VỪ A DÍNH – CẬU BÉ NGƯỜI MÔNG KHÔNG CHỈ ĐƯỜNG CHO GIẶC

VỪ A DÍNH – CẬU BÉ NGƯỜI MÔNG KHÔNG CHỈ ĐƯỜNG CHO GIẶC

Nguồn truyện: Báo Quân đội nhân dân, bài “Người Mông ở Pú Nhung”; các tư liệu lịch sử về Anh hùng liệt sĩ thiếu nhi Vừ A Dính.

Pú Nhung nằm giữa vùng núi Tây Bắc.

Những dãy núi nối tiếp nhau.

Những con đường rừng quanh co.

Những bản làng nằm trên sườn núi.

Vào những năm kháng chiến chống Pháp, nơi đây là địa bàn mà quân Pháp tìm mọi cách kiểm soát.

Nhưng cũng chính nơi ấy có những người dân âm thầm nuôi giấu cán bộ, cung cấp thông tin và tham gia lực lượng kháng chiến.

Trong số đó có một cậu bé người Mông:

Vừ A Dính.

Dính sinh ra ở Pú Nhung.

Tuổi thơ của em gắn với núi rừng.

Em hiểu những con đường nhỏ.

Biết những lối đi qua rừng.

Biết nơi nào có thể tránh địch.

Biết những bản làng nằm sau sườn núi.

Và chính sự hiểu biết ấy khiến em trở thành người liên lạc của lực lượng vũ trang địa phương.

Công việc của một người liên lạc trong chiến tranh không đơn giản là mang một mảnh giấy từ nơi này sang nơi khác.

Người liên lạc phải nhớ đường.

Phải biết quan sát.

Phải biết khi nào nên đi.

Khi nào phải dừng.

Khi nào cần tránh một toán quân.

Và quan trọng nhất là phải biết giữ bí mật.

Với một thiếu niên, đó là một nhiệm vụ rất nặng nề.

Nhưng Vừ A Dính đã làm công việc ấy.

Có những đêm em rời bản.

Có những lần đi qua rừng.

Có những lần phải mang tin tức từ nơi này tới nơi khác.

Gia đình em cũng gắn với phong trào kháng chiến.

Theo lời kể của người anh trai Vừ Gà Lử được Báo Quân đội nhân dân ghi lại, gia đình Vừ A Dính có nhiều người tham gia hoạt động cách mạng và chịu sự khủng bố của quân Pháp.

Một lần, Vừ A Dính được giao nhiệm vụ đi Tuần Giáo.

Đường núi dài.

Rừng sâu.

Nhưng em vẫn lên đường.

Đó không phải là một chuyến đi chơi.

Em biết mình đang mang theo một nhiệm vụ.

Sau khi hoàn thành công việc, trên đường trở về Pú Nhung, Vừ A Dính bị quân Pháp bắt.

Một cậu bé bị trói.

Một toán lính bao quanh.

Chúng muốn biết lực lượng Việt Minh ở đâu.

Muốn biết đường vào căn cứ.

Muốn biết ai đang hoạt động.

Vừ A Dính không nói.

Chúng bắt em dẫn đường.

Và em dẫn.

Nhưng không phải theo hướng chúng muốn.

Em dẫn chúng đi lòng vòng.

Lên núi.

Xuống núi.

Qua những con đường không dẫn đến căn cứ.

Thời gian trôi qua.

Quân lính mệt mỏi.

Khát nước.

Nhưng vẫn không tìm được nơi chúng cần tìm.

Chúng dụ dỗ.

Rồi đe dọa.

Rồi đánh đập.

Nhưng cậu bé vẫn không chỉ đường.

Báo Quân đội nhân dân kể lại lời nhân chứng rằng Vừ A Dính bị bắt sau khi hoàn thành nhiệm vụ; quân Pháp bắt em dẫn đi tìm Việt Minh, nhưng em cố tình dẫn chúng đi vòng quanh suốt cả ngày và không khai nơi ở của lực lượng cách mạng.

