ANH HÙNG LLVT HỒ HẢO HỚN (1926 - 1967)

Kiên cường bất khuất như anh,

Lưu danh muôn thuở, gương dành đời sau,

Hồ Hảo Hớn (bí danh Hai Nghị) sinh ngày 15/10/1926 tại làng Hương Mỹ, quận Mỏ Cày (nay là xã Hương Mỹ, huyện Mỏ Cày Nam, tỉnh Bến Tre) nhưng nguyên quán bên nội ở làng Đại Điền, quận Thạnh Phú. Cả Hương Mỹ và Đại Điền đều là địa phương có truyền thống cách mạng kiên cường trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Thân sinh Hồ Hảo Hớn là ông Hồ Văn Mẹo và bà Nguyễn Thị Dự. Sau này, bà Nguyễn Thị Dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng vì có 3 con ruột (Hồ Hảo Hớn, Hồ Hảo Nghĩa và Hồ Hảo Hiệp) là liệt sĩ.

Gia thế nội ngoại của ông đều khá giả, có điền sản, nhưng cha mẹ rất quan tâm đến tri thức, dành phần lớn tiền của lo cho các con ăn học. Hồ Hảo Hớn là con thứ ba trong gia đình có 9 anh chị em (có 3 người mất từ nhỏ); nhiều người làm nghề dạy học như Hồ Thị Huy, Hồ Hảo Hớn, Hồ Nguyệt Thu, Hồ Hảo Nghĩa. Sau Cách mạng tháng Tám, hầu hết đều thoát ly theo kháng chiến.

Năm 13 tuổi, Hồ Hảo Hớn được gia đình cho đi học tiểu học ở Mỹ Tho (nay là Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu - Tiền Giang). Năm 1943, ông lên Sài Gòn học ở trường Trung học Petrus Ký (nay là Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong); năm 1945 tốt nghiệp tú tài. Giữa lúc khí thế cách ông xếp mạng sục sôi, chuẩn bị cuộc tổng khởi nghĩa tháng Tám, bút nghiên trở về quê nhà ở Hương Mỹ, gia nhập tổ chức cách mạng và tham gia giành chính quyền ở Bến Tre.

Sau khi Pháp tái chiếm Nam Bộ, Hồ Hảo Hớn hoạt động trong bộ máy chính quyền cách mạng tại Bến Tre. Năm 1947, ông thoát ly khỏi tỉnh về hoạt động tại Ban Thông tin tuyên truyền Khu 8, sau được điều về Sở Giáo dục Nam Bộ, trực tiếp làm cán bộ giảng dạy Trường Trung học kháng chiến Nguyễn Văn Tố ở Khu 9.

Sau khi Hiệp định Genève được ký kết, Hồ Hảo Hớn được phân công ở lại miền Nam và tiếp tục hoạt động tại Sài Gòn, làm công tác vận động trí thức với bí danh Nguyễn Văn Chiêu. Hoạt động bán công khai, ông đi dạy các môn Toán, Lý, Hóa tại các trường tư thục ở Sài Gòn, Bình Dương, Mỹ Tho, Gò Công. Ai cũng mến phục ông về sự tận tụy và phương pháp giảng dạy sâu sắc, dễ hiểu. Qua giảng dạy, ông còn truyền bá tư tưởng yêu nước, tinh thần dân tộc, đã nhen nhóm ngọn lửa cách mạng trong giới học sinh lúc bấy giờ.

Từ năm 1957 đến 1961, Hồ Hảo Hớn giữ nhiệm vụ Ủy viên Ban Thanh vận Khu Sài Gòn - Gia Định với bí danh Ba Lực. Ông tham gia chỉ đạo phong trào sinh viên học sinh, tổ chức nhiều cuộc biểu tình, xuống đường chống Mỹ và chế độ tay sai. Từ tháng 8 năm 1962 đến 1967, ông được phân công làm Bí thư Ban Cán sự thanh niên sinh viên, học sinh thay ông Trần Quang Cơ, trực tiếp phụ trách phong trào sinh viên học sinh Khu Sài Gòn - Gia Định, tổ chức xuất bản các tờ báo Suối Thép, Lửa Thiêng, Cờ Giải phóng. Ông trực tiếp huấn luyện phần lớn cán bộ Đảng, Đoàn là sinh viên học sinh thời kỳ này và họ đã trưởng thành nhanh chóng qua học tập và qua chỉ đạo đấu tranh của ông. Năm 1965, ông là Phó Bí thư Khu Đoàn Sài Gòn - Gia Định.

