Anh hùng LLVTND Hoàng Khắc Dược – Người anh nuôi tận tụy vì đồng đội

Trong những năm tháng kháng chiến chống thực dân Pháp, lịch sử dân tộc đã ghi nhận biết bao con người bình dị nhưng có những cống hiến phi thường. Họ có thể là người trực tiếp chiến đấu ngoài trận địa, người làm công tác vận tải, quân y, thông tin, hậu cần; mỗi người ở một vị trí khác nhau nhưng đều chung một mục tiêu là góp sức bảo vệ độc lập, tự do của Tổ quốc. Trong số đó, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hoàng Khắc Dược là một tấm gương đặc biệt. Ông từng trực tiếp chiến đấu trong những ngày đầu toàn quốc kháng chiến, sau đó dành nhiều năm làm công tác nuôi quân và trở thành một người anh nuôi mẫu mực của Trung đoàn 66, Đại đoàn 304. Bằng lòng tận tụy, tinh thần trách nhiệm, sự sáng tạo và tình thương đồng đội, ông đã góp phần bảo đảm sức khỏe cho bộ đội trong nhiều chiến dịch lớn của cuộc kháng chiến chống Pháp. Ngày 31 tháng 8 năm 1955, ông được Nhà nước tặng Huân chương Quân công hạng Ba và phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Hoàng Khắc Dược sinh năm 1917, quê ở vùng Mỹ Xá, Nam Định. Ông trưởng thành trong một thời kỳ đất nước còn chịu ách thống trị của thực dân, đời sống nhân dân vô cùng khó khăn. Khi cuộc kháng chiến chống Pháp bùng nổ, ông đã sớm đứng vào hàng ngũ những người bảo vệ quê hương. Cuối năm 1946, khi lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến vang lên, Hoàng Khắc Dược đang là tự vệ thành phố Nam Định. Thành phố bước vào những ngày chiến đấu quyết liệt. Trong điều kiện thiếu thốn về vũ khí và phương tiện, những người tự vệ cùng bộ đội đã chiến đấu bền bỉ, quyết tâm giữ từng con phố, từng căn nhà, từng vị trí có thể cản bước quân địch.

Hoàng Khắc Dược đã cùng đồng đội chiến đấu liên tiếp 13 ngày đêm trong thành Nam Định. Ông không chỉ tham gia chiến đấu mà còn nhiều lần xung phong đưa thương binh và tử sĩ ra phía sau rồi trở lại vị trí chiến đấu. Trong một trận đánh giáp lá cà vào tháng 1 năm 1947, ông đã sử dụng những phương tiện chiến đấu thô sơ để chống lại quân địch và lập được chiến công. Những ngày tháng ấy đã cho thấy ở Hoàng Khắc Dược một phẩm chất nổi bật: khi nhiệm vụ yêu cầu, ông luôn đặt lợi ích của đồng đội và tập thể lên trên sự an toàn của bản thân.

Sau những ngày trực tiếp cầm súng, từ tháng 7 năm 1947, Hoàng Khắc Dược nhập ngũ và được phân công về Trung đoàn 66. Điều đáng nói là ông từng có nguyện vọng được tiếp tục trực tiếp chiến đấu, nhưng khi được giao nhiệm vụ nuôi quân, ông lập tức nhận nhiệm vụ. Không có sự phàn nàn, không có tâm lý coi nhẹ công việc hậu cần, ông bắt đầu một chặng đường mới trong cuộc đời quân ngũ của mình.

Đối với người lính trong chiến tranh, một bữa ăn đủ chất không đơn thuần là chuyện sinh hoạt. Đó là điều kiện để duy trì sức khỏe, thể lực và tinh thần chiến đấu. Trong những năm đầu của cuộc kháng chiến, bộ đội ta phải đối mặt với vô vàn thiếu thốn. Gạo, thịt, rau, muối và nhiều loại thực phẩm khác đều khó kiếm. Các đơn vị thường xuyên phải hành quân xa, đóng quân ở vùng rừng núi, thay đổi địa điểm liên tục để tránh sự đánh phá của đối phương. Công tác nuôi quân vì thế trở thành một nhiệm vụ rất nặng nề.

Hoàng Khắc Dược không chấp nhận tư tưởng “có gì ăn nấy” một cách thụ động. Ông cùng anh em trong tổ cấp dưỡng tìm mọi cách tạo thêm nguồn thực phẩm và cải thiện bữa ăn cho bộ đội. Một trong những sáng kiến đáng nhớ của ông là làm tương nước từ đậu tương kết hợp với những nguyên liệu sẵn có như bột ngô, khoai, sắn. Trong hoàn cảnh thực phẩm khan hiếm, cách làm ấy vừa tiết kiệm vừa giúp bữa ăn của chiến sĩ có thêm chất lượng. Chiếc chum tương từng được ông sử dụng hiện được lưu giữ như một kỷ vật gắn với những năm tháng làm công tác nuôi quân.

