Anh hùng LLVTND Đinh Văn Mẫu – Người anh nuôi góp sức làm nên Chiến thắng Điện Biên Phủ

Trong lịch sử cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, có những người anh hùng không trực tiếp cầm súng xung phong trên tuyến đầu, nhưng những đóng góp của họ lại gắn chặt với từng bước tiến của người lính ngoài trận địa. Họ là những chiến sĩ nuôi quân, quân y, vận tải, thông tin, hậu cần… âm thầm làm công việc tưởng như phía sau nhưng có ý nghĩa quyết định đối với sức chiến đấu của cả đơn vị. Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Đinh Văn Mẫu là một trong những người như thế. Là người dân tộc Mường, quê ở xã Phúc Khánh, huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ, ông đã dành những năm tháng đẹp nhất của tuổi trẻ cho quân đội, trải qua nhiều chiến dịch lớn của cuộc kháng chiến chống Pháp và có hơn bảy năm liên tục làm nhiệm vụ nuôi quân. Bằng sự bền bỉ, sáng tạo, lòng dũng cảm và tình yêu thương đồng đội, ông đã góp phần bảo đảm cơm ăn, nước uống cho bộ đội trong những hoàn cảnh đặc biệt gian khổ, nhất là trong Chiến dịch Điện Biên Phủ. Ngày 7 tháng 5 năm 1956, ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và tặng thưởng Huân chương Quân công hạng Ba.

Câu chuyện về Đinh Văn Mẫu trước hết là câu chuyện về một người lính trưởng thành từ thực tiễn chiến đấu. Ông sinh ra trong một vùng quê miền núi, nơi cuộc sống của đồng bào còn nhiều khó khăn nhưng giàu truyền thống yêu nước và tinh thần cộng đồng. Chính môi trường ấy đã rèn luyện ở ông sự cần cù, chịu khó và khả năng vượt qua những thử thách khắc nghiệt của cuộc sống. Khi đất nước bước vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, những thanh niên như Đinh Văn Mẫu đã sớm nhận thức rằng độc lập, tự do không phải là điều tự nhiên có được. Muốn bảo vệ quê hương, mỗi người đều phải góp sức mình vào cuộc chiến chung.

Khoảng cuối những năm 1940, Đinh Văn Mẫu tham gia lực lượng vũ trang. Những ngày đầu ở bộ đội địa phương huyện, ông đã thể hiện tinh thần tích cực và bền bỉ. Dù lực lượng còn nhỏ, phương tiện chiến đấu thiếu thốn, ông vẫn trực tiếp tham gia hai trận đánh và lập được thành tích chiến đấu, trong đó có việc cùng đồng đội tiêu diệt địch, đưa thương binh và tử sĩ ra khỏi khu vực nguy hiểm. Những trải nghiệm ấy giúp ông trưởng thành nhanh chóng, đồng thời cho thấy ngay từ những ngày đầu quân ngũ, ông không phải là người chỉ biết đứng phía sau. Khi tình hình yêu cầu, ông vẫn có thể trực tiếp tham gia chiến đấu và thực hiện những nhiệm vụ nguy hiểm.

Sau đó, Đinh Văn Mẫu được bổ sung vào bộ đội chủ lực, thuộc Tiểu đoàn 11, Trung đoàn 209, Đại đoàn 312. Đây là một đơn vị chủ lực đã tham gia nhiều chiến dịch lớn của cuộc kháng chiến. Từ đây, cuộc đời quân ngũ của ông gắn liền với một nhiệm vụ đặc biệt: nuôi quân.

Thoạt nghe, “nuôi quân” có thể khiến người ta nghĩ đến một công việc hậu cần đơn giản. Nhưng trong chiến tranh, đặc biệt là chiến tranh ở vùng rừng núi Tây Bắc, đó là một nhiệm vụ vô cùng gian khổ và nguy hiểm. Người lính có thể chiến đấu được hay không phụ thuộc rất lớn vào sức khỏe. Muốn có sức khỏe, bộ đội phải có cơm ăn, nước uống, phải được chăm lo từng bữa. Nhưng để đưa một nồi cơm nóng đến tay người lính ở trận địa đôi khi phải vượt qua hàng chục con dốc, những khe suối nước chảy xiết, những khu rừng hiểm trở và cả những khu vực đang nằm trong tầm hỏa lực của đối phương.

