Anh hùng liệt sĩ Trần Can: Chí khí quật cường và sự hy sinh lẫm liệt ngày Điện Biên toàn thắng
Trần Can (1931–1954) là người con ưu tú của quê hương Yên Thành, Nghệ An. Từng bị từ chối nhập ngũ tới 3 lần vì sức khỏe yếu, nhưng với lòng khao khát giết giặc cứu nước, ông đã kiên trì xin đi lần thứ 4 và trở thành một chiến sĩ công đồn kiệt xuất. Tên tuổi ông mãi mãi gắn liền với lá cờ "Quyết chiến quyết thắng" đầu tiên tung bay trên cứ điểm Him Lam và sự hy sinh anh dũng đúng ngày Chiến dịch Điện Biên Phủ toàn thắng (7/5/1954).
Trần Can sinh năm 1931, quê ở xã Sơn Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An. Từ nhỏ Trần Can đã rất thích đi bộ đội để được cầm súng giết giặc, cứu nước. Lớn lên, 3 lần anh xung phong tình nguyện nhập ngũ nhưng vì sức khỏe yếu, các đơn vị bộ đội đều từ chối. Mãi đến lần thứ 4 anh mới được chấp nhận.
Từ khi vào bộ đội, Trần Can chiến đấu rất dũng cảm, mưu trí. Trong mọi tình huống dù khó khăn ác liệt, anh đều kiên quyết dẫn đầu đơn vị vượt lên, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.
Bước ngoặt chỉnh huấn 1952 và dốc sức cho Chiến dịch Tây Bắc
Năm 1952, sau khi chỉnh huấn chính trị, biên chế, trang bị, các đại đoàn cơ động được biên chế thống nhất theo quy định của Bộ Tổng Tham mưu. Mỗi tiểu đoàn bộ binh có một đại đội chủ công gồm 4 trung đội. Việc học tập quân sự cũng thống nhất theo tài liệu của Bộ Tổng Tham mưu, từ học đánh cứ điểm kiên cố có sinh lực trên dưới một tiểu đoàn địch đến học đánh vận động tiêu diệt binh đoàn cơ động lớn, có diễn tập thực binh và bắn đạn thật.
Trung đoàn 209 Đại đoàn 312 của Trần Can đi vào chiến dịch Tây Bắc trong niềm tin và sức mạnh mới nhằm giải phóng đất đai, tiêu diệt sinh lực địch và bảo vệ căn cứ địa Việt Bắc.
Ngày 10/10/1952: Toàn đại đoàn vượt sông Thao chia làm 2 cánh. Trung đoàn 209 của Trần Can theo hướng Bắc vượt đèo Nậm Bằng cao gần 2.000m, tiêu diệt địch ở La Hầu Pèng, tiến vào bao vây diệt địch ở Nậm Mười, bản Tủ, bản Hoa.
Tại trận bản Hoa: Trần Can làm nhiệm vụ xung kích. Vừa có lệnh xung phong, anh nhanh chóng cùng tiểu đội vượt qua cửa mở, dùng thủ pháo diệt 1 ụ súng địch. Khi tiểu đội bị thương vong hết, anh tự động sáp nhập với 2 đồng chí của tiểu đội khác lập thành một tổ tiếp tục chiến đấu. Trần Can dẫn đầu tổ diệt thêm 3 ụ súng, đánh thẳng vào sở chỉ huy địch, diệt cơ quan đầu não, bắt sống 22 tên và thu 17 súng các loại.
Mở màn Chiến dịch Điện Biên Phủ và lá cờ đầu tiên trên cứ điểm Him Lam
Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, đơn vị Trần Can được giao nhiệm vụ tiêu diệt cứ điểm Him Lam — trung tâm phòng ngự kiên cố nhất của địch thuộc phân khu trung tâm, cách Mường Thanh 2,5km, án ngữ con đường Tuần Giáo - Điện Biên Phủ với lực lượng 1 tiểu đoàn lê dương tăng cường thuộc Lữ đoàn Lê dương số 13. Địch san 5 mỏm thành 3 cứ điểm có hầm ngầm, hàng rào, bãi mìn rộng từ 100m đến 200m và hỏa lực nhiều tầng.