Đó là cuộc đấu trí kỳ lạ.

Một bên là những người lính có súng.

Một bên là một cậu bé.

Một bên có sức mạnh quân sự.

Một bên chỉ có trí nhớ về núi rừng và ý chí không nói ra điều mình biết.

Nhưng trong cuộc đấu trí ấy, cậu bé không khuất phục.

Cuối cùng, quân Pháp tìm đến nhà Vừ A Dính.

Bi kịch xảy ra.

Gia đình em chịu tổn thất nặng nề.

Pú Nhung chìm trong khủng bố.

Nhưng Vừ A Dính vẫn không thay đổi.

Ngày 15-6-1949, em bị sát hại khi chưa tròn 15 tuổi. Tư liệu của Báo Quân đội nhân dân ghi lại rằng sau khi Vừ A Dính hy sinh, câu chuyện về sự kiên cường của em được truyền đi trong các bản làng Tây Bắc.

Một cậu bé đã chết.

Nhưng bí mật không chết cùng em.

Điều đó có ý nghĩa rất lớn trong một cuộc chiến mà thông tin có thể quyết định sự tồn tại của cả một cơ sở.

Câu chuyện về Vừ A Dính sau đó được truyền từ bản này sang bản khác.

Người Mông kể cho nhau nghe.

Người Thái kể.

Người Xá kể.

Những người từng chứng kiến cuộc khủng bố của quân Pháp kể lại cho con cháu.

Tên của cậu bé trở thành một phần ký ức của Pú Nhung.

Điều đáng chú ý là câu chuyện về Vừ A Dính không chỉ được nhớ bởi sự hy sinh.

Nó còn được nhớ bởi tuổi đời của em.

Một thiếu niên.

Chưa tròn 15 tuổi.

Nhưng đã hiểu một điều mà chiến tranh buộc rất nhiều người phải hiểu:

Có những điều biết được thì phải giữ kín.

Không phải vì sợ.

Mà vì phía sau bí mật ấy là đồng đội.

Là gia đình.

Là căn cứ.

Là những người đang tiếp tục chiến đấu.

Vừ A Dính đã giữ bí mật ấy đến cuối cùng.

Ngày nay, tên Vừ A Dính được đặt cho nhiều trường học, tổ chức và quỹ học bổng dành cho thiếu nhi dân tộc thiểu số. Báo Quân đội nhân dân ghi nhận Quỹ học bổng Vừ A Dính được thành lập và mang tên người anh hùng thiếu niên này, tiếp tục gắn tên tuổi của em với việc chăm lo thế hệ trẻ vùng dân tộc thiểu số.

Nhưng có lẽ ý nghĩa sâu xa nhất của câu chuyện vẫn nằm ở Pú Nhung.

Ở những con đường núi mà một cậu bé từng đi qua.

Ở những bản làng từng chịu bom đạn và khủng bố.

Ở nơi người anh trai già nua vẫn có thể nhớ đến em mình sau hàng chục năm.

Và ở ký ức về một thiếu niên đã đứng trước quân thù mà không nói ra điều mình biết.

Vừ A Dính không sống đến ngày chiến tranh kết thúc.

Em cũng không thể biết tên mình sau này sẽ được đặt cho những ngôi trường, những chương trình dành cho thiếu nhi.

Nhưng lịch sử đã giữ lại hình ảnh ấy:

Một cậu bé người Mông.

Một con đường núi.

Một nhiệm vụ liên lạc.

Một cuộc bắt giữ.

Và một bí mật được giữ đến tận cuối đời.

Trong những câu chuyện về tuổi trẻ Việt Nam thời chiến, đó là một trong những câu chuyện đặc biệt nhất:

Có những người chưa kịp lớn đã trở thành người giữ lấy một phần ký ức của cả quê hương.