ANH HÙNG LỰC LƯỢNG VŨ TRANG ĐOÀN THANH PHƯƠNG
Đoàn Thanh Phương ( Năm Công, Đoàn Văn Công), sinh ngày 21/10/1942 tại xã Tân Mỹ, huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long - trú quán ấp Trà Ngoa, xã Trà Côn huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long, dân tộc kinh, là con trong một gia đình nông dân nghèo. Đến 12 tuổi Phương mới được học lớp 2 năm 18 tuổi, Phương tham gia vào du kích rồi được rút về đơn vị địa phương quân huyện Trà Ôn học lớp công binh đặc công. Sau đó anh về làm ấp đội trưởng ấp Gia Kiết, xã Vĩnh Xuân, đã tổ chức phối hợp đánh nhiều trận bằng mìn, phục kích, chống càn,… trên tỉnh lộ 37 ( nay là quốc lộ 54), đoạn từ cầu đúc Cây Điệp đến nhà thờ Vĩnh Xuân, diệt và làm bị thương hàng chục tên địch.
Năm 1965, Phương bị thương nằm viện, sau đó học y tá về làm trạm trưởng quân y tại xã Vĩnh Xuân. Tháng 5/1966 trên đường đi mua thuốc cho trạm gặp địch càn, chúng bắn chết đồng chí đi cùng, Phương bị thương ngất xỉu, địch bắt anh đưa về Vĩnh Long điều trị và giam giữ để khai thác. Tháng 11/1967 chúng đưa anh về khám Cần Thơ. Với tinh thần vững vàng anh được chi bộ nhà tù giao làm Bí thư chi đoàn thanh niên. Tháng 5/1968 chúng đưa anh ra trại giam Phú Quốc, tại đây anh được chi bộ giao làm y tá chăm sóc sức khoẻ cho anh em trong tù và nắm tình hình địch bên ngoài. Cuối năm 1968, anh cùng một số anh em tù chính trị vượt ngục, bị chúng bắt lại đánh đập rất dã man, làm gãy nhiều xương sườn và xương đòn để tra hỏi anh ai là Bí thư chi bộ. Không khai thác được gì, chúng nhốt anh vào chuồng cọp chỉ được mặt quần đùi mà chịu nắng cháy da, rét thấu xương trong nhiều ngày đêm liền mới đưa anh vào trại với anh em. Được anh em trong trại chăm sóc mạnh khoẻ anh đề nghị và được chi bộ, Đảng uỷ đồng ý cho anh đào hầm vượt ngục. Anh lấy cắp gào mên và sắt đập ra làm phương tiện để đào đường hầm dài gần 100m. Chẳng may trời mưa đất sụp, bọn địch phát hiện. Chúng vào trại tra hỏi và bắt anh cùng một số bạn tù khác. Chúng đập lấy hết 10 móng tay và ngón chân cái của anh để tìm ra ai là người tổ chức, chúng tiếp tục dùng đủ mọi ngón nghề tra tấn nhưng anh và đồng chí kia vẫn không khai báo lời nào về hoạt động tổ chức. Chúng đưa 2 người vào nơi biệt giam nơi Khám Chẹt. Đúng một tháng trời chúng mới đưa anh vào trại thường giam. Ngày 3/2/1969 Đoàn Thanh Phương được kết nạp vào Đảng và cuối năm 1969 anh được tín nhiệm làm Bí thư chi bộ để cùng Đảng uỷ và anh em tù chính trị đấu tranh đòi quyền sống. Những người đấu tranh bị địch tra tấn dã man làm một số người hy sinh, Phương bị bọn cai ngục đục lấy răng và chúng nhốt anh vào biệt giam, mỗi ngày chỉ ăn hai vắt cơm, khát phải đái ra uống. Hơn tháng sau chúng đưa anh trở vào trại. Khi bình phục chúng lại đưa anh ra tra tấn buộc anh phải đầu hàng. Ngày 15/8/1970, Phương cùng một tù nhân lại tiếp tục vượt ngục. Suốt 7 ngày đói khát vất dưỡng bị lạc trong rừng phải tìm thịt rừng ăn để sống. Cuối cùng cả hai đều bị bọn cai ngục bắt lại. Lần này anh vẫn được tiếp tục làm Bí thư chi bộ trong nhà tù được sự thống nhất của Đảng uỷ, anh cùng 2 tù nhân nữa là Minh và Quang tổ chức giết được tên Lê Ba - một tên trưởng ban trật tự rất ác ôn. Bị lộ chúng bắt anh ra, hết dụ dỗ đến tra tấn làm anh chết đi sống lại nhiều lần để tìm đầu mối.
Qua nhiều lần đấu tranh ở nhà tù Phú Quốc, chúng đưa các anh về đất liền. Ngày 13/6/1971, toà án quân sự đặc biệt vùng 4 chiến thuật tại Cần Thơ kết án Trần Minh Quang 15 năm tù, Trần Văn Minh 20 năm tù, còn Đoàn Thanh Phương tội 4 lần vượt ngục, tội bắt trói lính quân cảnh, tội hoạt động trong nhà tù, tội giết Lê Ba, tuyên án tử hình. Sau đó số tử tù được chúng đưa về giam ở nhà lao Chí Hoà. Số này tiếp tục đấu tranh tuyệt thực phản đối, có người mổ cả bụng mình để đấu tranh. Chúng tiếp tục đưa trở vào các anh em lưu đày ra Côn Đảo, các anh tiếp tục tổ chức đấu tranh giành thắng lợi. Nhờ có Hiệp định Pari, nên các anh được chúng đưa về nhà lao Biên Hoà. Sau đó chúng đưa Phương về nhà lao Cần Thơ. Tại đây, Phương tiếp tục tổ chức vượt ngục, được 3 ngày lại bị bọn chúng bắt lại tra tấn bỏ vào chuồng cọp, chịu trần truồng đói khát suốt 2 tháng trời.
Ngày 07/3/1974 chúng mới trao trả Đoàn Thanh Phương về với chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hoà miền nam Việt Nam. Khi được chăm sóc bình phục sức khoẻ, anh về Quân khu 9 làm chính trị viên phó đại đội 4, tiểu đoàn Tây Đô. sau vài trận chiến đấu, do sức khoẻ yếu Phương được về tỉnh nhà an dưỡng và phục viên và là thương binh hạng 2/4.
Ngày 30/8/1995, Đoàn Thanh Phương danh dự được Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam tuyên dương danh hiệu anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Hiện anh đang sinh sống tại phường 4 Thị xã Vĩnh Long.
