Anh hùng lực lượng vũ trang Nguyễn Thị Loan
Trong dòng chảy hào hùng của lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước, có những người con ưu tú đã sống và ngã xuống khi tuổi đời còn rất trẻ, nhưng để lại dấu ấn bất tử trong lòng nhân dân. Anh hùng, Liệt sĩ Nguyễn Thị Loan (bí danh Hiền) là một trong những tấm gương tiêu biểu như thế – một người nữ cán bộ kiên trung, mưu trí, giàu lòng yêu nước, đã hiến dâng trọn vẹn tuổi xuân cho sự nghiệp độc lập, tự do của dân tộc.
Đồng chí Nguyễn Thị Loan sinh ngày 19/3/1949, quê ở thôn Phú Hòa, xã An Mỹ, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên, trong một gia đình có truyền thống cách mạng. Lớn lên giữa vùng quê giàu tinh thần yêu nước, sớm chứng kiến cảnh quê hương bị giày xéo bởi bom đạn và các chính sách đàn áp, dồn dân, lập ấp của kẻ thù, Nguyễn Thị Loan sớm hình thành trong mình ý chí đấu tranh mạnh mẽ. Tháng 1/1965, khi mới 16 tuổi, chị đã hăng hái tham gia cách mạng, bắt đầu con đường hoạt động đầy gian khổ nhưng vô cùng vẻ vang.
Năm 1965, chị được tổ chức đưa lên căn cứ học lớp y tá cứu thương ngắn hạn. Hoàn thành khóa học, chị không chỉ làm nhiệm vụ cứu chữa thương binh mà còn được giao nhiệm vụ xây dựng cơ sở cách mạng trong vùng địch kiểm soát. Với sự thông minh, dũng cảm và khéo léo, Nguyễn Thị Loan đã trực tiếp vận động quần chúng đấu tranh chính trị, chống các cuộc càn quét, chống dồn dân lập ấp, làm thất bại nhiều âm mưu trong kế hoạch “bình định nông thôn” của địch. Song song với đó, chị tích cực làm công tác binh vận, vận động được 7 lính ngụy rời bỏ hàng ngũ quay về với cách mạng, xây dựng được 3 cơ sở đặc tình ngay trong hàng ngũ địch, cung cấp cho ta nhiều nguồn tin quan trọng.
Trong hai năm 1968–1969, đồng chí Nguyễn Thị Loan đã xây dựng được 4 đội du kích B ở các thôn, mỗi đội từ 3–4 đội viên; trực tiếp chỉ huy lực lượng du kích xã đánh 9 trận lớn nhỏ, tiêu diệt 15 tên địch, làm bị thương 9 tên khác, gây cho kẻ thù nhiều hoang mang, lo sợ. Năm 1969, chị vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam và tiếp tục được phân công hoạt động hợp pháp trong vùng địch.
Tháng 1/1970, cơ sở bị lộ, chị bị địch bắt giam tại Trung tâm Cải huấn Tuy Hòa. Dù bị tra tấn, giam cầm, chị vẫn giữ trọn khí tiết, không khai báo. Tháng 3/1971, Nguyễn Thị Loan vượt ngục trở về chiến khu, tiếp tục chiến đấu và được phân công làm Xã đội phó, phụ trách mũi công tác xã An Mỹ. Từ tháng 3/1971 đến 3/1972, chị trực tiếp tham gia diệt ác, phá kèm, tiêu diệt 5 tên địch, lập nhiều chiến công xuất sắc.
Tháng 3/1972, chị được giao giữ chức Bí thư Chi bộ xã An Mỹ. Là một bí thư chi bộ trẻ tuổi nhưng đầy bản lĩnh, đồng chí luôn sát cánh cùng nhân dân, chăm lo xây dựng thực lực chính trị ở từng thôn, xóm, bí mật bám dân, nắm tình hình địch để kịp thời chỉ đạo du kích đánh địch hiệu quả. Đêm 27/10/1972, trong lúc về làng Phú Long để trực tiếp chỉ đạo nhân dân đấu tranh chính trị đòi Mỹ ký Hiệp định Paris, chị bị địch phát hiện và bao vây. Trước vòng vây của một trung đội dân vệ và một trung đội cảnh sát, với hai quả lựu đạn trong tay, chị đã chiến đấu đến hơi thở cuối cùng. Không chấp nhận để bị bắt sống, chị bình tĩnh rút chốt quả lựu đạn cuối cùng, tiêu diệt thêm một tên địch và anh dũng hy sinh ngày 29/10/1972, khi mới tròn 23 tuổi.
Cuộc đời, quá trình hoạt động và sự hy sinh của Anh hùng, Liệt sĩ Nguyễn Thị Loan là biểu tượng sáng ngời của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, của tinh thần yêu nước, ý chí quật cường và lòng trung thành tuyệt đối với Đảng, với nhân dân. Hình ảnh chị sống mãi trong lòng quê hương An Mỹ, trong những câu thơ, điệu hò, bài chòi ca ngợi người con gái kiên trung của đất Phú Yên. Với những cống hiến to lớn, chị được truy tặng Huân chương Kháng chiến hạng Ba và đến ngày 9/10/2014, được Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân – một sự ghi nhận xứng đáng cho một cuộc đời ngắn ngủi nhưng rực rỡ như ngọn lửa thiêng của “thời hoa lửa”.
