ANH HÙNG, LIỆT SĨ ĐOÀN THỊ NGHIỆP – TỪ NỮ BÍ THƯ ĐOÀN QUÊ HỘI CƯ ĐẾN NGƯỜI MẸ ANH HÙNG

Người con gái của quê hương Hội Cư

Trong lịch sử đấu tranh cách mạng của vùng đất Cái Bè, có những người đã dành gần như trọn vẹn tuổi thanh xuân và cuộc đời cho quê hương, đất nước. Trong số đó có một người phụ nữ mà câu chuyện của bà gắn với cả phong trào thanh niên, phong trào phụ nữ và lực lượng vũ trang cách mạng.

Đó là Anh hùng, liệt sĩ Đoàn Thị Nghiệp – Má Tám Nghiệp.

Bà sinh năm 1925 tại xã Hội Cư, huyện Cái Bè, tỉnh Mỹ Tho trong một gia đình có truyền thống yêu nước. Những tư liệu về bà cho biết gia đình nhiều thế hệ có tinh thần chống ngoại xâm. Chính môi trường gia đình và quê hương đã góp phần hình thành tinh thần yêu nước của người con gái Hội Cư từ khi còn trẻ.

Khi Nam Bộ bước vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, bà mới ở độ tuổi đôi mươi.

Nhưng người con gái trẻ ấy đã không đứng ngoài vận mệnh của quê hương.

Bà lựa chọn tham gia cách mạng.

Và điều đặc biệt đối với thế hệ cán bộ Đoàn, đoàn viên, thanh niên hôm nay là: một trong những nhiệm vụ cách mạng đầu tiên của Đoàn Thị Nghiệp chính là công tác thanh niên.

Từ một nữ Bí thư Đoàn tuổi đôi mươi

Tháng 12/1945, khi khoảng 20 tuổi, Đoàn Thị Nghiệp đảm nhiệm nhiệm vụ Bí thư Xã đoàn Thanh niên cứu quốc.

Bà được phân công phối hợp với Chi đội 17 Mỹ Tho tham gia hoạt động ngăn cản bước tiến của quân Pháp trên Quốc lộ 4.

Đây là chi tiết rất có ý nghĩa khi kể câu chuyện của bà cho đoàn viên, thanh niên.

Bởi trước khi trở thành Tỉnh ủy viên, trước khi trở thành một cán bộ quân sự của tỉnh, trước khi được lịch sử ghi nhận là Anh hùng LLVTND, Đoàn Thị Nghiệp từng là một cán bộ Đoàn ở cơ sở.

Từ công tác vận động thanh niên, bà từng bước trưởng thành trong phong trào cách mạng.

Điều đó cho thấy tổ chức thanh niên trong những năm đầu kháng chiến không chỉ tập hợp tuổi trẻ mà còn là môi trường rèn luyện nhiều cán bộ cách mạng.

Từ một nữ Bí thư Xã đoàn quê Cái Bè, Đoàn Thị Nghiệp sau này đã trở thành một cán bộ lãnh đạo của tỉnh.

Đó là một hành trình đặc biệt.

Người phụ nữ giữa những năm tháng kháng chiến

Năm 1946, sau khi lập gia đình và về sinh sống tại xã Bình Phú, huyện Cai Lậy, bà tiếp tục hoạt động cách mạng.

Trong giai đoạn này, bà tham gia công tác phụ nữ, vận động chị em đóng góp lương thực, thực phẩm, thuốc men cho lực lượng kháng chiến và tham gia dân công phục vụ chiến trường.

Người chồng của bà là Bùi Văn Thô, cũng tham gia cách mạng và sau này là Trung tá Quân đội nhân dân Việt Nam.

Đất nước chiến tranh khiến cuộc sống gia đình luôn gắn với những cuộc chia xa.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, chồng bà tập kết ra miền Bắc. Đoàn Thị Nghiệp ở lại miền Nam.