Từ những việc rất nhỏ, Hoàng Khắc Dược dần trở thành người được đồng đội tin tưởng. Ông hiểu rằng người anh nuôi không chỉ có nhiệm vụ nấu cơm. Người làm công tác nuôi quân phải biết tính toán, tìm nguồn thực phẩm, tổ chức công việc, giữ gìn vệ sinh và quan trọng nhất là phải thực sự quan tâm đến sức khỏe của chiến sĩ.

Trong Chiến dịch Trần Hưng Đạo, điều kiện của đơn vị đặc biệt khó khăn. Quân số của tổ nuôi quân không nhiều nhưng khối lượng công việc rất lớn. Hoàng Khắc Dược luôn cố gắng tổ chức công việc hợp lý, bảo đảm bộ đội có cơm ăn đúng giờ và đủ khẩu phần trong khả năng cho phép. Ông không ngại những việc nặng nhọc, từ kiếm củi, chuẩn bị thực phẩm đến nấu nướng và vận chuyển thức ăn.

Đến Chiến dịch Tây Bắc năm 1952, những phẩm chất của người anh nuôi ấy càng được thể hiện rõ. Đơn vị hành quân xa, địa hình rừng núi hiểm trở, nguồn thực phẩm thiếu thốn. Ban ngày, Hoàng Khắc Dược lo nấu cơm, kiếm củi; đến chiều tối lại đi nhiều cây số để tìm mua thức ăn. Có những đêm ông phải làm việc tới hai, ba giờ sáng để chuẩn bị cho ngày hôm sau. Thế nhưng, điều đáng quý là ông vẫn giữ tinh thần vui vẻ, không kêu ca, không than phiền.

Có thời điểm, ông phải chăm lo cho khoảng 30 chiến sĩ bị ốm. Công việc vốn đã nặng nề nay càng thêm vất vả. Nhưng Hoàng Khắc Dược không xem đó là gánh nặng. Ông tìm cách chăm sóc từng người, tìm nguồn thực phẩm phù hợp và cố gắng cải thiện bữa ăn để anh em nhanh chóng hồi phục. Sau một thời gian, những chiến sĩ bị ốm dần khỏe lại và có thể trở về đơn vị tiếp tục chiến đấu.

Một câu chuyện được nhắc đến khi nói về ông là việc tìm trai để nấu cháo cho thương binh. Trong điều kiện thiếu thốn, sau khi hoàn thành công việc cấp dưỡng, ông vẫn tìm đến các bản xa, hỏi người dân địa phương để tìm nguồn thực phẩm phù hợp. Ông lặn lội tìm trai đem về nấu cháo cho người bị thương. Bát cháo nóng trong hoàn cảnh chiến trường không chỉ giúp người bệnh có thêm sức lực mà còn chứa đựng sự quan tâm chân thành của người đồng đội.

Những hành động ấy cho thấy một điều rất rõ: đối với Hoàng Khắc Dược, nuôi quân trước hết là chăm lo cho con người. Ông không nhìn chiến sĩ như những khẩu phần ăn phải phục vụ theo danh sách, mà nhìn họ như những người đồng đội đang cần được chăm sóc. Chính tình cảm ấy khiến công việc hậu cần của ông mang một ý nghĩa nhân văn sâu sắc.

Bước vào những năm 1953-1954, cuộc kháng chiến chuyển sang giai đoạn quyết liệt. Quân đội ta chuẩn bị cho những chiến dịch lớn. Chiến dịch Đông Xuân 1953-1954 diễn ra trên nhiều hướng, bộ đội phải hành quân, truy kích và chiến đấu trong điều kiện vô cùng gian khổ. Hoàng Khắc Dược thường xuyên phải mang theo khối lượng lớn lương thực, thực phẩm và nước uống để chạy theo đơn vị.

Có những lúc ông phải gánh 30 đến 40kg hàng hóa và di chuyển liên tục để bảo đảm bộ đội không bị thiếu ăn. Đó là công việc đòi hỏi sức khỏe và sự bền bỉ rất lớn. Nhưng điều đáng khâm phục là ngay cả khi bản thân bị đau ốm, ông vẫn cố gắng hoàn thành nhiệm vụ.

Khó khăn nhất là những thời điểm nguồn gạo bị thiếu. Khẩu phần của người lính có lúc giảm xuống rất thấp, chỉ còn khoảng hai lạng gạo mỗi ngày. Trong hoàn cảnh ấy, Hoàng Khắc Dược không tìm cách giữ phần ăn cho mình mà còn gương mẫu vận động anh em trong tổ nuôi quân tiết kiệm, bớt phần của mình để dành cho những chiến sĩ trực tiếp chiến đấu. Đó là một hành động giản dị nhưng thể hiện rõ tinh thần “tất cả cho chiến đấu, tất cả cho chiến thắng”.

Đối với người anh nuôi, điều quan trọng không phải là mình được ăn bao nhiêu, mà là người lính ngoài trận địa có đủ sức chiến đấu hay không. Chính sự công bằng và chí công vô tư ấy đã tạo nên uy tín của Hoàng Khắc Dược trong đơn vị.

Không chỉ chăm lo bữa ăn, ông còn là người có ý thức rất cao về việc bảo đảm an toàn cho nguồn lương thực, thực phẩm và dụng cụ hậu cần. Trong chiến tranh, các cơ sở đóng quân luôn có thể trở thành mục tiêu của máy bay đối phương. Năm 1954, có lần máy bay địch ném bom và sử dụng bom cháy khiến lán trại bốc lửa. Khi ấy, đơn vị đi công tác, tại nơi đóng quân chỉ còn những người làm công tác nuôi quân. Trước tình huống nguy hiểm, Hoàng Khắc Dược đã dũng cảm xông vào chữa cháy, cùng anh em đưa các vật tư quan trọng ra nơi an toàn.

Hành động ấy một lần nữa cho thấy người anh nuôi không phải là người đứng ngoài chiến tranh. Khi nguy hiểm xuất hiện, ông cũng đối mặt với nó như bất kỳ người lính nào. Sự dũng cảm của ông bắt nguồn từ trách nhiệm. Ông hiểu rằng nếu để mất những vật tư quan trọng, đơn vị sẽ gặp khó khăn trong chiến đấu. Vì vậy, ông không do dự trước nguy hiểm.

Có một điều đặc biệt trong câu chuyện về Hoàng Khắc Dược: ông từng trực tiếp chiến đấu rất dũng cảm, nhưng sau đó lại dành phần lớn thời gian trong quân ngũ để làm công tác nuôi quân. Điều đó cho thấy phẩm chất của người lính không phụ thuộc vào vị trí công tác. Dù cầm súng hay cầm dao bếp, dù đứng ở trận địa hay trong căn bếp dã chiến, người chiến sĩ vẫn có thể thể hiện lòng yêu nước bằng cách hoàn thành tốt nhất nhiệm vụ được giao.

Chính từ nhận thức ấy, Hoàng Khắc Dược đã biến công tác nuôi quân thành một phong trào thi đua. Ông không chỉ làm tốt công việc của mình mà còn chia sẻ kinh nghiệm với đồng đội. Trong thời kỳ chỉnh quân đầu năm 1953, vừa thực hiện nhiệm vụ cấp dưỡng vừa tham gia học tập, ông và tổ nuôi quân vẫn tìm mọi cách để bộ đội ăn ngon, ăn đủ. Những kết quả đạt được đã khiến bếp ăn của ông trở thành một điển hình. Các đơn vị khác cũng tìm đến học tập kinh nghiệm.

Từ một căn bếp đơn vị, tinh thần nuôi quân giỏi dần lan rộng. Đó là một đóng góp rất đáng quý. Hoàng Khắc Dược không chỉ hoàn thành nhiệm vụ cá nhân mà còn tạo ra ảnh hưởng tích cực đối với tập thể. Những sáng kiến của ông góp phần thúc đẩy phong trào thi đua nuôi quân trong Trung đoàn 66, giúp công tác hậu cần ngày càng được chú trọng hơn.

Phẩm chất nổi bật nhất ở Hoàng Khắc Dược có lẽ là sự liêm khiết. Trong công tác hậu cần, nơi trực tiếp quản lý lương thực và thực phẩm, người cán bộ phải có tinh thần trách nhiệm rất cao. Ông luôn giữ sự công bằng, không vụ lợi, không đặt lợi ích cá nhân lên trên lợi ích tập thể. Chính sự trong sạch ấy khiến đồng đội tin tưởng và kính trọng ông.

Ông giản dị trong cuộc sống, khiêm tốn trong giao tiếp và nghiêm túc trong công việc. Những phần thưởng mà ông nhận được không làm thay đổi cách sống ấy. Đối với ông, nhiệm vụ vẫn là nhiệm vụ; đồng đội vẫn là những người cần được chăm lo.

Những cống hiến của Hoàng Khắc Dược được ghi nhận bằng nhiều phần thưởng. Ông được tặng Huân chương Chiến công hạng Nhất, Huân chương Chiến công hạng Nhì, hai Huân chương Chiến công hạng Ba; nhiều lần được Trung đoàn, Đại đoàn khen thưởng và được bầu là Chiến sĩ thi đua của Đại đoàn. Đặc biệt, ngày 31 tháng 8 năm 1955, ông được tặng Huân chương Quân công hạng Ba và phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Danh hiệu Anh hùng dành cho Hoàng Khắc Dược là sự ghi nhận đối với cả một quá trình cống hiến. Đó không phải là phần thưởng dành riêng cho một khoảnh khắc, mà là kết quả của nhiều năm tháng kiên trì, từ những ngày chiến đấu ở Nam Định đến những năm tháng làm công tác nuôi quân trong các chiến dịch lớn.

Nhìn lại cuộc đời ông, có thể thấy một mạch xuyên suốt: luôn đặt nhiệm vụ lên trên lợi ích cá nhân. Khi cần chiến đấu, ông chiến đấu. Khi được giao nuôi quân, ông tận tâm với công việc nuôi quân. Khi đồng đội bị thương, ông chăm sóc. Khi đơn vị thiếu lương thực, ông tiết kiệm phần mình. Khi lán trại gặp hỏa hoạn, ông xông vào cứu tài sản chung.

Đó là cách một người lính biến lòng yêu nước thành hành động cụ thể.

Những kỷ vật còn lại của ông ngày nay càng làm câu chuyện ấy trở nên gần gũi. Một chiếc bi đông bằng kim loại và một chiếc chum sành từng được sử dụng để làm tương hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Hậu cần Quân đội. Đó đều là những vật dụng rất bình thường. Nhưng phía sau chúng là cả một câu chuyện về những năm tháng người lính phải tự lực, sáng tạo để bảo đảm cuộc sống và sức chiến đấu trong điều kiện thiếu thốn.

Chiếc bi đông từng chứa nước cho người lính trên đường hành quân. Chiếc chum từng ủ tương để cải thiện bữa ăn. Nếu chỉ nhìn vào hiện vật, chúng không có gì đặc biệt. Nhưng nếu đặt chúng vào bối cảnh cuộc kháng chiến, ta sẽ thấy mỗi vật dụng đều mang dấu ấn của một thời kỳ lịch sử. Đó là thời kỳ mà những vật dụng nhỏ bé cũng trở thành công cụ góp phần duy trì sức chiến đấu của cả đơn vị.

Hoàng Khắc Dược vì thế không chỉ để lại những chiến công được ghi trong hồ sơ. Ông còn để lại một bài học về trách nhiệm. Trong bất cứ công việc nào, nếu người thực hiện có tinh thần tận tâm, biết suy nghĩ cho tập thể và luôn tìm cách làm tốt hơn, công việc bình thường cũng có thể tạo nên những giá trị lớn lao.

Câu chuyện của ông cũng giúp chúng ta hiểu sâu hơn về sức mạnh của hậu cần trong chiến tranh. Một chiến dịch không thể thành công chỉ bằng lòng dũng cảm trên trận địa. Phía sau mỗi người lính là cả một hệ thống bảo đảm. Có người vận chuyển lương thực, người chăm sóc thương binh, người sửa chữa phương tiện, người giữ liên lạc và những người làm nhiệm vụ nuôi quân. Họ góp sức để người lính có thể yên tâm chiến đấu.

Trong hệ thống ấy, Hoàng Khắc Dược là một hình ảnh tiêu biểu.

Ông đã dành nhiều năm để lo từng bữa cơm cho đồng đội. Công việc ấy lặp đi lặp lại mỗi ngày, có lúc tưởng như rất bình thường. Nhưng chính sự bền bỉ trong những việc bình thường ấy đã làm nên một chiến công phi thường.

Nếu chiến trường là nơi thử thách lòng dũng cảm thì căn bếp dã chiến là nơi thử thách lòng tận tụy. Nếu trận địa đòi hỏi người lính phải gan dạ trước bom đạn thì công tác nuôi quân đòi hỏi sự kiên trì trước thiếu thốn. Hoàng Khắc Dược đã vượt qua cả hai thử thách ấy.

Từ người tự vệ chiến đấu 13 ngày đêm ở thành Nam Định, ông trở thành người anh nuôi của Trung đoàn 66. Từ những ngày cầm vũ khí chiến đấu trực tiếp, ông chuyển sang cầm dao, nồi, gánh hàng và những dụng cụ cấp dưỡng. Nhưng dù ở vị trí nào, phẩm chất của ông vẫn không thay đổi: dũng cảm, tận tụy, liêm khiết, giản dị và hết lòng vì đồng đội.

