cuộc đánh giặc, ngày 28 tháng 3 năm 1968, tại xã Điện Chính (huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam), Đặc công biệt động Lê Độ được thành lập, mật danh 180. Đây là đại đội biệt động đầu tiên của quận Nhất, trong đội hình chiến đấu của Bộ Tư lệnh Mặt trận 4 Quảng Đà. Với cách đánh độc đáo là đánh nhỏ, đánh hiểm, lấy ít đánh nhiều, gan dạ, nên dù ra đời chưa lâu, đơn vị có nhiều trận thắng lớn làm cho quân địch khiếp sợ.
Sau chiến tranh, đồng đội kể rằng Lê Độ là người “đi đến đâu, ý chí tiến công đến đó”. Ông đã chiến đấu đến hơi thở cuối cùng. Cái tên “Lê Độ” xuất hiện từ trong những báo cáo tuyệt mật của địch cho đến những trang sử viết sau này — như một dấu ấn thép không thể phai.
Ghi nhớ công lao và khí phách anh hùng của ông, hiện nay trên địa bàn thành phố Đà Nẵng có trường trung học cơ sở mang tên Lê Độ (số 82 đường Nguyễn Trung Trực, phường An Hải Bắc, quận Sơn Trà) và một con đường mang tên Lê Độ tại quận Thanh Khê.
Hôm nay, ngày Đà Nẵng trẻ trung và hiện đại, những chiến công của Lê Độ đôi khi trở nên lặng lẽ. Nhưng khi băng qua con đường ấy, hay mỗi khi tháng ba về với lễ kỷ niệm giải phóng Đà Nẵng, người ta lại nhắc đến đồng chí – không phải chỉ như một chiến sĩ đặc công, mà như một biểu tượng của lòng quả cảm, tinh thần bất khuất và sự hy sinh thầm lặng.
