Anh hùng liệt sĩ Quách Xuân Kỳ
Nhắc đến Quách Xuân Kỳ là nhắc đến một người cộng sản kiên trung, một Bí thư Thị ủy đầu tiên của Đồng Hới, người đã dành trọn tuổi thanh xuân cho cách mạng, sống trọn với lý tưởng giải phóng dân tộc và hiên ngang bước vào cõi bất tử khi mới ngoài hai mươi tuổi. Trên mảnh đất Hoàn Lão giàu truyền thống cách mạng, tên tuổi của anh vẫn được nhắc đến bằng tất cả niềm kính trọng, tự hào của nhiều thế hệ người dân Quảng Bình.
Quách Xuân Kỳ sinh năm 1926 tại làng Hoàn Lão, nay thuộc xã Hoàn Lão, tỉnh Quảng Trị. Anh sinh ra trong một gia đình có truyền thống yêu nước và hiếu học. Thân phụ là cụ Quách Nguyên Hàm, một danh y nổi tiếng trong vùng, luôn lấy việc cứu người làm lẽ sống. Các anh em trong gia đình đều sớm tham gia cách mạng, nhiều người trở thành những cán bộ lãnh đạo, chỉ huy quân đội và đã cống hiến cả cuộc đời cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Chính truyền thống ấy đã nuôi dưỡng trong Quách Xuân Kỳ từ thuở thiếu thời một tình yêu quê hương tha thiết và ý chí dấn thân vì độc lập của Tổ quốc.
Những năm tháng đất nước chìm trong khói lửa, chàng thanh niên Quách Xuân Kỳ sớm giác ngộ cách mạng. Anh tham gia hoạt động từ rất trẻ và nhanh chóng trưởng thành qua thực tiễn đấu tranh. Đồng đội nhớ về anh không chỉ là một cán bộ năng động, quyết đoán mà còn là người có tư duy sắc bén, gần gũi quần chúng, luôn biết lắng nghe và truyền cảm hứng cho mọi người. Dù ở bất cứ cương vị nào, Quách Xuân Kỳ cũng luôn đặt lợi ích của nhân dân và cách mạng lên trên hết.
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, thực dân Pháp quay trở lại xâm lược nước ta. Quảng Bình trở thành vùng đất khốc liệt, thường xuyên hứng chịu những cuộc càn quét, đánh phá của địch. Trong hoàn cảnh đó, Quách Xuân Kỳ được giao nhiều trọng trách quan trọng. Anh từng giữ chức Bí thư Huyện ủy Bố Trạch, sau đó được Trung ương tin tưởng giao làm Bí thư Thị ủy Đồng Hới đầu tiên.
Đó là một nhiệm vụ vô cùng khó khăn. Đồng Hới lúc bấy giờ gần như nằm dưới sự kiểm soát của quân Pháp. Nhiều cơ sở cách mạng bị lộ, cán bộ bị bắt, phong trào gặp vô vàn tổn thất. Giữa lúc hiểm nguy bủa vây, người Bí thư trẻ vẫn không chọn sự an toàn cho riêng mình. Anh nhiều lần bí mật trở về vùng địch kiểm soát để gây dựng lại cơ sở, củng cố niềm tin của nhân dân và khôi phục phong trào cách mạng. Với anh, chừng nào còn một người dân tin vào Đảng, còn một ngọn lửa yêu nước chưa tắt thì cách mạng vẫn còn hy vọng.
Ít ai biết rằng, đằng sau bản lĩnh thép ấy là một trái tim rất đỗi chân thành và giàu cảm xúc. Những trang nhật ký còn lưu lại cho thấy Quách Xuân Kỳ cũng từng có những phút giây lo lắng trước bom đạn, từng mang trong mình một tình yêu đẹp và những ước mơ rất đời thường của tuổi trẻ. Anh không phải một con người không biết sợ. Điều làm nên sự vĩ đại của anh chính là biết vượt qua nỗi sợ để tiếp tục bước về phía trước. Chính những dòng nhật ký ấy đã khắc họa hình ảnh một người chiến sĩ gần gũi, chân thực và đầy tính nhân văn – một con người biết yêu, biết nhớ, biết khát khao, nhưng sẵn sàng gác lại hạnh phúc riêng để phụng sự Tổ quốc.