Đinh Văn Mẫu đã lựa chọn và gắn bó với công việc ấy trong suốt nhiều năm. Ông liên tục phục vụ tám chiến dịch, trong đó có những chiến dịch lớn như Biên giới, Hoàng Hoa Thám, Lý Thường Kiệt, Tây Bắc và đỉnh cao là Điện Biên Phủ. Trong suốt thời gian đó, ông không ngừng tìm cách cải tiến phương pháp làm việc, khắc phục những khó khăn về địa hình, thời tiết và điều kiện chiến trường để bảo đảm bộ đội có đủ cơm nước.

Công việc của người anh nuôi bắt đầu từ những việc rất bình thường: tìm nguồn thực phẩm, chuẩn bị gạo, củi, nước, tổ chức nấu ăn, chia khẩu phần và đưa cơm đến nơi bộ đội đang chiến đấu. Nhưng mỗi công đoạn đều có thể gặp nguy hiểm. Đường hành quân dài, địa hình hiểm trở, địch thường xuyên đánh phá, trong khi khối lượng thực phẩm và dụng cụ phải mang theo không hề nhỏ.

Có những lúc Đinh Văn Mẫu phải gánh trên vai từ 50 đến 60kg hàng hóa vượt qua đèo dốc và sông suối để theo kịp đơn vị. Khi đồng đội mệt mỏi, có lần ông còn gánh tới 80kg để bảo đảm không bị tụt lại phía sau và vẫn lo đủ cơm canh cho bộ đội.

Những con số ấy chỉ thực sự có ý nghĩa khi đặt trong điều kiện chiến trường lúc bấy giờ. Đó không phải là những con đường bằng phẳng, có xe cơ giới hay phương tiện vận tải hiện đại. Phần lớn hàng hóa phải vận chuyển bằng sức người. Mỗi kilôgam gạo, mỗi can nước, mỗi bó rau đều phải vượt qua địa hình rừng núi. Người chiến sĩ nuôi quân vừa phải có sức khỏe, vừa phải có sự dẻo dai, cẩn thận và tinh thần trách nhiệm cao.

Trong Chiến dịch Lý Thường Kiệt tháng 9 năm 1951, có lần Đinh Văn Mẫu mang cơm đến trận địa nhưng bộ đội đang truy kích địch và đã tiến khá xa. Thay vì quay về, ông động viên anh em tiếp tục đi theo hướng tiếng súng để tìm đơn vị, bảo đảm bộ đội có thể ăn uống và tiếp tục chiến đấu. Câu chuyện ấy cho thấy người anh nuôi không chỉ làm nhiệm vụ cung cấp lương thực. Ông hiểu rằng bữa ăn của người lính phải đến đúng lúc, đúng nơi, bởi một bữa cơm đầy đủ giữa chiến trường có thể giúp người chiến sĩ hồi phục sức lực và tiếp tục hoàn thành nhiệm vụ.

Đến Chiến dịch Tây Bắc năm 1952, thử thách lại đến từ những con suối nước lũ. Đường hành quân bị chia cắt, nước chảy xiết khiến việc vận chuyển cơm nước trở nên nguy hiểm. Đinh Văn Mẫu đã dũng cảm vượt sang trước, tìm cách ròng dây rừng qua suối để đồng đội có thể vượt qua an toàn. Mục tiêu cuối cùng vẫn là bảo đảm cơm nước đến được với bộ đội trước giờ nổ súng.

Những hành động như vậy diễn ra nhiều lần trong cuộc đời quân ngũ của ông. Đằng sau mỗi bữa cơm của người lính là công sức của rất nhiều con người, nhưng những người trực tiếp đưa cơm ra trận địa phải đối mặt với hiểm nguy không kém bất cứ lực lượng nào. Họ có thể phải đi giữa tiếng súng, vượt qua địa hình khó khăn, tìm cách tránh máy bay và pháo binh, rồi quay trở lại lấy thêm lương thực.

