ANH HÙNG LIỆT SĨ NGUYỄN VĂN PHỐI – CHÍNH ỦY ĐOÀN 962 VÀ HUYỀN THOẠI QUYẾT TỬ BẢO VỆ ĐƯỜNG HỒ CHÍ MINH TRÊN BIỂN

ANH HÙNG LIỆT SĨ NGUYỄN VĂN PHỐI – CHÍNH ỦY ĐOÀN 962 VÀ HUYỀN THOẠI QUYẾT TỬ BẢO VỆ ĐƯỜNG HỒ CHÍ MINH TRÊN BIỂN

Đồng chí Nguyễn Văn Phối sinh năm 1916 tại thôn Mỹ Nghĩa, quận Cao Lãnh, tỉnh Sa Đéc (ngày nay là phường Mỹ Ngãi, thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp). Ông được nuôi dưỡng trong một gia đình nông dân giàu truyền thống yêu nước và cách mạng nồng nàn. Thân phụ ông là cụ Nguyễn Văn Huấn và người chú ruột Nguyễn Minh Mẫn đều là những nhà hoạt động cách mạng tiền bối từ những năm 1930, từng bị thực dân Pháp bắt bớ và đày biệt xứ ra "địa ngục trần gian" Côn Đảo.

Thừa hưởng bầu máu nóng của gia đình, ngay từ thuở thiếu thời khi còn ngồi trên ghế nhà trường tại Cao Lãnh, ông đã tích cực tham gia các phong trào học sinh đấu tranh đòi ân xá cho cụ Phan Bội Châu, tham gia lễ để tang cụ Phan Chu Trinh nên đã bị nhà trường thực dân đuổi học. Trở về quê nhà, ông lập tức làm liên lạc cho chi bộ Đảng địa phương.

Từ năm 1936 đến năm 1939, đồng chí Nguyễn Văn Phối hăng hái tham gia phong trào Đông Dương Đại hội và vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương vào năm 1939. Sau cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ bùng nổ năm 1940, ông bị đế quốc Pháp bắt giam và đày đọa tại nhà tù Bà Rá khét tiếng cho đến tháng 3 năm 1945. Vừa ra tù, ông lập tức bắt liên lạc, tiếp tục hoạt động tại chi bộ Mỹ Ngãi - Phong Mỹ. Vào tháng 4 năm 1945, ông được chi bộ cử làm đại biểu dự Hội nghị Liên Tỉnh ủy Long Xuyên - Sa Đéc để bầu đại biểu đi dự Hội nghị Tân Trào lịch sử.

Trải qua chín năm kháng chiến chống thực dân Pháp, năng lực lãnh đạo và uy tín của đồng chí Nguyễn Văn Phối ngày càng được khẳng định qua nhiều trọng trách lớn: Tháng 6 năm 1945 là Huyện ủy viên Huyện ủy Cao Lãnh; cuối năm 1946 tham gia Ban Thường vụ và đến tháng 3 năm 1947 chính thức giữ chức Bí thư Huyện ủy Cao Lãnh.

Tháng 8 năm 1948, ông được đề bạt làm Ủy viên Thường vụ Tỉnh ủy Sa Đéc, phụ trách Hội Nông dân tỉnh. Giai đoạn 1951 - 1952, ông giữ chức Phó Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Hành chánh tỉnh Sa Đéc kiêm Trưởng ban Kinh tế tài chánh. Đến cuối năm 1952, ông được cử làm Phó Bí thư kiêm Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến hành chánh tỉnh Long Châu Sa cho đến khi Hiệp định Giơ-nê-vơ được ký kết vào năm 1954.