Một mình bà vừa phải chăm sóc các con nhỏ, lao động để duy trì cuộc sống gia đình, vừa tiếp tục thực hiện nhiệm vụ cách mạng.

Đây có lẽ là một trong những khía cạnh khiến câu chuyện về Má Tám Nghiệp trở nên đặc biệt.

Bà không chỉ là cán bộ.

Không chỉ là chiến sĩ.

Bà còn là một người mẹ.

Nhưng trách nhiệm gia đình và trách nhiệm với cách mạng đã cùng tồn tại trong cuộc đời bà suốt những năm tháng chiến tranh.

Những ngày Đồng khởi

Từ năm 1959 đến 1960, với cương vị Huyện ủy viên hoạt động tại huyện Cai Lậy, Đoàn Thị Nghiệp tích cực vận động quần chúng tham gia phong trào Đồng khởi.

Tư liệu về bà ghi nhận trong những năm tháng hoạt động, dù đảm nhiệm công tác dân chính hay quân sự, bà luôn bám địa bàn, gắn bó với nhân dân, xây dựng cơ sở và góp phần thúc đẩy phong trào cách mạng ở nhiều nơi.

Từ một cán bộ Đoàn năm 1945, bà ngày càng trưởng thành.

Nhiệm vụ ngày càng lớn.

Trách nhiệm ngày càng nặng nề.

Nhưng tinh thần hoạt động vẫn không thay đổi:

Bám đất, bám dân và dựa vào nhân dân.

Đây cũng là một bài học rất đáng suy ngẫm đối với cán bộ Đoàn hôm nay.

Công tác phong trào muốn có sức sống phải bắt đầu từ cơ sở.

Muốn tập hợp được thanh niên phải gần thanh niên.

Muốn vận động được nhân dân phải hiểu nhân dân.

Đoàn Thị Nghiệp đã trưởng thành từ chính thực tiễn ấy.

TỪ CÁN BỘ ĐOÀN ĐẾN PHÓ TỈNH ĐỘI TRƯỞNG

Cuộc đời hoạt động của Đoàn Thị Nghiệp trải dài qua cả hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ.

Bà từng đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ khác nhau, từ công tác thanh niên, phụ nữ, dân chính đến công tác quân sự.

Khi hy sinh, bà mang quân hàm Đại úy, giữ chức Phó Tỉnh đội trưởng Tỉnh đội Mỹ Tho và là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam.

Hãy nhìn lại hành trình ấy:

Năm 1945: Bí thư Xã đoàn Thanh niên cứu quốc.

Những năm sau đó: cán bộ phụ nữ, cán bộ cách mạng tại cơ sở.

1959–1960: Huyện ủy viên hoạt động tại Cai Lậy.

Sau đó: tiếp tục trưởng thành trong lực lượng cách mạng.

Khi hy sinh: Phó Tỉnh đội trưởng Tỉnh đội Mỹ Tho.

Từ một cô gái khoảng 20 tuổi của Hội Cư đến một nữ cán bộ lãnh đạo quân sự cấp tỉnh là hành trình gần ba thập niên liên tục hoạt động.

Đó không phải con đường được tạo nên trong một ngày.

Đó là kết quả của cả một quá trình rèn luyện, thử thách và cống hiến.

MỘT NGƯỜI MẸ – HAI NGƯỜI CON LIỆT SĨ

Nếu câu chuyện chỉ dừng ở quá trình hoạt động cách mạng của Đoàn Thị Nghiệp, cuộc đời bà đã đủ đặc biệt.

Nhưng chiến tranh còn đặt người mẹ ấy trước những mất mát rất lớn.

Hai người con trai của bà là Bùi Văn Thưởng và Bùi Văn Tấn đều tham gia cách mạng và đều hy sinh. Các tư liệu báo chí địa phương còn ghi nhận hai người con của Má Tám Nghiệp là những nhà báo – liệt sĩ của Thông tấn xã Giải phóng.

Bà vừa là người mẹ, vừa là người đồng chí của những người con.

