ANH HÙNG LIỆT SĨ TRẦN QUANG CƠ (1929-1961) – NGƯỜI LÃNH ĐẠO PHONG TRÀO HỌC SINH, SINH VIÊN SÀI GÒN - GIA ĐỊNH KIÊN TRUNG, BẤT KHUẤT

Đồng chí Trần Quang Cơ, bí danh Tám Lượng, sinh năm 1929 tại làng Bình Ninh, quận Chợ Gạo, tỉnh Mỹ Tho (nay là xã Bình Ninh, huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang) trong một gia đình nông dân có truyền thống cách mạng.

Thuở nhỏ, đồng chí học giỏi, từng là học sinh Trường Collège Le Myre de Vilers (nay là Trường Trung học phổ thông Nguyễn Đình Chiểu, TP. Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang). Sau thành công của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, với lòng yêu nước nồng nàn, đồng chí tích cực tham gia phong trào cách mạng tại địa phương.

Tháng 10-1945, khi thực dân Pháp quay trở lại xâm lược Mỹ Tho, đồng chí "xếp bút nghiên", thoát ly gia đình vào chiến khu Đồng Tháp Mười tham gia kháng chiến. Theo yêu cầu của tổ chức, đồng chí sau đó trở lại nội ô Mỹ Tho hoạt động trong phong trào thanh niên - học sinh, giữ chức Phó Bí thư Đoàn Trường Collège Le Myre de Vilers.

Trên cương vị này, đồng chí cùng Ban Chấp hành Đoàn trường lãnh đạo phong trào đấu tranh của học sinh Trường Collège nói riêng và học sinh toàn tỉnh Mỹ Tho nói chung ngày càng phát triển mạnh mẽ. Đồng chí tích cực vận động phong trào tòng quân nhập ngũ, quyên góp tiền bạc, thuốc men, vải vóc, giấy viết và nhiều nhu yếu phẩm để ủng hộ cuộc kháng chiến.

Năm 1947, đồng chí vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương (nay là Đảng Cộng sản Việt Nam) và được bầu làm Ủy viên Đoàn học sinh cứu quốc Nam Bộ tỉnh Mỹ Tho.

Năm 1950, nhận thấy đồng chí là cán bộ Đoàn có lập trường chính trị vững vàng, năng nổ và sáng tạo, tổ chức điều động đồng chí lên Sài Gòn làm Bí thư Đoàn Trường Trung học Pétrus Ký (nay là Trường Trung học phổ thông chuyên Lê Hồng Phong, TP. Hồ Chí Minh).

Dưới sự lãnh đạo của đồng chí, phong trào đấu tranh của học sinh nhà trường phát triển mạnh mẽ với nhiều sự kiện tiêu biểu như cuộc đấu tranh chống đóng cửa trường học và bắt bớ học sinh ngày 9-1-1950, cuộc đấu tranh trong đám tang học sinh Trần Văn Ơn ngày 12-1-1950, cùng cuộc đấu tranh chống sự can thiệp quân sự của Mỹ vào chiến tranh Đông Dương ngày 19-3-1950.

Sau khi đỗ tú tài toàn phần, đồng chí dạy học tại Trường Huỳnh Khương Ninh. Với vỏ bọc là giáo chức tư, đồng chí âm thầm cùng các đồng chí Lê Bá Cang, Nguyễn Văn Khuê... xây dựng các chi bộ Đảng trong nhiều trường trung học, cao đẳng và đại học tại Sài Gòn như Vô tuyến điện, Hàng hải, Y dược, Luật...

Sau năm 1954, đồng chí ở lại miền Nam tiếp tục hoạt động trong phong trào sinh viên - học sinh Sài Gòn - Gia Định. Năm 1959, đồng chí là Trưởng ban vận động sinh viên - học sinh Sài Gòn - Gia Định. Đến năm 1960, đồng chí được phân công giữ chức Bí thư Ban Cán sự sinh viên - học sinh Khu Sài Gòn - Gia Định, đồng thời là Khu ủy viên Khu Sài Gòn - Gia Định.

Dưới sự chỉ đạo của đồng chí, phong trào đấu tranh của sinh viên, học sinh Sài Gòn - Gia Định ngày càng dâng cao với nhiều cuộc đấu tranh đòi hiệp thương tổng tuyển cử thống nhất đất nước, dân chủ hóa trường học, dân tộc hóa giáo dục đại học; chống quân sự hóa học đường, chống văn hóa lai căng, đồi trụy và phản đối bắt quân dịch.

Ngày 20-8-1961, quân đội Sài Gòn mở cuộc càn quét lớn vào căn cứ Đức Hòa (Long An). Với khẩu súng ngắn trong tay, đồng chí Trần Quang Cơ đã chiến đấu đến viên đạn cuối cùng, sau đó tháo súng ném xuống đồng bưng rồi bị địch bắt cùng một số cán bộ, chiến sĩ.

Trước họng súng quân thù, đồng chí vẫn hiên ngang, dũng cảm hô vang: "Đả đảo đế quốc Mỹ! Đảng Lao động Việt Nam muôn năm!" trước khi anh dũng hy sinh.

Ngày 17-4-2010, đồng chí được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên của đồng chí được đặt cho một tuyến đường tại quận Tân Phú, Thành phố Hồ Chí Minh.

Tên tuổi Anh hùng liệt sĩ Trần Quang Cơ mãi mãi là biểu tượng của lòng yêu nước, ý chí kiên cường và tinh thần bất khuất của phong trào học sinh, sinh viên Sài Gòn - Gia Định trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc.