Anh hùng, liệt sĩ Lê Thị Riêng

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, có những người phụ nữ không trực tiếp xuất hiện trên chiến trường nhưng lại giữ những vị trí quan trọng trong việc xây dựng cơ sở, vận động quần chúng và tổ chức phong trào cách mạng ngay giữa những đô thị do đối phương kiểm soát. Lê Thị Riêng là một trong những người như thế.

Sinh năm 1925 tại vùng quê Giá Rai, Bạc Liêu, bà sớm tham gia cách mạng và trải qua cả hai cuộc kháng chiến. Từ một cán bộ phụ nữ ở địa phương, Lê Thị Riêng từng bước trở thành cán bộ phụ vận cấp cao, hoạt động tại Sài Gòn – Gia Định. Trong những năm cuối đời, bà bị bắt, giam giữ và tra tấn nhưng vẫn không khai báo. Bà hy sinh vào Tết Mậu Thân năm 1968. Sau này, bà được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Cô gái mồ côi sớm tham gia cách mạng

Lê Thị Riêng sinh năm 1925 tại xã Vĩnh Mỹ, huyện Giá Rai, tỉnh Bạc Liêu, trong một gia đình bần nông. Cha bà tham gia cách mạng rồi mất tích, còn mẹ mất sớm. Bà được người chú ruột nuôi dưỡng và cho đi học đến hết bậc tiểu học.

Hoàn cảnh gia đình và những biến động của quê hương khiến Lê Thị Riêng sớm tiếp xúc với phong trào cách mạng. Năm 1945, khi Cách mạng Tháng Tám diễn ra, bà tham gia kháng chiến chống thực dân Pháp.

Đến năm 1948, bà được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Trong những năm tiếp theo, Lê Thị Riêng hoạt động chủ yếu trong công tác phụ nữ, vận động quần chúng và xây dựng cơ sở cách mạng.

Từ cán bộ phụ nữ đến người lãnh đạo phong trào

Sau Hiệp định Genève năm 1954, Lê Thị Riêng tiếp tục ở lại miền Nam hoạt động cách mạng.

Bà lần lượt đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ trong phong trào phụ nữ. Năm 1949, bà trở thành Ủy viên Ban Chấp hành Phụ nữ Nam Bộ. Đến năm 1960, khi Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam được thành lập, bà được bầu làm Phó Hội trưởng Hội Liên hiệp Phụ nữ Giải phóng miền Nam Việt Nam, đồng thời là Ủy viên Trung ương Mặt trận.

Không chỉ hoạt động chính trị, Lê Thị Riêng còn là một người viết báo. Bà từng tham gia viết xã luận cho Báo Phụ nữ Giải phóng, sử dụng ngòi bút để vận động phụ nữ và cổ vũ phong trào đấu tranh.

Công việc của bà đặc biệt nguy hiểm bởi phần lớn hoạt động diễn ra trong điều kiện bí mật, ngay tại những khu vực đối phương kiểm soát.

Người mẹ phải gửi con đi xa

Phía sau hình ảnh một nữ cán bộ cách mạng kiên cường là một người mẹ có cuộc đời riêng đầy mất mát.

Lê Thị Riêng lập gia đình và có hai người con. Khi chiến tranh ngày càng khốc liệt, cuối năm 1960, bà phải gửi hai con ra miền Bắc để bảo đảm an toàn và tiếp tục công tác.

Không lâu sau đó, chồng bà hy sinh.

Trong một trang nhật ký ghi ngày 9/2/1962, bà viết về nỗi đau khi nhận tin chồng mất và nỗi nhớ hai người con đang ở xa. Nhưng ngay trong hoàn cảnh ấy, bà vẫn tự nhắc mình tiếp tục chiến đấu. Những dòng nhật ký này cho thấy phía sau một cán bộ cách mạng cứng rắn vẫn là một người vợ, người mẹ mang trong lòng những nỗi đau rất riêng.

Đặc biệt, những kỷ vật của bà như cuốn sổ tay và chiếc kẹp tóc hiện được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia lưu giữ. Hai hiện vật tưởng như rất bình thường ấy lại trở thành những dấu tích quý giá giúp hậu thế hình dung rõ hơn về con người Lê Thị Riêng bên ngoài những dòng tiểu sử khô cứng.

Bị bắt và những ngày cuối cùng

Năm 1965, Lê Thị Riêng giữ chức Khu ủy viên Sài Gòn – Gia Định, đồng thời phụ trách công tác phụ vận của khu vực.

Ngày 9/5/1967, trên đường đi công tác, bà bị phát hiện và bắt giữ. Bà bị đưa vào khám Chí Hòa.

Trong thời gian bị giam, đối phương tìm nhiều cách khai thác thông tin về tổ chức và cơ sở cách mạng. Theo các tư liệu lịch sử, bà phải chịu nhiều hình thức tra khảo và ngược đãi nghiêm trọng nhưng vẫn giữ vững khí tiết, không tiết lộ những bí mật mà mình biết.

Những tháng ngày trong nhà tù trở thành thử thách cuối cùng đối với người nữ cán bộ đã hoạt động cách mạng hơn hai mươi năm.

Người phụ nữ hy sinh trong Tết Mậu Thân

Đêm 31/1/1968, tức mùng 2 Tết Mậu Thân, Lê Thị Riêng bị sát hại cùng một số người yêu nước khác trên đường Hồng Bàng, nay là đường Hùng Vương ở Thành phố Hồ Chí Minh.

Theo các tư liệu được Hội Liên hiệp Phụ nữ Thành phố Hồ Chí Minh công bố, trong những giờ phút cuối cùng, bà vẫn động viên tinh thần những người cùng bị đưa đi và giữ thái độ kiên cường trước cái chết.

Bà hy sinh khi mới 43 tuổi.

Năm 2001, Nhà nước truy tặng Lê Thị Riêng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.