Cả một gia đình cùng đi theo cách mạng.

Và chiến tranh đã lấy đi hai người con của bà.

Câu chuyện ấy giúp chúng ta hiểu sâu hơn cái giá của hòa bình.

Đằng sau mỗi danh sách liệt sĩ là một con người.

Đằng sau mỗi người con hy sinh là một gia đình.

Và có những người mẹ như Má Tám Nghiệp đã phải chịu những mất mát rất lớn nhưng vẫn tiếp tục nhiệm vụ của mình.

NGÀY 22 THÁNG 4 NĂM 1972

Tháng 4/1972, chiến sự diễn ra quyết liệt.

Theo tư liệu của trường học mang tên bà, trong một trận đánh tại khu vực Phú Nhuận, Đoàn Thị Nghiệp bị thương nặng và rơi vào tay đối phương.

Bà hy sinh vào 22 giờ ngày 22/4/1972.

Người nữ cán bộ cách mạng quê Hội Cư khi ấy mới khoảng 47 tuổi.

Hai mươi bảy năm đã trôi qua kể từ ngày người con gái khoảng 20 tuổi bước vào phong trào cách mạng năm 1945.

Hai mươi bảy năm ấy là một hành trình từ:

Hội Cư → công tác Đoàn → phong trào phụ nữ → hoạt động cơ sở → Huyện ủy viên → lực lượng vũ trang → Phó Tỉnh đội trưởng.

Cuộc đời bà dừng lại.

Nhưng câu chuyện về bà chưa kết thúc.

HAI DANH HIỆU ANH HÙNG

Ngày 6/11/1978, Đoàn Thị Nghiệp được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Đến năm 1995, bà tiếp tục được truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng vì có hai người con là liệt sĩ.

Một con người được ghi nhận bằng hai danh hiệu đặc biệt:

Anh hùng LLVTND – dành cho những đóng góp và sự hy sinh của chính bà.

Bà mẹ Việt Nam Anh hùng – ghi nhận những hy sinh của gia đình bà đối với đất nước.

Bởi vậy, khi nói về Má Tám Nghiệp, chúng ta đang nói về cả một gia đình cách mạng.

TÊN BÀ Ở LẠI VỚI QUÊ HƯƠNG

Ngày nay, tên Đoàn Thị Nghiệp được đặt cho các công trình, trường học tại quê hương.

Đặc biệt, tại chính vùng đất Cái Bè có Trường Tiểu học Đoàn Thị Nghiệp. Tư liệu lịch sử của trường cho biết từ năm học 2002–2003, trường được mang tên nữ Anh hùng, liệt sĩ Đoàn Thị Nghiệp.

Đây là một điều rất ý nghĩa.

Mỗi ngày, những em học sinh trên quê hương Cái Bè đến trường dưới tên của một người phụ nữ đã bắt đầu tham gia cách mạng khi cũng còn rất trẻ.

Một cái tên trường học vì vậy không chỉ là tên gọi.

Đằng sau đó là lịch sử.

Là một cuộc đời.

Là sự hy sinh.

Và là một bài học dành cho thế hệ tiếp theo.

TỪ NỮ BÍ THƯ ĐOÀN NĂM 1945 ĐẾN TUỔI TRẺ HÔM NAY

Đối với tổ chức Đoàn, câu chuyện về Đoàn Thị Nghiệp có một giá trị rất riêng.

Bởi bà từng là Bí thư Xã đoàn Thanh niên cứu quốc.

Năm 1945, bà khoảng 20 tuổi.

Ở độ tuổi mà nhiều đoàn viên, thanh niên hôm nay đang học tập, lập nghiệp và bắt đầu xây dựng tương lai, Đoàn Thị Nghiệp đã đảm nhiệm công tác tập hợp thanh niên trong hoàn cảnh đất nước bước vào kháng chiến.

Tất nhiên, mỗi thế hệ có một nhiệm vụ lịch sử khác nhau.

