ANH HÙNG LLVTND NGUYỄN XUÂN GIANG – NGƯỜI CHIẾN SĨ BIỆT ĐỘNG MANG BÍ DANH VIỆT HÀ

Trong những năm tháng chiến tranh, Quảng Trị là một trong những chiến trường ác liệt nhất. Giữa vùng đất luôn bị bom đạn bao phủ, có những người chiến sĩ không xuất hiện trên những trận địa lớn mà âm thầm hoạt động ngay trong lòng địch, sống giữa vòng vây, cải trang, nắm tình hình và tổ chức những trận đánh bất ngờ. Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Xuân Giang là một trong những người lính như thế. Với bí danh Việt Hà, ông đã có những năm tháng hoạt động đặc biệt trên chiến trường Quảng Trị, để rồi tên tuổi của người chiến sĩ biệt động ấy trở thành một phần ký ức không thể quên của vùng đất lửa.

Nguyễn Xuân Giang sinh năm 1940, tại thôn Tân Thịnh, xã Tân Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình, trong một gia đình có truyền thống cách mạng. Cha ông là liệt sĩ, vì vậy từ nhỏ ông đã sớm chứng kiến những mất mát do chiến tranh gây ra. Khi chưa tròn 15 tuổi, ông từng cùng cha và bạn bè đi nhặt thịt, xương của những người dân quê hương bị bom đạn sát hại. Những ký ức ấy trở thành một phần thôi thúc chàng trai trẻ lựa chọn con đường chiến đấu khi đất nước còn chìm trong chiến tranh.

Năm 1960, vừa tròn 20 tuổi, Nguyễn Xuân Giang tình nguyện vào lực lượng Công an vũ trang, nay là Bộ đội Biên phòng. Ông được phân công hoạt động tại khu vực Quảng Trị, trong đó có địa bàn giới tuyến hai bờ sông Bến Hải. Đây là vùng đất đặc biệt phức tạp, nơi người chiến sĩ không chỉ đối mặt với bom đạn mà còn phải hoạt động trong điều kiện bí mật, thường xuyên tiếp xúc với địa bàn do đối phương kiểm soát.

Những năm sau đó, ông được giao nhiệm vụ hoạt động trong lực lượng trinh sát vũ trang an ninh ở Quảng Trị. Chính từ môi trường ấy, khả năng cải trang, nắm tình hình và xử trí tình huống của Nguyễn Xuân Giang ngày càng được tôi luyện. Ông từng nhiều lần hóa thân thành những nhân vật khác nhau để tiếp cận mục tiêu. Có thời điểm, ông đóng vai một sĩ quan quân đội của đối phương, trực tiếp lọt vào nơi chúng kiểm soát để thu thập tài liệu và tổ chức đánh địch. Những “vai diễn” ấy không phải để biểu diễn, mà là những cuộc đấu trí thực sự, nơi chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể phải trả giá bằng tính mạng.

Một trong những câu chuyện được nhắc đến nhiều là trận đánh ngày 6/8/1966. Nguyễn Xuân Giang cùng hai đồng đội cải trang thành sĩ quan bảo an, tiếp cận một mục tiêu quan trọng. Khi thời cơ xuất hiện, ông bất ngờ khống chế và tiêu diệt tên Tùng, một đối tượng mà lực lượng cách mạng xác định là mục tiêu cần tiêu diệt. Sau trận đánh, đối phương tăng cường truy lùng người chiến sĩ đã nhiều lần xuất hiện với những thân phận khác nhau. Theo hồi ức của ông, lệnh truy nã được phát đi trên toàn Bình Trị Thiên.

Trong quá trình hoạt động, ông từng mang nhiều tên, nhiều thân phận khác nhau để bảo đảm an toàn cho tổ chức. Khi bị lộ, theo yêu cầu của cấp trên, ông phải đổi tên hoạt động. Ông chọn hai chữ “Việt Hà”: “Việt” để luôn nhớ đến Tổ quốc Việt Nam, còn “Hà” là tên người vợ thân yêu. Từ đó, cái tên Việt Hà trở thành bí danh gắn liền với những năm tháng chiến đấu của Nguyễn Xuân Giang trên chiến trường Quảng Trị. Sau này, hình tượng Việt Hà còn được xây dựng thành một nhân vật trong bộ phim Vĩ tuyến 17 ngày và đêm.