Đó cũng chính là lý do hình ảnh Hoàng Khắc Dược vẫn có sức sống trong ký ức lịch sử.

Ông nhắc chúng ta rằng lịch sử không chỉ được làm nên bởi những trận đánh lớn. Lịch sử còn được làm nên từ hàng triệu hành động nhỏ bé của những con người bình thường. Một bữa cơm được nấu đúng giờ. Một gánh gạo được mang đến đơn vị. Một bát cháo được dành cho người thương binh. Một phần khẩu phần được nhường cho chiến sĩ ngoài trận địa. Một chiếc chum tương được tận dụng để cải thiện bữa ăn. Tất cả những điều ấy, khi được thực hiện bằng tinh thần trách nhiệm và tình yêu thương, đều góp phần vào thắng lợi chung.

Hoàng Khắc Dược đã sống như thế.

Ông không tìm kiếm sự nổi tiếng. Ông chỉ làm tốt nhiệm vụ của mình. Nhưng chính sự tận tâm ấy đã đưa ông đến với danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Ngày nay, khi nhìn lại những năm tháng kháng chiến chống thực dân Pháp, câu chuyện về Hoàng Khắc Dược vẫn mang một ý nghĩa sâu sắc. Đó là câu chuyện về một người lính biết đặt cái chung lên trên cái riêng, biết biến khó khăn thành động lực sáng tạo và biến công việc thầm lặng thành một phần của chiến công lớn.

Tên tuổi ông đã được ghi vào lịch sử. Tại Nam Định, tên Hoàng Khắc Dược cũng được đặt cho một tuyến phố, như một cách ghi nhớ người con đã có những đóng góp tiêu biểu cho quê hương và đất nước. Tài liệu của thành phố Nam Định xác nhận ông sinh năm 1917, quê ở Mỹ Xá và được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 1955.

Nhưng có lẽ điều đáng nhớ nhất về Hoàng Khắc Dược không nằm ở tên một con phố hay những tấm huân chương. Điều đáng nhớ nhất là hình ảnh người anh nuôi lặng lẽ đi giữa những ngày tháng gian lao, trên vai là gánh lương thực, trong tay là những vật dụng giản dị, trong lòng luôn nghĩ đến đồng đội.

Ông đã góp phần chứng minh rằng trong chiến tranh, không có sự cống hiến nào là nhỏ bé nếu nó được thực hiện bằng cả trách nhiệm và tình yêu Tổ quốc. Một người lính nuôi quân có thể không trực tiếp tạo nên một trận đánh, nhưng có thể góp phần tạo nên sức mạnh để trận đánh ấy thắng lợi. Một bữa cơm không phải là chiến thắng, nhưng hàng vạn bữa cơm được bảo đảm đúng lúc có thể trở thành một phần của chiến thắng.

Và đó chính là giá trị lớn lao trong cuộc đời Anh hùng LLVTND Hoàng Khắc Dược: ông đã biến công việc hậu cần thành một hành trình cống hiến, biến sự tận tụy thành sức mạnh và biến tình thương đồng đội thành một phần của lịch sử kháng chiến.

Câu chuyện về ông vì thế không chỉ là câu chuyện của một người anh hùng. Đó còn là câu chuyện về hàng nghìn, hàng vạn con người đã âm thầm đứng phía sau những chiến công lớn của dân tộc. Họ không phải lúc nào cũng xuất hiện trên những trang đầu của lịch sử, nhưng chính họ đã góp những viên gạch bền chắc xây nên nền móng của chiến thắng.

Trong dòng chảy lịch sử ấy, Hoàng Khắc Dược hiện lên như một biểu tượng đẹp của người chiến sĩ hậu cần: giản dị mà kiên cường, khiêm nhường mà giàu trách nhiệm, âm thầm mà có những đóng góp lớn lao. Cuộc đời ông nhắc thế hệ hôm nay rằng giá trị của một con người không chỉ nằm ở vị trí họ đảm nhiệm, mà còn nằm ở cách họ hoàn thành nhiệm vụ và cách họ sống vì những người xung quanh.

Đó là một bài học vẫn còn nguyên ý nghĩa.

Bài học về trách nhiệm.

Bài học về lòng tận tụy.

Bài học về tình đồng đội.

Và trên hết, là bài học về cách một con người bình dị có thể làm nên những điều phi thường khi biết đặt Tổ quốc và tập thể lên trên lợi ích của riêng mình.