Anh hùng, liệt sĩ Hoàng Thọ Mạc – Người mở đường vào Sài Gòn ngày 30-4-1975

Hoàng Thọ Mạc sinh năm 1947 trong một gia đình có truyền thống cách mạng ở xã Xuân Vinh, huyện Xuân Thủy, tỉnh Nam Định, nay thuộc xã Xuân Hưng, tỉnh Ninh Bình. Là con trai duy nhất của một liệt sĩ hy sinh trong kháng chiến chống thực dân Pháp, nhưng khi vừa tròn 18 tuổi, năm 1965, Hoàng Thọ Mạc vẫn tình nguyện tham gia lực lượng thanh niên xung phong, phục vụ chiến đấu trên tuyến đường Trường Sơn.

Với những thành tích trong công tác, tháng 6/1967, ông được cử đi học Trường Sĩ quan Lục quân. Cuối năm 1971, ông được điều động về Trung đoàn Bộ binh cơ giới 202. Từ một người lính bộ binh chuyển sang đơn vị tăng thiết giáp với nhiều loại vũ khí, phương tiện hiện đại, Hoàng Thọ Mạc đã không ngừng học tập, rèn luyện để nhanh chóng làm chủ trang bị và trở thành một cán bộ chỉ huy được đồng đội tin tưởng.

Tháng 3/1972, Chuẩn úy Hoàng Thọ Mạc được điều về Đại đội 3, Tiểu đoàn 66, Trung đoàn Bộ binh cơ giới 202 và lên đường vào chiến trường Quảng Trị. Tại đây, đơn vị sử dụng xe tăng, thiết giáp có khả năng vượt sông để chiến đấu ở khu vực phía đông mặt trận. Từ tháng 4/1972 đến khi Hiệp định Paris có hiệu lực, ông trực tiếp tham gia nhiều trận đánh tại Triệu Phong, Hải Lăng và thị xã Quảng Trị. Trong đó, trận tiến công vượt sông giải phóng Triệu Phong tháng 4/1972 là một trong những chiến công đáng nhớ.

Sau đó, đơn vị ra Hà Tĩnh, Thanh Hóa củng cố lực lượng và tham gia đội hình Binh đoàn Quyết Thắng. Hoàng Thọ Mạc được thăng quân hàm Thiếu úy, giữ chức Đại đội trưởng Đại đội 3, Tiểu đoàn 66. Ông vừa tổ chức huấn luyện, xây dựng đơn vị chính quy, vừa chuẩn bị cho những nhiệm vụ chiến đấu lớn. Trong thời gian này, ông tranh thủ về quê xây dựng gia đình với chị Tô Thị Khuy, người cùng quê.

Hành quân thần tốc vào Nam

Tháng 3/1975, khi cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975 bước vào giai đoạn quyết định, Hoàng Thọ Mạc cùng đơn vị nhận lệnh cơ động gấp vào Nam. Sau gần một tháng hành quân trên đường Tây Trường Sơn, đơn vị vượt gần 1.800 km, có mặt tại Đồng Xoài để tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh. Đây là một cuộc cơ động lớn của lực lượng tăng thiết giáp, thể hiện quyết tâm tiến công thần tốc của quân đội ta.

Trong Chiến dịch Hồ Chí Minh, Đại đội 3 được phối thuộc cho Trung đoàn 27, Sư đoàn 320B, thuộc cánh quân phía Bắc. Từ ngày 27/4/1975, xe tăng, thiết giáp phối hợp chặt chẽ với bộ binh đánh chiếm nhiều vị trí phòng thủ bên ngoài Sài Gòn.

Đêm 29/4, đơn vị đã có mặt ở phía Bắc Lái Thiêu, sẵn sàng tiến vào nội đô. Sáng 30/4, sau khi đánh chiếm căn cứ Lái Thiêu, tiêu diệt một xe tăng M41 và hai pháo tự hành 175 mm của đối phương, xe thiết giáp số 454 do Đại đội trưởng Hoàng Thọ Mạc trực tiếp chỉ huy dẫn đầu đội hình tiến về cầu Vĩnh Bình.