Từ năm 1962 đến 1973, Nguyễn Xuân Giang tham gia hơn 100 trận đánh ở Quảng Trị. Có những trận ông trực tiếp cải trang, có những nhiệm vụ đòi hỏi phải hoạt động sâu trong vùng địch kiểm soát, có những lần vừa hoàn thành nhiệm vụ đã phải lập tức thay đổi địa bàn để tránh sự truy lùng. Trong những năm tháng ấy, ông từng đảm nhiệm cương vị Phó Trưởng ban An ninh Quảng Hà, chỉ huy các phân đội trinh sát vũ trang hoạt động trong khu vực thị xã Quảng Trị.

Năm 1968, trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân, Việt Hà tiếp tục hoạt động trên chiến trường Quảng Trị. Nhớ lại những ngày tháng ấy, ông đặc biệt nhắc đến mặt trận Đường 9 - Khe Sanh. Theo hồi ức của ông, những chiến thắng trên mặt trận này vừa tiêu hao lực lượng đối phương, vừa thu hút một bộ phận lớn quân Mỹ và quân đội Sài Gòn lên khu vực biên giới Việt Nam - Lào, tạo điều kiện cho lực lượng cách mạng triển khai các hướng chiến đấu khác, trong đó có Huế và các đô thị miền Nam.

Đến năm 1972, cuộc chiến đấu bảo vệ Thành cổ Quảng Trị diễn ra vô cùng ác liệt. Khi ấy, Nguyễn Xuân Giang là Phó Trưởng ban An ninh Quảng Hà, chỉ huy các phân đội trinh sát vũ trang hoạt động trong nội thành. Đối với ông, những ngày tháng ấy không chỉ là những trận đánh mà còn là những ngày phải sống trong sự căng thẳng thường trực, giữa bom đạn và sự truy lùng gắt gao của đối phương. Mỗi nhiệm vụ hoàn thành là thêm một lần người chiến sĩ trở về từ ranh giới sinh tử.

Điều đáng nhớ ở Nguyễn Xuân Giang không chỉ nằm ở những chiến công, mà còn ở cách ông nhìn về chiến tranh sau khi hòa bình lập lại. Trong những câu chuyện kể về quá khứ, ông thường nhắc đến đồng đội nhiều hơn nhắc đến mình. Ông từng chia sẻ rằng càng về già càng nhớ những người đã cùng mình trải qua gian khổ, và danh hiệu Anh hùng mà ông được trao cũng là sự ghi nhận thay cho những đồng đội đã hy sinh.

Sau 15 năm chiến đấu, với những thành tích đặc biệt xuất sắc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, Nguyễn Xuân Giang được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân ngày 6/6/1976. Sau ngày đất nước thống nhất, ông tiếp tục công tác trong lực lượng Công an, từng giữ chức Trưởng phòng Cảnh sát bảo vệ Công an tỉnh Bình Trị Thiên và sau đó là Trưởng phòng Cảnh sát bảo vệ, nay là Phòng Cảnh sát cơ động, Công an tỉnh Quảng Bình. Ở những cương vị mới, người lính từng hoạt động bí mật trong lòng địch tiếp tục gắn bó với nhiệm vụ bảo vệ an ninh, trật tự và cuộc sống bình yên của nhân dân.

Hơn nửa thế kỷ đã đi qua kể từ những năm tháng Nguyễn Xuân Giang mang bí danh Việt Hà hoạt động trên chiến trường Quảng Trị. Những trận đánh, những lần cải trang, những cuộc đấu trí trong lòng địch giờ đây đã trở thành ký ức. Nhưng điều còn lại không chỉ là những chiến công của một cá nhân, mà còn là hình ảnh của cả một thế hệ đã sống và chiến đấu trong những năm tháng khốc liệt nhất của đất nước.

Người chiến sĩ Việt Hà năm nào nay đã trở về với cuộc sống đời thường. Khi nhắc lại quá khứ, ông vẫn dành phần nhiều câu chuyện cho đồng đội, cho những người đã cùng mình chiến đấu và những người không còn trở về. Chính sự giản dị ấy làm cho câu chuyện về Anh hùng Nguyễn Xuân Giang trở nên gần gũi hơn: một người bình thường đã đi qua một thời kỳ phi thường, dùng lòng dũng cảm, trí thông minh và sự hy sinh của tuổi trẻ để góp phần viết nên lịch sử của quê hương, đất nước.