Đinh Văn Mẫu còn đặc biệt chú trọng cải thiện chất lượng bữa ăn cho bộ đội. Trong điều kiện chiến trường thiếu thốn, thực phẩm tươi không phải lúc nào cũng có sẵn. Ông chủ động vào rừng tìm măng, đào củ, hái rau rừng để bổ sung vào bữa ăn. Với ông, bảo đảm “ăn no đánh thắng” không chỉ là đưa đủ gạo đến đơn vị mà còn phải tìm cách giúp bộ đội có bữa ăn tốt hơn trong khả năng cho phép.

Đó là một biểu hiện của tình đồng đội sâu sắc. Người anh nuôi không đứng ngoài cuộc chiến. Ông hiểu sự vất vả của những người lính đang ở tuyến đầu, hiểu rằng sau nhiều giờ chiến đấu, điều họ cần không chỉ là một khẩu phần ăn mà còn là cảm giác được đồng đội chăm sóc, được hậu phương của chính đơn vị mình tiếp sức.

Và rồi Chiến dịch Điện Biên Phủ đến.

Năm 1954, Điện Biên Phủ trở thành chiến trường quyết định của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Đối với những người lính ở Đại đoàn 312, đây là cuộc chiến đấu đặc biệt ác liệt. Đơn vị của Đinh Văn Mẫu đảm nhiệm hướng chủ yếu. Trong điều kiện đó, việc đưa cơm, nước đến các vị trí chiến đấu trở nên khó khăn hơn bao giờ hết.

Tại các điểm cao C1, D1, D2, bộ đội phải chiến đấu và phòng ngự trong điều kiện hỏa lực đối phương rất mạnh. Đinh Văn Mẫu cùng đồng đội hằng ngày phải đi lại nhiều lần giữa khu vực bếp và trận địa, với quãng đường gần 3km, trong tầm đại bác và máy bay đối phương. Nhưng bất chấp nguy hiểm, ông vẫn kiên trì đào bếp, nấu cơm và tìm cách đưa cơm canh đến từng người lính. Không chỉ phục vụ đơn vị mình, ông còn giúp đỡ cả những đơn vị bạn khi có điều kiện.

Có thể hình dung những chuyến đi ấy như những cuộc hành quân nhỏ giữa một chiến trường lớn.

Mỗi chuyến đi là một lần đối mặt với hiểm nguy.

Mỗi nồi cơm là kết quả của sự cố gắng.

Mỗi bát canh đến được tay người lính là một sự tiếp sức.

Và mỗi lần trở về an toàn lại mở ra một chuyến đi khác.

Trong những ngày tháng ấy, Đinh Văn Mẫu đã phát huy nhiều sáng kiến để việc vận chuyển cơm nước thuận lợi hơn. Một trong những kỷ vật gắn liền với ông là chiếc ống bương từng được sử dụng để đựng canh và nước uống phục vụ bộ đội tại Điện Biên Phủ. Chiếc ống bương mộc mạc dài khoảng 28cm, đường kính khoảng 10cm, có những lỗ nhỏ để luồn dây và trên thân còn lưu dấu khói bếp. Chính vật dụng đơn sơ ấy thể hiện sự sáng tạo của người lính hậu cần trong điều kiện chiến trường thiếu thốn.

Không có những chiếc bình chuyên dụng.

Không có phương tiện vận chuyển hiện đại.

Không có những điều kiện thuận lợi như ngày nay.

Người lính phải tận dụng những vật liệu có sẵn từ thiên nhiên và biến chúng thành công cụ phục vụ chiến đấu.

Một đoạn bương có thể trở thành dụng cụ đựng nước.

Một bó dây rừng có thể giúp đồng đội vượt suối.

Một sáng kiến nhỏ có thể giải quyết một khó khăn lớn.

Đó chính là tinh thần sáng tạo của những người lính Việt Nam trong chiến tranh.

Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, Đinh Văn Mẫu còn tận dụng nguồn rau, măng, củ rừng để cải thiện bữa ăn. Những việc ấy nghe giản dị nhưng có ý nghĩa thiết thực. Trong một chiến dịch kéo dài, sức khỏe của bộ đội là yếu tố cực kỳ quan trọng. Người lính cần được ăn uống để có sức chiến đấu, cần có nước để duy trì thể lực, cần được chăm sóc để vượt qua những ngày tháng gian khổ. Vì thế, người anh nuôi cũng đang góp phần giữ gìn sức chiến đấu của đơn vị.

Có thể nói, trên chiến trường Điện Biên Phủ, cuộc chiến không chỉ diễn ra ở những trận địa súng đạn. Nó còn diễn ra trên những con đường vận chuyển, trong các căn bếp dã chiến, tại những khe suối, trên các sườn đồi và trong từng chuyến gánh cơm. Mỗi lực lượng đều có vị trí riêng, và sự phối hợp của tất cả các lực lượng đã tạo nên sức mạnh tổng hợp làm nên chiến thắng.

Đinh Văn Mẫu chính là một mắt xích quan trọng trong sức mạnh ấy.

Ông không trực tiếp chỉ huy một trận đánh lớn.

Không trực tiếp đánh chiếm một cứ điểm.

Nhưng ông đã góp phần giúp những người trực tiếp chiến đấu có đủ sức lực để hoàn thành nhiệm vụ.

Đó là một dạng chiến công thầm lặng.

Chiến công ấy không phải lúc nào cũng được nhìn thấy trên bản đồ chiến dịch, nhưng lại hiện diện trong từng bữa cơm của người lính.

Trong chiến tranh, có những người được nhớ đến bởi một trận đánh.

Có những người được nhớ đến bởi một quyết định táo bạo.

Cũng có những người được nhớ đến bởi hàng nghìn công việc nhỏ bé được thực hiện với tinh thần trách nhiệm tuyệt đối.

Đinh Văn Mẫu thuộc về nhóm người thứ ba.

Nhưng chính những công việc nhỏ bé ấy khi được lặp lại hàng ngày, trong hàng trăm ngày, đã trở thành một đóng góp lớn.

Bảy năm liên tục làm công tác nuôi quân, phục vụ tám chiến dịch là một quãng thời gian rất dài đối với một người lính. Trong thời gian đó, ông đã phải thích nghi với nhiều địa hình, nhiều điều kiện thời tiết và những tình huống chiến trường khác nhau. Ông không ngừng tìm cách khắc phục khó khăn, giúp đỡ đồng đội và hoàn thành nhiệm vụ.

Sau Chiến thắng Điện Biên Phủ, những đóng góp của Đinh Văn Mẫu được ghi nhận bằng nhiều phần thưởng. Ông được Nhà nước tặng Huân chương Chiến công hạng Nhì, Huân chương Chiến công hạng Ba; được Đại đoàn và Trung đoàn khen thưởng chín lần và được bầu là Chiến sĩ thi đua của Đại đoàn. Đỉnh cao của sự ghi nhận ấy đến ngày 7 tháng 5 năm 1956, đúng dịp kỷ niệm hai năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, khi ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và được tặng Huân chương Quân công hạng Ba.

Danh hiệu Anh hùng đối với Đinh Văn Mẫu vì thế mang một ý nghĩa đặc biệt.

Nó cho thấy chiến công không chỉ thuộc về những người đứng trên tuyến đầu với súng trong tay. Chiến công còn thuộc về những người bảo đảm cho tuyến đầu có thể chiến đấu. Một đạo quân muốn giành chiến thắng phải có sức mạnh tổng hợp. Người lính cần vũ khí, đạn dược, thông tin, thuốc men và lương thực. Nếu thiếu một trong những yếu tố ấy, sức chiến đấu sẽ bị ảnh hưởng.

Trong hệ thống đó, người anh nuôi giữ một vị trí tưởng như bình thường nhưng vô cùng quan trọng.

Đinh Văn Mẫu đã làm công việc của mình bằng tất cả trách nhiệm.

Ông không chỉ nấu cơm.

Ông đưa cơm đến nơi bộ đội cần.

Không chỉ tìm rau.

Ông tìm mọi cách cải thiện bữa ăn.

Không chỉ mang nước.

Ông tìm cách đưa nước vượt qua những con suối và địa hình hiểm trở.

Không chỉ hoàn thành phần việc của mình.

Ông còn giúp đỡ đồng đội và các đơn vị bạn.

Tinh thần ấy khiến ông được đồng đội yêu quý và trở thành tấm gương trong đơn vị.

Điều đáng quý ở người anh hùng này còn nằm ở sự giản dị. Những kỷ vật gắn với ông không phải những món đồ xa hoa hay đặc biệt. Một chiếc ống bương, một dụng cụ thô sơ trong rừng, những đôi quang gánh, những con đường dốc… tất cả đều gợi nhớ về một thời kỳ mà người lính Việt Nam phải dựa vào ý chí và sự sáng tạo để vượt qua thiếu thốn. Chiếc ống bương của ông hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Hậu cần Quân đội như một kỷ vật gắn với việc phục vụ bộ đội trong Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Nhìn vào một chiếc ống bương đơn sơ, người ta có thể nghĩ đó chỉ là một vật dụng bình thường.

Nhưng với lịch sử, những vật dụng bình thường đôi khi lại chứa đựng những câu chuyện phi thường.

Chiếc ống ấy từng theo người anh nuôi vào chiến trường.

Nó từng đựng canh, đựng nước.

Nó từng đi qua những con đường đầy hiểm nguy.

Và nó từng góp một phần nhỏ bé vào việc chăm lo cho những người lính đang chiến đấu ở Điện Biên Phủ.

Bởi vậy, giá trị của kỷ vật không nằm ở vật liệu làm ra nó, mà nằm ở câu chuyện mà nó mang theo.

Câu chuyện về Đinh Văn Mẫu cũng nhắc chúng ta nhớ đến một khía cạnh rất nhân văn của chiến tranh. Người lính không chỉ cần lòng dũng cảm để đối mặt với kẻ thù. Họ còn cần sự chăm sóc, tình đồng đội và niềm tin rằng phía sau mình luôn có những người đang cố gắng hết sức để mình được tiếp tục chiến đấu.

Đinh Văn Mẫu đã trở thành một trong những người mang lại niềm tin ấy.

Ông gánh cơm trên vai.

Gánh cả sự tin cậy của đồng đội.

Gánh trách nhiệm của đơn vị.

Và trong mỗi bước chân vượt đèo, vượt suối, ông mang theo một phần hậu cần của cuộc chiến.

Có lẽ chính vì vậy mà khi nhắc đến những người góp phần làm nên Chiến thắng Điện Biên Phủ, hình ảnh người anh nuôi Đinh Văn Mẫu vẫn có một vị trí riêng. Đó là hình ảnh của một chiến sĩ hậu cần không tiếng súng nhưng không kém phần quả cảm; một người lính lấy sự tận tụy làm vũ khí, lấy tình đồng đội làm động lực và lấy trách nhiệm làm phương châm hành động.

Hơn bảy mươi năm đã trôi qua kể từ ngày Chiến thắng Điện Biên Phủ, những con đường chiến trường năm xưa đã có nhiều đổi thay. Những căn bếp dã chiến ngày nào chỉ còn trong ký ức. Những người lính của thế hệ ấy phần lớn đã trở thành những người thuộc về lịch sử. Nhưng những câu chuyện về họ vẫn cần được kể lại.

Bởi mỗi câu chuyện là một bài học.

Câu chuyện về Đinh Văn Mẫu dạy chúng ta rằng không có công việc nào là nhỏ bé nếu nó được thực hiện vì một mục tiêu lớn lao.

Một bữa cơm có thể không thay đổi cục diện một trận đánh, nhưng hàng nghìn bữa cơm được đưa đến đúng lúc có thể giúp cả đơn vị duy trì sức chiến đấu.

Một sáng kiến nhỏ có thể không làm nên chiến thắng, nhưng hàng trăm sáng kiến của những người lính có thể giúp cả một chiến dịch vượt qua những khó khăn tưởng như không thể.

Một người anh nuôi có thể không đứng trên bục vinh quang của chiến thắng, nhưng những bước chân của họ đã đi cùng người lính đến tận trận địa.

Đó chính là vẻ đẹp của sự cống hiến thầm lặng.

Đinh Văn Mẫu đã sống và chiến đấu trong một thời đại mà Tổ quốc cần mỗi người dân góp sức. Ông đã lựa chọn cách đóng góp của mình bằng sự bền bỉ, tận tụy và sáng tạo. Từ những trận đánh đầu tiên trong lực lượng địa phương đến những chiến dịch lớn của quân đội chủ lực, từ những con đường rừng núi đến trận địa Điện Biên Phủ, ông luôn đặt nhiệm vụ và đồng đội lên trên sự an toàn của bản thân.

Danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân mà Nhà nước trao tặng ông năm 1956 không chỉ là phần thưởng dành cho một cá nhân. Đó còn là sự ghi nhận đối với những người lính hậu cần đã âm thầm góp sức vào chiến thắng chung. Đó là sự khẳng định rằng trong cuộc chiến đấu vì độc lập dân tộc, mỗi vị trí đều có giá trị, mỗi nhiệm vụ đều có ý nghĩa và mỗi người tận tâm với công việc của mình đều có thể trở thành một phần của lịch sử.

Nhìn lại cuộc đời Đinh Văn Mẫu, điều khiến người ta xúc động nhất có lẽ không phải là những con số về khối lượng hàng hóa ông từng gánh, số lần được khen thưởng hay những danh hiệu cao quý. Điều đáng nhớ hơn cả là hình ảnh một người lính giữa núi rừng Tây Bắc, trên vai là gánh cơm nước nặng trĩu, trước mặt là những con đường hiểm trở, xung quanh là tiếng bom đạn, nhưng vẫn kiên trì bước tiếp vì biết rằng ở phía trước có những đồng đội đang chờ.

Ông bước đi vì đồng đội.

Ông vượt suối vì đồng đội.

Ông tìm rau rừng vì đồng đội.

Ông sáng tạo những dụng cụ đơn sơ vì đồng đội.

Và ông hoàn thành nhiệm vụ vì đất nước.

Đó chính là câu chuyện đẹp nhất về Anh hùng LLVTND Đinh Văn Mẫu – người anh nuôi đã biến công việc hậu cần thành một hành trình chiến đấu thầm lặng. Không ồn ào, không phô trương, ông đã góp sức bằng chính đôi vai, đôi chân, bàn tay và ý chí của mình. Những bữa cơm ông mang đến cho người lính đã trở thành một phần của sức mạnh chiến đấu; những sáng kiến của ông trở thành minh chứng cho trí tuệ và nghị lực của người lính Việt Nam; còn cuộc đời ông trở thành một trang đẹp trong lịch sử hậu cần quân đội nhân dân Việt Nam.

Và khi nhắc đến Điện Biên Phủ – chiến thắng đã làm chấn động thế giới và trở thành biểu tượng của ý chí độc lập, tự do – bên cạnh những người trực tiếp đánh chiếm từng cứ điểm, vẫn cần nhớ đến những con người lặng lẽ mang cơm, mang nước, vượt đèo, vượt suối để tiếp sức cho chiến trường. Trong số đó, Đinh Văn Mẫu là một hình ảnh tiêu biểu.

Ông đã chứng minh bằng chính cuộc đời mình rằng: người anh hùng không nhất thiết phải tìm kiếm những chiến công lớn lao. Đôi khi, anh hùng bắt đầu từ việc làm tốt nhất công việc được giao, không lùi bước trước gian khổ và luôn nghĩ đến đồng đội trước khi nghĩ đến bản thân.

Đó là phẩm chất làm nên một người lính.

Đó cũng là phẩm chất làm nên một người Anh hùng.