ANH HÙNG LIỆT SĨ PHAN NGỌC HIỂN - NGƯỜI THẦY GIEO CHỮ, GIEO LỬA Ở ĐẤT MŨI
Có những con người mà cuộc đời chỉ vỏn vẹn 31 năm, nhưng đã sống trọn một thế kỷ. Phan Ngọc Hiển là một người như thế.Anh hùng Phan Ngọc Hiển sinh năm 1910 tại làng Thới Bình, quận Châu Thành, tỉnh Cần Thơ (nay là phường Ninh Kiều, TP. Cần Thơ). Mới lên 10 tuổi đã mồ côi cả cha lẫn mẹ, sống nhờ họ hàng cưu mang. Nhưng cậu bé ấy ham học lạ kỳ, học hết tiểu học ở trường làng rồi thi đỗ Trường Trung học Sư phạm Sài Gòn với điểm tối ưu.
Trong thời gian học, vì tham gia các phong trào biểu tình yêu nước, đòi quyền tự do, chống chế độ giáo dục nhồi sọ, Hiển từng bị đuổi học. Năm 1931, sau khi tốt nghiệp, thực dân Pháp muốn triệt hạ tư tưởng cách mạng của chàng trai trẻ nên đã đẩy ông ra một nơi mà chúng cho là "chết": Rạch Gốc, xã Tân Ân, chót mũi Cà Mau - nơi sình lầy, rừng rậm, thú dữ, dân cư thưa thớt. Nhưng chúng đã lầm. Nơi được xem là lưu đày ấy lại trở thành nơi cách mạng bén rễ sâu nhất.Về Tân Ân - Rạch Gốc, thầy giáo Hiển vừa dạy chữ, vừa phụ trách Công hội đỏ, lấy việc dạy học làm vỏ bọc hợp pháp để nắm tình hình công nhân các lò than, gây dựng phong trào quần chúng. Trong chương trình có nhiều bài đề cao thực dân, xuyên tạc lịch sử Việt Nam, thầy nhất quyết không dạy. Thầy thay vào đó là những bài về Hai Bà Trưng, Ngô Quyền, Trần Hưng Đạo.Cây me ở Rạch Gốc trở thành địa điểm bí mật, nơi thầy tổ chức hội đá banh, hội ca nhạc để tập hợp thanh niên, truyền bá tư tưởng tiến bộ, giác ngộ nhiều người theo Đảng. Từ khi có thầy Hiển, mảnh đất hoang vu bỗng rạo rực một luồng sinh khí mới.
Thấy không ngăn được ảnh hưởng của thầy, chính quyền thực dân cấm ông dạy học. Năm 1935, ông chuyển sang làm báo, viết cho nhiều tờ báo tiến bộ, sắc sảo đấu tranh, và được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương, sinh hoạt tại Chi bộ thị xã Cà Mau. Tháng 6/1940, Thường vụ Tỉnh ủy Bạc Liêu (lúc đó Cà Mau thuộc Bạc Liêu) phân công Phan Ngọc Hiển cùng đồng chí ra Hòn Khoai chuẩn bị khởi nghĩa, hưởng ứng Nam Kỳ Khởi Nghĩa.
Ông đã mưu trí xin tên sếp đảo người Pháp Olivier cho mở lớp dạy học ngay trên đảo, học trò chính là những nhân viên gác đèn biển. Những thanh niên ít học ấy vừa được mở mang kiến thức, vừa được giác ngộ cách mạng.Đúng 23 giờ 15 phút ngày 13/12/1940, cuộc khởi nghĩa Hòn Khoai do Phan Ngọc Hiển trực tiếp lãnh đạo nổ ra. Với 40 chiến sĩ, lực lượng khởi nghĩa đã tiêu diệt tên sếp đảo Olivier, bắt sống đồng bọn, thu toàn bộ vũ khí, làm chủ hoàn toàn đảo - thắng lợi trọn vẹn, là cuộc khởi nghĩa sớm nhất ở miền Tây Nam Bộ.
Ngày 13/12 sau này được chọn làm Ngày truyền thống cách mạng của Đảng bộ, quân và dân tỉnh Cà Mau.Sau thắng lợi, quân Pháp bao vây. Ngày 22/12/1940, Phan Ngọc Hiển và đồng đội bị bắt. Ngày 12/7/1941, tại sân vận động Cà Mau (nay là Rạch Giá), chúng đưa 10 chiến sĩ Hòn Khoai ra xử bắn.Trên pháp trường, trước họng súng kẻ thù, người thầy giáo - người chiến sĩ cộng sản đã giật mảnh băng đen bịt mắt và hô lớn:"Là người Cộng sản, chúng tôi coi cái chết là bình thường. Chúng tôi sẵn sàng chết để tranh đấu cho đồng bào được ấm no, hạnh phúc... Nước Việt Nam nhất định độc lập, tự do"."Đả đảo thực dân Pháp! Việt Nam độc lập muôn năm! Đảng Cộng sản Đông Dương muôn năm!"
Ông hy sinh khi mới 31 tuổi. Thi thể 10 liệt sĩ bị chôn chung một hố, nhân dân gọi là "Mả 10 người".Gần 70 năm sau ngày hy sinh, Nhà nước đã truy tặng ông danh hiệu cao quý *Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân*. Tên ông được đặt cho huyện Ngọc Hiển (Cà Mau), cho nhiều trường chuyên, cho những con đường lớn ở Đất Mũi và Tây Đô. Năm 1990, Hòn Khoai được công nhận Di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia.
Ngày nay, đứng dưới chân ngọn hải đăng Hòn Khoai, nhìn tấm bia ghi dấu cuộc khởi nghĩa, chúng ta vẫn nghe vang vọng đâu đây tiếng hô của người thầy giáo năm xưa. Ông đã đi qua cuộc đời với ba vai trò: người gieo chữ, người cầm bút và người cầm súng - và ở vai trò nào, ông cũng sống trọn vẹn cho lý tưởng: "Sống là để đấu tranh, không cúi đầu chịu ách nô lệ đè lên dân mình."Anh hùng Phan Ngọc Hiển - tên anh sống mãi trong lòng dân Đất Mũi.