Tuổi trẻ hôm nay không cần sống lại những năm tháng chiến tranh để chứng minh lòng yêu nước.

Nhưng chúng ta có thể tiếp nối tinh thần ấy bằng những việc của thời đại mình:

Học tập tốt.

Lao động sáng tạo.

Tình nguyện vì cộng đồng.

Giúp đỡ thanh thiếu nhi.

Tham gia chuyển đổi số.

Xây dựng nông thôn mới.

Giữ gìn môi trường.

Và đặc biệt là tìm hiểu, gìn giữ, số hóa lịch sử quê hương.

Đó cũng chính là một cách để thế hệ trẻ hôm nay tiếp nối công việc mà những cán bộ thanh niên như Đoàn Thị Nghiệp đã bắt đầu từ hơn 80 năm trước.

ĐỂ KÝ ỨC SỐNG MÃI

Câu chuyện của Má Tám Nghiệp có thể được kể bằng rất nhiều cách.

Đó là câu chuyện về một người con của Hội Cư – Cái Bè.

Là câu chuyện về một nữ Bí thư Đoàn tuổi đôi mươi.

Là câu chuyện về một cán bộ trưởng thành từ cơ sở.

Là câu chuyện về một nữ Phó Tỉnh đội trưởng giữa chiến tranh.

Là câu chuyện về một người mẹ có hai con là liệt sĩ.

Và cuối cùng là câu chuyện về một người phụ nữ được Tổ quốc ghi nhận bằng cả hai danh hiệu:

Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và Bà mẹ Việt Nam Anh hùng.

Nếu chỉ ghi tên bà trong một danh sách, thế hệ trẻ có thể nhớ một cái tên.

Nhưng khi kể lại cuộc đời bà, chúng ta giúp người trẻ hiểu được con người phía sau cái tên ấy.

Đó chính là giá trị của “Câu chuyện thời hoa lửa”.

LỜI KẾT – NGƯỜI NỮ BÍ THƯ ĐOÀN QUÊ CÁI BÈ

Năm 1945, một người con gái khoảng 20 tuổi của quê hương Hội Cư bước vào phong trào cách mạng và đảm nhiệm nhiệm vụ Bí thư Xã đoàn Thanh niên cứu quốc.

Hai mươi bảy năm sau, người nữ cán bộ ấy đã trở thành Phó Tỉnh đội trưởng Tỉnh đội Mỹ Tho.

Ngày 22/4/1972, bà hy sinh khi mới 47 tuổi.

Nhưng cuộc đời Đoàn Thị Nghiệp không kết thúc ở năm 1972.

Tên bà tiếp tục được đặt cho những con đường, những ngôi trường.

Câu chuyện về bà tiếp tục được quê hương kể lại.

Và hôm nay, khi đoàn viên, thanh niên tìm hiểu về Má Tám Nghiệp, chúng ta lại nối thêm một nhịp cầu giữa quá khứ và hiện tại.

Đối với tuổi trẻ, có lẽ điều đáng nhớ nhất là:

Trước khi trở thành một Anh hùng LLVTND, Đoàn Thị Nghiệp cũng từng là một cán bộ Đoàn trẻ tuổi ở cơ sở.

Bà bắt đầu từ công tác thanh niên.

Từ nhân dân.

Từ quê hương.

Và từ những việc mà thời đại của bà cần một người trẻ đứng ra đảm nhận.

Hơn 80 năm sau, hoàn cảnh đã khác.

Nhưng câu hỏi dành cho tuổi trẻ vẫn còn:

Quê hương hôm nay đang cần gì ở chúng ta?

Câu trả lời sẽ được viết bằng chính những việc làm của thế hệ trẻ hôm nay.

ĐOÀN THỊ NGHIỆP (1925–1972)
Người con ưu tú của quê hương Hội Cư – Cái Bè.
Nữ Bí thư Đoàn tuổi đôi mươi.
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Bà mẹ Việt Nam Anh hùng.

KÝ ỨC SỐNG MÃI – CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA