ANH HÙNG LIỆT SĨ BÙI HUY GIÁP (1926–1968) – NGƯỜI CHIẾN SĨ AN NINH KIÊN TRUNG TRÊN CHIẾN TRƯỜNG MỸ THO

Bùi Huy Giáp sinh năm 1926 tại xã Diễn Kim, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An, nay thuộc xã Hải Châu, tỉnh Nghệ An. Sinh ra trong một gia đình giàu truyền thống yêu nước, ông sớm giác ngộ cách mạng. Năm 1940, khi mới 14 tuổi, Bùi Huy Giáp đã tham gia hoạt động cách mạng. Ngày 1-1-1945, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương, nay là Đảng Cộng sản Việt Nam, khi vừa tròn 18 tuổi.

Trong cao trào kháng Nhật cứu nước, tháng 3-1945, Bùi Huy Giáp được giao giữ chức Phó Chủ nhiệm, sau đó là Chủ nhiệm Việt Minh xã Diễn Kim. Với sự năng nổ, quyết đoán và khả năng vận động quần chúng, ông cùng cán bộ, nhân dân địa phương bí mật chuẩn bị lực lượng, tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Sau ngày đất nước giành độc lập, người cán bộ trẻ tiếp tục được giao nhiều nhiệm vụ quan trọng. Từ năm 1951 đến năm 1953, ông được cử đi đào tạo cán bộ tiền tuyến, sau đó được bổ nhiệm làm Đồn trưởng Đồn Vành đai, tức Đồn 5, thực hiện nhiệm vụ phối hợp giữa các lực lượng trong công tác bảo vệ địa bàn.

Cuối năm 1954, Bùi Huy Giáp được cử ra Bộ Công an bồi dưỡng nghiệp vụ, sau đó tham gia công tác ổn định tình hình vùng giáo tại Thanh Hóa. Trở về Nghệ An, ông lần lượt đảm nhiệm nhiều vị trí như Trưởng Đồn Công an Đô Lương, Phó Trưởng Công an huyện Anh Sơn, Phó Ban Bảo vệ kinh tế Ty Công an tỉnh Nghệ An.

Năm 1961, ông được Ty Công an Nghệ An giao nhiệm vụ tham gia bảo vệ, đón tiếp Chủ tịch Hồ Chí Minh trong chuyến Người về thăm quê hương. Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, ông được cấp trên tặng giấy khen.

Tháng 1-1964, trước yêu cầu chi viện cho chiến trường miền Nam, Bùi Huy Giáp cùng đoàn cán bộ Công an Nghệ An tình nguyện lên đường. Đó là chuyến đi mà ông biết rõ phía trước là những hiểm nguy khôn lường, nhưng cũng là sự lựa chọn của một người cán bộ luôn đặt nhiệm vụ cách mạng và sự nghiệp thống nhất đất nước lên trên hết.

Vào chiến trường miền Tây Nam Bộ, ông mang bí danh Vũ Thanh Lâm, được phân công công tác tại Ban An ninh miền Trung - Nam Bộ, sau đó giữ cương vị Phó Ban An ninh tỉnh Mỹ Tho, nay thuộc địa bàn tỉnh Đồng Tháp.

Những năm tháng hoạt động tại chiến trường Mỹ Tho là quãng thời gian đặc biệt gian khổ trong cuộc đời người cán bộ an ninh. Từ năm 1965 đến đầu năm 1968, ông chủ yếu bám trụ tại các hầm bí mật ở vùng ven Mỹ Tho và huyện Chợ Gạo, trong đó có hai hầm ngoài gò và một hầm đặt tại cơ sở của gia đình ông Ba Tâm, một cơ sở cách mạng quan trọng tại địa phương.

Trong những năm này, địch liên tục mở các cuộc hành quân càn quét, dồn dân, lập ấp chiến lược, truy bắt cán bộ và khủng bố cơ sở cách mạng. Vùng ven Mỹ Tho và Chợ Gạo trở thành địa bàn tranh chấp quyết liệt. Trong điều kiện thiếu thốn, hiểm nguy luôn cận kề, Bùi Huy Giáp vẫn kiên trì bám dân, xây dựng cơ sở, củng cố lực lượng, bảo vệ mạng lưới an ninh và chuẩn bị các điều kiện phục vụ cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.