Đến quý III năm 1967, ông được bổ sung vào Khu ủy Sài Gòn -Gia Định, kiêm Bí thư Khu Đoàn. Hồ Hảo Hớn là người có công lớn trong việc xây dựng lực lượng nòng cốt lãnh đạo phong trào học sinh sinh viên tại Sài Gòn vô cùng sôi động trong những năm chống Mỹ. Năm 1967, Khu Đoàn Sài Gòn - Gia Định đổi tên thành Thành đoàn Thanh niên cách mạng Sài Gòn - Gia Định, nay là Thành Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh thành phố Hồ Chí Minh, và ông là người Bí thư Thành Đoàn đầu tiên.

Để chuẩn bị cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân (1968), tháng 9/1967, Hồ Hảo Hớn được cử đi dự họp Khu ủy ở căn cứ. Đang giữa cuộc họp, ông được lệnh phải trở về thành phố, vì lúc đó phong trào đấu tranh công khai của học sinh sinh viên Sài Gòn - Gia Định rất sôi động, cần có người chỉ đạo trực tiếp. Trên đường trở vào Sài Gòn, do bị kẻ phản bội chỉ điểm, ông bị giặc bắt đưa về bót Bà Hòa (Quận 5). Sau hơn một ngày bị địch dùng mọi cực hình, tra tấn dã man, Hồ Hảo Hớn đã kiên trung, bất khuất, giữ vững khí tiết, không hề tiết lộ bí mật của tổ chức và nhất là kế hoạch ta chuẩn bị tiến công Tết Mậu Thân, đã góp phần giữ được sự bí mật, bất ngờ của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân, nhưng ông đã anh dũng hy sinh.

Vì địch bí mật thủ tiêu, nên tổ chức và gia đình cũng không biết chính xác ngày Hồ Hảo Hớn hy sinh, chỉ dựa vào ngày 11/11/1967, ông có hẹn sẽ gặp vợ là bà Lê Thị Kim Hoàn, nhưng không thấy ông đến nơi hẹn, nên quyết định chọn ngày 11/11 hàng năm để làm lễ giỗ. Sau ngày đất nước thống nhất, khi tìm được nơi địch đã chôn vùi, ngày 15/4/1996, hài cốt Hồ Hảo Hớn được đưa về cải táng tại Nghĩa trang liệt sĩ thành phố Hồ Chí Minh.

Hồ Hảo Hớn “không những là người thầy gương mẫu trên mặt trận văn hóa, mà còn là một cán bộ Đảng kiên cường mẫu mực. Cuộc đời chiến đấu của đồng chí là một tấm gương sáng chói về tư tưởng lẫn đạo đức, đã ảnh hưởng sâu sắc đến cán bộ, đảng viên lúc bấy giờ, và cho tới hôm nay nhiều cán bộ vẫn còn mến phục và nhớ công ơn rèn luyện của đồng chí. Sự hy sinh anh dũng của đồng chí Hồ Hảo Hớn đã góp phần vẻ vang cho truyền thống kiên cường, bất khuất của Thành Đoàn thành phố Hồ Chí Minh anh hùng."

Để ghi nhận đóng góp của Hồ Hảo Hớn qua hai cuộc kháng chiến và nhất là ở giai đoạn cực kỳ ác liệt trong chiến tranh chống Mỹ, ngày 22/11/2011, Chủ tịch nước đã truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho ông.

Nhằm tôn vinh người con ưu tú của quê hương, đồng thời để thế hệ trẻ học tập và tiếp tục phát huy tinh thần yêu nước, kiên trung của Anh hùng, liệt sĩ Hồ Hảo Hớn, năm 2013, huyện Mỏ Cày Nam đã quyết định cho Trường Trung học cơ sở xã Hương Mỹ được vinh dự mang tên Hồ Hảo Hớn. Riêng tại thành phố Hồ Chí Minh, ngoài con đường mang tên Hồ Hảo Hớn (nằm trên địa bàn phường Cô Giang, Quận 1), ngày 1/10/2001, Thành Đoàn thành phố Hồ Chí Minh đã thành lập Giải thưởng Hồ Hảo Hớn nhằm tặng thưởng cho các tập thể và cá nhân có những công trình khoa học, những cán bộ Đoàn xuất sắc có đóng góp tích cực cho công tác Đoàn và phong trào thanh thiếu nhi tại thành Phố Hồ Chí Minh.