Sau năm 1954, nhận vinh dự từ tổ chức phân công ở lại miền Nam bám trụ lãnh đạo phong trào, đồng chí Nguyễn Văn Phối kiên cường trải qua các chức vụ Bí thư Tỉnh ủy tại các địa bàn gian khổ, ác liệt nhất gồm Sa Đéc, Long An, Kiến Phong và là Ủy viên Liên Tỉnh ủy (Khu ủy viên Khu

. Sau cao trào Đồng Khởi năm 1960, ông được Khu ủy Khu 8 rút lên phân công phụ trách công tác quân sự và bổ sung vào Ban Thường vụ Khu ủy. Khi Bộ Tư lệnh Quân khu 8 được thành lập, ông được bổ nhiệm giữ chức vụ Phó Tư lệnh Chính trị Quân khu 8.

Nhằm chuẩn bị cho giai đoạn leo thang chiến tranh, cuối năm 1961, Trung ương Cục miền Nam đã rút ông lên và giao nhiệm vụ đặc biệt: Làm Chính ủy Đoàn 962 — đơn vị có nhiệm vụ tổ chức, xây dựng các bến bãi tiếp nhận vũ khí từ miền Bắc chuyển vào bằng đường biển. Đến năm 1962, trên cương vị Đoàn trưởng kiêm Chính ủy Đoàn 962, ông đã mưu trí, lặn lội khắp các vùng sông nước để trực tiếp chỉ đạo xây dựng thành công hệ thống bến bãi chiến lược tại Bà Rịa, Bến Tre, Trà Vinh và Cà Mau, thiết lập vững chắc mạng lưới tiếp nhận của Đường Hồ Chí Minh trên biển, kịp thời tiếp tế súng đạn cho chiến trường miền Nam dấy binh đánh Mỹ.

Thế nhưng, một biến cố nghiệt ngã đã diễn ra vào ngày 16 tháng 6 năm 1966. Trong một chuyến đi kiểm tra hệ thống bến bãi từ Bến Tre qua Trà Vinh trở về, chiếc thuyền chở đồng chí Nguyễn Văn Phối bất ngờ bị tàu chiến của địch phát hiện và điên cuồng bao vây tại khu vực cửa biển Cổ Chiên (gần vàm Khâu Băng thuộc xã Thạnh Phong, huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre). Trước tình thế ngàn cân treo sợi tóc, khi vòng vây quân thù khép chặt và không còn khả năng phá vây, để bảo vệ tuyệt đối bí mật chiến lược về tuyến đường biển và hệ thống bến bãi của Đảng, vị Chính ủy kiên trung đã bình tĩnh nổ mìn phá hủy thuyền, quyết tử cùng con tàu và anh dũng hy sinh giữa sóng nước trùng khơi ở tuổi 50.

Ghi nhận những công lao, đóng góp đặc biệt xuất sắc cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và hành động anh hùng quyết tử bảo vệ bí mật quốc gia, ngày 22 tháng 11 năm 2011, đồng chí Nguyễn Văn Phối đã được Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam trang trọng truy tặng danh hiệu cao quý: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Trước đó, ông cũng đã được Đảng và Nhà nước trao tặng Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Độc lập hạng Nhất cùng nhiều phần thưởng cao quý khác.

Từ một người học sinh yêu nước chịu cảnh tù đày của thực dân Pháp cho đến vị chỉ huy đầu não của Đường Hồ Chí Minh trên biển, Anh hùng liệt sĩ Nguyễn Văn Phối đã sống một cuộc đời trọn vẹn với lời thề trung thành với Đảng, với nhân dân. Hành động tự nổ mìn hy sinh giữa cửa biển Cổ Chiên của ông là khúc tráng ca bất tử về khí tiết của người chiến sĩ cộng sản — thà hòa mình vào biển cả chứ nhất quyết không để bí mật của Tổ quốc rơi vào tay giặc.

Sự hy sinh lẫm liệt của ông ở tuổi 50 không chỉ bảo vệ an toàn cho mạch máu chi viện chiến lược của miền Nam mà còn là tấm gương ngời sáng, mãi mãi khắc sâu vào lòng biển mẹ và sử sách vàng của dân tộc Việt Nam.