Trận đánh diễn ra vô cùng gian khổ khi địch liên tục dùng pháo, máy bay và xe ủi lấp các tuyến hào xuất phát xung phong của ta. Bằng sự mưu trí của lực lượng quân báo, ta đã bắt sống Thiếu úy Giắc Cơ (Jacques) cùng 2 lính lê dương, nắm chắc tình hình tung thâm để củng cố phương án tác chiến.
17 giờ 10 phút ngày 13/3/1954: Pháo ta rót trúng Him Lam mở màn chiến dịch.
Diễn biến tại hỏa điểm: Sau khi các tổ hỏa lực và sơn pháo, ĐKZ của Trung đoàn 141 và Trung đoàn 209 (nguồn ghi Trung đoàn 909) đánh thông cửa mở, Tiểu đội trưởng Trần Can nhanh chóng chỉ huy tiểu đội chiếm lô cốt đầu cầu, rồi đánh lô cốt số 6.
Cắm cờ chiến thắng: Gặp lô cốt cố thủ có súng máy quét sát đất, Trần Can cho 1 tổ dùng thủ pháo bí mật tiến sau lô cốt và dùng tiểu liên bắn nghi binh thu hút hỏa lực. Khi khẩu trung liên trong lô cốt im bặt, Trần Can vọt lên cắm lá cờ "Quyết chiến quyết thắng" của Bác Hồ trao tặng lên nóc lô cốt cố thủ ở cứ điểm thứ 3. Đây là lá cờ đầu tiên của quân ta cắm trên cứ điểm địch tại chiến trường Điện Biên Phủ.
Tiêu diệt ổ đề kháng: Trần Can tiếp tục chỉ huy tiểu đội đánh ngách lô cốt bắt sống tên quan ba lê dương. Gặp ổ đề kháng ngoan cố, anh chỉ huy bộ đội dùng thủ pháo, bộc phá tiêu diệt hầm ngầm, bắt sống 25 tên và thu nhiều vũ khí, xóa sổ hoàn toàn trung tâm phòng ngự Him Lam.
Khí phách kiên trung trên điểm cao 507 và sự hy sinh ngày toàn thắng
Trong trận đánh điểm cao 507 thuộc khu trung tâm Mường Thanh, Trần Can dũng cảm dẫn đầu tiểu đội xông lên áp đảo địch, chiếm mỏm cột cờ. Địch cho quân phản kích dữ dội, giằng co từng thước đất. Trần Can cùng đồng đội kiên quyết giữ vững trận địa, đánh bại 4 đợt phản kích.
Đến đợt phản kích thứ 5 của địch:
Địch ném lựu đạn tới tấp trước khi xung phong, Trần Can bình tĩnh nhặt lựu đạn của địch ném trả lại và chỉ huy anh em nhảy lên hào đánh giáp lá cà.
Khi cán bộ đại đội thương vong hết, bản thân anh cũng bị thương, Trần Can vẫn quyết định thay thế cán bộ đại đội chỉ huy đơn vị.
Sáng hôm sau, anh tập trung thương binh nhẹ, động viên, củng cố lực lượng và tiếp tục đánh tan đợt phản kích mới của địch, giữ vững cửa ngõ tiến vào Mường Thanh.
Sáng ngày 7/5/1954 — ngày kết thúc Chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ, khi đang trực tiếp chỉ hại bộ đội đánh vào sở chỉ huy của tướng Đờ Cát (De Castries), Trần Can đã anh dũng hy sinh, cống hiến trọn vẹn tuổi trẻ và cuộc đời mình cho khúc ca chiến thắng vĩ đại của dân tộc.
