Anh hùng LLVTND Nguyễn Trung Thành

Năm 1960, trước yêu cầu vũ khí phục vụ đấu tranh vũ trang (theo Nghị quyết 15 của Ðảng), Tỉnh uỷ Cà Mau chỉ đạo thành lập Xưởng Quân giới Cà Mau. Xưởng ra đời ngày 6/1/1960, tại ấp Mũi Tràm (thuộc kênh Ba Tỉnh), xã Khánh Bình Tây (nay là Khánh Bình Tây Bắc), huyện Trần Văn Thời. Ông Nguyễn Trung Thành (Ba Lò Rèn) được phân công làm Giám đốc xưởng.

Bước đầu gầy dựng hết sức khó khăn, chỉ có 9 người, dụng cụ chỉ vài cây cưa, búa... vỏn vẹn khoảng 20 kg, đựng trong bao bòng bột (theo lời ông Nguyễn Tấn Phát (Ba Phát), nguyên Phó giám đốc xưởng). Dần dần xưởng phát triển lực lượng lên vài chục, rồi đến vài trăm người, máy móc cũng trang bị từng bước lên vài chục tấn. Năm 1964, trước yêu cầu thực tế, xưởng chuyển địa bàn xuống rừng đước Năm Căn hoạt động.

Ðiều kiện chiến tranh, hoạt động trong bí mật, nguồn nguyên liệu phục vụ chế tạo vũ khí bấy giờ vô cùng thiếu thốn, xưởng phải phân công một bộ phận đi sưu tầm từng trái bom lép của địch mang về tháo lấy thuốc nổ; đi vào trong dân xin từng cây chĩa, những phế liệu bằng đồng, chì, gang, nhôm và đi khắp nơi tìm kiếm, thu gom vỏ đạn, xác máy bay rơi, tàu sắt hỏng, dây kẽm gai ở những đồn bót bị phá... để về chế tạo vũ khí. Công việc này cũng hết sức nhọc nhằn và nguy hiểm.

“Cái khó ló cái khôn”, trước sự thiếu thốn phương tiện, máy móc, tay nghề kỹ thuật hạn chế (đa số là nông dân, chỉ quen cuốc cày), trong quá trình mày mò sản xuất đã nảy sinh ra nhiều sáng kiến. Từ sáng kiến cải tiến dụng cụ chuyên dùng, sáng kiến các loại hoá chất thay thế, đến chế tạo, cải tiến các loại vũ khí theo yêu cầu chiến đấu.

Theo ông Ðào Hồng Hải (Tám Hải, nguyên Trưởng ban Kỹ thuật xưởng), suốt 15 năm, từ khi thành lập đến ngày giải phóng đất nước, xưởng cho ra lò trên 50 loại vũ khí, đi liền với đó là hơn 100 sáng kiến cải tiến kỹ thuật. Trong đó phải kể đến là đạn SSAL (tầm đạn 350 m, xuyên được thép cứng, bê tông) dùng đánh tàu, phá công sự, hầm ngầm; đạn SSAF (tầm đạn 700 m) dùng để phá công sự, vật cản. Ðặc biệt là việc chế tạo ra đạn pháo lăn-xà-bom (tầm đạn 350 m, đường đạn cầu vòng), dùng để đánh đồn (sau đó còn cải tiến trái đạn găm xuống đất khi bắn, lúc nổ thì xới tung đồn bót và sản xuất thêm loại lăn-xà-bom lửa để đốt đồn).

Nhiều loại vũ khí khác cũng lần lượt được sáng tạo, cải tiến cho ra đời với số lượng lớn như: mìn ÐH10 dùng phá vật cản, có thể quét sạch 3 lớp rào kẽm gai của địch, kể cả dọn sạch bãi mìn để bộ đội xung phong vào đồn; bom, mìn hẹn giờ cải tiến từ bom lép của địch để đánh cầu, tàu, xe, kho tàng, trụ sở hay diệt trực tiếp những tên ác ôn; rồi bê-ta, ba-zơ-min, bọc lôi thuỷ, súng và đạn B40, súng và đạn B50, bệ phóng cho nhiều loại đạn pháo...

“Vào những đợt sản xuất cao điểm phục vụ các chiến dịch, như Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, Chiến dịch mùa khô 1972 và Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử 1975, xưởng phải tập trung toàn lực, sản xuất cả ngày lẫn đêm. Ðói ăn, khát uống tại chỗ; ai mệt quá thì lăn ra ngủ một lúc rồi dậy làm tiếp. Có lần vì phải đứng cắt, tiện xuyên suốt mà đồng chí Ba Phát, Tám Hải, Hai Bé chân bị máu dồn sưng phù hết. Ðồng chí Tám Hải có lúc mệt quá ngất xỉu ngay trên máy tiện...”, ông Phan Văn Diệp (Năm Diệp, nguyên Phó giám đốc xưởng) nhớ lại.

Năm 1961, trước yêu cầu bức bách về vũ khí phục vụ chiến đấu, Quân khu 9 đã chỉ đạo tách một nửa Xưởng Quân giới Cà Mau để thành lập xưởng Quân khu. Bấy giờ, nhiều máy móc cùng trên 40 cán bộ kỹ thuật và cán bộ lãnh đạo được điều động sang Quân khu gầy dựng xưởng mới.

Bên cạnh đó, xưởng còn tự hào nhiều lần tổ chức các lớp đào tạo cán bộ kỹ thuật cho một số tỉnh bạn, như Bến Tre, Ðồng Tháp, An Giang... Ðặc biệt, việc sản xuất thành công đạn pháo lăn-xà-bom giúp uy tín của xưởng Cà Mau càng vang xa, nhiều tỉnh ÐBSCL, như Trà Vinh, Sóc Trăng, Cần Thơ, Rạch Giá... cử cán bộ đến xưởng Cà Mau học tập kỹ thuật.

Bấy giờ ông Ba Lò Rèn trở nên nổi tiếng, đến nỗi người ta thường gọi Xưởng Quân giới Cà Mau là Xưởng ông Ba Lò Rèn.

Một điều hết sức tự hào, là năm 1965 ông Nguyễn Trung Thành (Ba Lò Rèn) được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân (LLVTND). Ðây là đợt phong anh hùng LLVTND đầu tiên trong kháng chiến chống Mỹ. Năm 1966, Xưởng Quân giới Cà Mau lại được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND, đây cũng là đơn vị đầu tiên của Quân khu 9 được phong danh hiệu Anh hùng. Tiếp sau, ông Trần Văn Phú (Ba Phú, lúc ấy là Phó giám đốc xưởng) cũng được phong tặng danh hiệu cao quý này.