ANH HÙNG LLVT, LS PHAN NGỌC HIỂN - NGỌN LỬA KHỞI NGHĨA TRÊN ĐẢO HÒN KHOAI

Phan Ngọc Hiển sinh năm 1910 tại Cần Thơ. Mồ côi cha mẹ từ năm 10 tuổi nhưng bằng ý chí tự học, ông thi đỗ vào Trường Trung học Sư phạm Sài Gòn. Trong thời gian học, Phan Ngọc Hiển từng bị đuổi học vì tham gia các phong trào yêu nước, song sau đó vẫn nỗ lực hoàn thành chương trình với kết quả cao.

Năm 1931, khi 21 tuổi, Phan Ngọc Hiển đến vùng Rạch Gốc – Tân Ân, Cà Mau dạy học. Lớp học của người thầy giáo trẻ không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn là nơi gieo vào lòng thanh niên, ngư dân và người lao động tinh thần yêu nước, ý thức chống áp bức.

Ngoài việc dạy học, ông còn phụ trách tổ chức Công hội đỏ tại Rạch Gốc, vận động công nhân các lò than đoàn kết đấu tranh. Với khả năng viết báo, Phan Ngọc Hiển gửi nhiều bài cho các tờ Tân Tiến, Đồng Tháp Mười, phản ánh cuộc sống cơ cực của người dân và lên án sự áp bức của chính quyền thực dân, phong kiến.

Khi được giao nhiệm vụ ra đảo Hòn Khoai xây dựng cơ sở cách mạng, Phan Ngọc Hiển tiếp tục chọn nghề dạy học làm vỏ bọc. Qua những giờ lên lớp, ông gần gũi với con em ngư dân và nhân viên làm việc trên đảo. Từ sự tin yêu của người dân, ông từng bước tuyên truyền, giác ngộ quần chúng, kết nạp đảng viên và thành lập Chi bộ Hòn Khoai.

Trưa ngày 12 tháng 12 năm 1940, Phan Ngọc Hiển nhận được lệnh khởi nghĩa của Tỉnh ủy. Ông triệu tập đảng viên và những quần chúng nòng cốt, phân công nhiệm vụ cho từng người. Chỉ vài giờ trước khi hành động, ông tổ chức kết nạp thêm hai nhân viên điện đài là Đỗ Văn Sến và Nguyễn Văn Đắc vào Đảng, củng cố quyết tâm của lực lượng khởi nghĩa.

Đêm 13 tháng 12 năm 1940, dưới sự chỉ huy của Phan Ngọc Hiển, các chiến sĩ đồng loạt hành động, đánh chiếm các vị trí trọng yếu và làm chủ đảo Hòn Khoai. Lá cờ cách mạng được kéo lên giữa biển trời cực Nam, báo hiệu một cuộc vùng dậy mạnh mẽ của quân và dân Cà Mau.

Sau khi giành thắng lợi, lực lượng khởi nghĩa sử dụng tàu trở về đất liền để phối hợp với phong trào chung. Tuy nhiên, do kế hoạch tại một số địa phương bị thay đổi và lực lượng đối phương tổ chức truy lùng gắt gao, Phan Ngọc Hiển cùng đồng đội bị bắt tại khu vực bãi Khai Long.

Trong nhiều tháng bị giam cầm và tra khảo, những chiến sĩ Hòn Khoai vẫn giữ vững khí tiết, không khuất phục. Ngày 12 tháng 7 năm 1941, thực dân Pháp đưa Phan Ngọc Hiển cùng chín đồng chí ra xử bắn tại sân vận động thị xã Cà Mau.

Trước pháp trường, Phan Ngọc Hiển vứt bỏ mảnh vải đen định dùng để bịt mắt. Ông khẳng định những người cộng sản sẵn sàng hy sinh để đấu tranh cho nhân dân được ấm no, hạnh phúc và tin tưởng những người còn sống sẽ tiếp tục chiến đấu đến ngày thắng lợi.

Mười chiến sĩ ngã xuống và được chôn chung trong một ngôi mộ mà nhân dân gọi là “Mả mười người”. Sự hy sinh ấy không dập tắt được phong trào mà tiếp tục hun đúc ý chí đấu tranh của quân và dân vùng Đất Mũi.

Phan Ngọc Hiển được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ngày khởi nghĩa Hòn Khoai – 13 tháng 12 – được chọn làm Ngày truyền thống cách mạng của Đảng bộ, quân và dân tỉnh Cà Mau. Tên ông được đặt cho địa phương, quảng trường, đường phố và nhiều trường học.