Mùa hè năm 1949, trong một chuyến trở về xây dựng cơ sở cách mạng sát vùng địch kiểm soát, Quách Xuân Kỳ không may bị thực dân Pháp bắt giữ. Chúng hiểu rằng người thanh niên trước mặt mình không chỉ là một cán bộ cách mạng, mà còn là hạt nhân lãnh đạo phong trào kháng chiến ở địa phương. Vì vậy, chúng tìm mọi cách để khuất phục anh.
Những trận đòn roi, những cực hình tàn bạo liên tiếp giáng xuống thân thể người Bí thư trẻ. Khi bạo lực không đạt kết quả, chúng dùng mọi thủ đoạn mua chuộc, dụ dỗ, thậm chí bắt cả chị ruột của anh vào tù với hy vọng làm lung lay ý chí. Nhưng tất cả đều thất bại.
Trước mọi đòn tra tấn, Quách Xuân Kỳ vẫn giữ trọn khí tiết của người cộng sản. Anh không khai báo, không phản bội đồng chí, không phản bội nhân dân. Trong giây phút sinh tử, điều anh lựa chọn không phải là mạng sống của mình mà là sự an toàn của tổ chức, của phong trào cách mạng đang từng ngày lớn mạnh.
Ngày 11 tháng 7 năm 1949, thực dân Pháp đưa Quách Xuân Kỳ ra xử bắn ngay trên chính quê hương Hoàn Lão. Người Bí thư trẻ ra đi khi mới 23 tuổi. Tuổi đời còn quá ngắn, nhưng lý tưởng mà anh theo đuổi đã vượt lên trên giới hạn của thời gian. Máu của anh hòa vào đất mẹ Quảng Bình, trở thành nguồn sức mạnh thôi thúc lớp lớp thanh niên tiếp tục đứng lên chiến đấu cho đến ngày đất nước hoàn toàn độc lập.
Sau ngày đất nước thống nhất, những đóng góp và sự hy sinh của Quách Xuân Kỳ được Đảng, Nhà nước và nhân dân ghi nhận. Anh được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên anh được đặt cho nhiều tuyến đường, trường học và công trình trên quê hương Quảng Bình. Nhưng có lẽ, di sản lớn nhất mà anh để lại không nằm ở những tấm bằng khen hay những con đường mang tên mình, mà chính là một tấm gương sáng về bản lĩnh, trí tuệ và lòng trung thành tuyệt đối với cách mạng.
Hôm nay, khi đứng trước ngôi trường mang tên Quách Xuân Kỳ, khi bước trên con đường mang tên anh hay khi đọc lại những trang nhật ký còn lưu giữ, chúng ta không chỉ nhớ về một người anh hùng đã ngã xuống. Chúng ta còn thấy hiện lên hình ảnh của một thanh niên Việt Nam đầy khát vọng, biết sống vì người khác, biết đặt vận mệnh dân tộc lên trên hạnh phúc cá nhân và luôn giữ vững niềm tin vào thắng lợi cuối cùng.
Có những con người chỉ sống hơn hai mươi năm nhưng đủ để viết nên cả một chương sử vẻ vang của quê hương. Quách Xuân Kỳ là một người như thế. Cuộc đời anh là lời nhắc nhở sâu sắc đối với thế hệ hôm nay rằng: lý tưởng cách mạng không chỉ được thể hiện trong những thời khắc lớn lao của lịch sử, mà còn được hun đúc từ lòng yêu nước, từ sự kiên định trước thử thách và từ tinh thần sẵn sàng cống hiến vì nhân dân, vì Tổ quốc. Đó chính là ngọn lửa mà người Bí thư trẻ năm nào đã thắp lên và sẽ còn mãi cháy sáng trong trái tim các thế hệ người Việt Nam.