Đây là một vị trí rất quan trọng, bởi nếu chiếm được cầu, cánh quân phía Bắc sẽ có đường tiến thẳng vào Sài Gòn. Đối phương tập trung nhiều xe tăng, thiết giáp và lực lượng phòng thủ để giữ cầu, đồng thời dựng nhiều chướng ngại trên đường nhằm ngăn bước tiến của quân ta.

Trận đánh diễn ra vô cùng quyết liệt. Một xe thiết giáp của ta bị bắn cháy, nhiều chiến sĩ hy sinh và bị thương. Nhận thấy nếu tiếp tục cho xe xung phong sẽ gặp nhiều bất lợi, Hoàng Thọ Mạc quyết định dùng hỏa lực xe tăng, thiết giáp áp chế đối phương, đồng thời đưa bộ binh lợi dụng địa hình tiến lên chiếm cầu.

Được Trung đoàn trưởng Nguyễn Huy Hiệu đồng ý, Hoàng Thọ Mạc khoác khẩu B40, trực tiếp rời xe và cùng bộ binh xung phong. Nhờ cách đánh phù hợp, quân ta nhanh chóng chiếm được đầu cầu phía Bắc. Các lực lượng phía sau lập tức tiến lên, đánh tan nhiều xe tăng, thiết giáp và lực lượng địch.

Hy sinh ngay trước giờ toàn thắng

Trong lúc chiến đấu, Hoàng Thọ Mạc bị một mảnh đạn M79 găm vào ngực. Máu thấm ướt áo, nhưng ông vẫn tự băng bó rồi tiếp tục chỉ huy bộ đội. Khi quân địch dần lui, ông nhận thấy thời cơ đã đến nên cố gắng gượng dậy, dẫn đầu đội hình tiến lên chiếm cầu.

Khi đoàn quân đã đi được khoảng hai phần ba cầu, một loạt đạn bất ngờ bắn tới. Hoàng Thọ Mạc lập tức đẩy người chiến sĩ đang chạy bên cạnh ngã xuống rồi nằm lên trên để che chắn cho đồng đội. Ông anh dũng hy sinh, nhưng quân ta cũng đã làm chủ được cầu Vĩnh Bình. Lúc đó đã hơn 9 giờ sáng ngày 30/4/1975.

Sự hy sinh của Hoàng Thọ Mạc đã mở đường cho cánh quân phía Bắc tiến vào Sài Gòn. Vô cùng tiếc thương người chỉ huy vừa ngã xuống ngay trước giờ toàn thắng, Trung đoàn trưởng Nguyễn Huy Hiệu quyết định đưa thi thể ông lên chính chiếc xe thiết giáp số 454 mà ông từng chỉ huy và ra lệnh tiếp tục tiến quân.

Chiếc xe ấy cùng đồng đội tiếp tục tiến vào nội đô. Cánh quân phía Bắc lần lượt đánh chiếm nhiều mục tiêu quan trọng, trong đó có khu vực Bộ Tổng tham mưu của chính quyền Sài Gòn. Hoàng Thọ Mạc dù đã hy sinh vẫn cùng đồng đội đi trọn chặng đường cuối cùng của cuộc chiến.

Chiều 30/4, khi Sài Gòn được giải phóng, lễ tang Hoàng Thọ Mạc được tổ chức tại Tổng y viện Cộng hòa trong niềm tiếc thương của cán bộ, chiến sĩ đơn vị.

Sau chiến dịch, ông được truy tặng Huân chương Quân công Giải phóng hạng Ba. Tháng 9/1975, Đảng và Nhà nước truy tặng Hoàng Thọ Mạc danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Năm 2009, hài cốt của ông được đưa về an táng tại nghĩa trang quê nhà.

Hoàng Thọ Mạc đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ, ngay trước thời khắc đất nước hoàn toàn giải phóng. Hình ảnh người đại đội trưởng bị thương vẫn tiếp tục chiến đấu, rồi lấy thân mình che đạn cho đồng đội đã trở thành một câu chuyện xúc động về lòng dũng cảm và tình đồng đội. Tên tuổi và sự hy sinh của ông mãi là tấm gương để các thế hệ cán bộ, chiến sĩ và tuổi trẻ hôm nay ghi nhớ.