Rạng sáng mùng Một Tết Mậu Thân, tức ngày 29-1-1968, khoảng 4 giờ, Bùi Huy Giáp cùng hai đồng đội trực tiếp tham gia chiến đấu trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy tại Mỹ Tho.

Đến khoảng 11 giờ cùng ngày, trên đường trở về hầm bí mật, tổ công tác bất ngờ lọt vào một trận càn của địch. Trực thăng địch đổ quân xuống khu vực ấp Mỹ Lương và các địa bàn lân cận, tổ chức lùng sục, bao vây với quyết tâm bắt bằng được cán bộ cách mạng.

Trước tình thế nguy cấp, Bùi Huy Giáp bình tĩnh chỉ huy đồng đội chia thành ba hướng để phân tán sự truy đuổi của địch. Ông chủ động trở về hầm bí mật, nhanh chóng tiêu hủy tài liệu, phá hủy máy bộ đàm nhằm bảo vệ tuyệt đối cơ sở và mạng lưới liên lạc.

Sau đó, người cán bộ an ninh một mình ở lại chiến đấu. Ông nổ súng chống trả quyết liệt, gây tổn thất cho lực lượng địch. Trận chiến kéo dài khoảng 30 phút. Khi đạn đã cạn, ông bị thương nặng và rơi vào tay kẻ thù.

Những đòn tra tấn tàn bạo không thể khuất phục được người chiến sĩ cách mạng. Không khai thác được bất cứ thông tin nào, địch đã dùng báng súng đánh vào đầu, dùng lưỡi lê đâm xuyên ngực ông. Chưa dừng lại ở đó, nhằm khủng bố tinh thần nhân dân và uy hiếp những người đã nuôi giấu, che chở cán bộ cách mạng, chúng đưa thi thể ông lên một gò đất gần hầm bí mật, phơi giữa nắng và cấm nhân dân chôn cất.

Nhưng sự hy sinh của người chiến sĩ không thể bị vùi lấp bởi sự khủng bố.

Khoảng 20 giờ cùng ngày, bất chấp nguy hiểm, các đồng chí trong cơ sở bí mật của ta đã tìm cách tiếp cận khu vực, đưa thi thể Bùi Huy Giáp ra ngoài và an táng chu đáo. Hai người đồng đội cùng chiến đấu với ông trong trận càn hôm ấy cũng đã anh dũng hy sinh.

Bùi Huy Giáp ngã xuống ở tuổi 42. Ông ra đi nhưng đã để lại một tấm gương sáng về lòng trung thành tuyệt đối với Đảng, với Tổ quốc và nhân dân; về bản lĩnh, sự mưu trí, dũng cảm và khí tiết của người cán bộ an ninh hoạt động giữa lòng địch.

Sự hy sinh của ông là minh chứng sinh động cho truyền thống “Vì nước quên thân, vì dân phục vụ” của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam; đồng thời là biểu tượng của tinh thần sẵn sàng chiến đấu, hy sinh để bảo vệ cơ sở cách mạng, bảo vệ đồng chí và nhân dân trong những năm tháng chiến tranh.

Sau nhiều năm được Đảng, Nhà nước và nhân dân ghi nhớ, tháng 8-2025, Đảng và Nhà nước đã truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho Liệt sĩ Bùi Huy Giáp. Phần thưởng cao quý ấy là sự ghi nhận đối với những cống hiến đặc biệt xuất sắc và sự hy sinh anh dũng của người chiến sĩ an ninh trên chiến trường Mỹ Tho.

Hơn nửa thế kỷ đã qua, chiến tranh đã lùi xa, những hầm bí mật năm nào có thể đã đổi thay theo thời gian, nhưng câu chuyện về Bùi Huy Giáp vẫn còn nguyên giá trị. Từ một người thanh niên sớm giác ngộ cách mạng ở miền quê Nghệ An, ông đã dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và thống nhất đất nước.

Người chiến sĩ ấy đã ngã xuống giữa mùa Xuân Mậu Thân năm 1968, nhưng khí tiết và lòng trung thành của ông vẫn còn sống mãi. Đó không chỉ là câu chuyện về một người anh hùng, mà còn là ký ức thiêng liêng về cả một thế hệ đã đặt Tổ quốc, nhân dân lên trên sự sống của chính mình.