Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Đặng Thị Én và ký ức một thời "nghe mệnh lệnh là đi"

Trong căn nhà nhỏ ở phường Điện Bàn Đông, mỗi lần nhắc về chiến tranh, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Đặng Thị Én vẫn trầm ngâm rất lâu. Có những ký ức đã đi qua hơn nửa thế kỷ nhưng chưa bao giờ phai nhạt. Đó là ký ức về người chồng đã ngã xuống trước mắt mình, về hai đứa con chưa đầy tháng tuổi, về những trận tra tấn trong lao tù và cả những đồng đội mãi mãi nằm lại nơi chiến trường. Với bà, chiến tranh không chỉ là những trận đánh, mà còn là những mất mát không gì bù đắp được.

Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Điện Bàn giàu truyền thống cách mạng, Đặng Thị Én sớm tham gia lực lượng du kích khi mới mười tám tuổi. Những năm tháng ấy, cô gái trẻ quen với việc lội sông, băng đồng, vác súng hành quân từ xã này sang xã khác. Cuộc sống chỉ có những đêm bí mật làm nhiệm vụ, những lần tránh càn và niềm tin mãnh liệt vào ngày đất nước được giải phóng.

Năm 1966, bà lập gia đình với một cán bộ cách mạng. Một năm sau, hai cậu con trai song sinh chào đời. Hạnh phúc vừa kịp mỉm cười thì bi kịch đã ập đến. Người chồng được đơn vị cho phép về thăm vợ con sau những ngày hoạt động xa nhà. Không ai ngờ đó cũng là lần cuối cùng gia đình được đoàn tụ.

Đêm ấy, quân địch đã phục sẵn trước cửa. Tiếng súng vang lên giữa màn đêm, rồi người chồng bị bắt ngay trước mắt vợ. Bà ôm chặt hai đứa con mới ba ngày tuổi, bất lực nhìn người bạn đời bị tra tấn rồi sát hại dã man. Địch cố tình bắt bà phải chứng kiến tất cả như một cách uy hiếp tinh thần. Hôm sau, khi chúng rút đi, người dân trong làng mới lặng lẽ đưa thi thể người chiến sĩ cách mạng về chôn cất. Còn bà bị giam giữ thêm ba ngày trước khi được thả về.

Trở lại căn nhà chỉ còn lại sự im lặng, người mẹ trẻ bế hai con về nương nhờ bên ngoại. Những ngày ấy, bom đạn vẫn không ngừng trút xuống quê hương. Mỗi khi nghe tiếng súng nổ, bà lại ôm hai con chạy xuống hầm trú ẩn. Không có sữa nuôi cháu, bà ngoại phải nhai cơm rồi mớm từng chút cho hai đứa trẻ đỏ hỏn. Nhưng chiến tranh quá khắc nghiệt. Rồi một đứa mất, không lâu sau đứa còn lại cũng ra đi.

Nhắc đến quãng thời gian ấy, bà chỉ nói rất khẽ: "Lúc đó không còn nước mắt để khóc nữa". Chồng mất, hai con mất, nỗi đau chồng chất tưởng như không thể gượng dậy. Nhưng chính trong tận cùng của mất mát, bà đã tự nhủ với mình một câu nói theo suốt cuộc đời: "Còn sống thì phải đứng dậy mà đánh giặc."

Đầu năm 1968, giữa lúc chiến trường Quảng Nam bước vào những ngày ác liệt nhất của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân, bà xin trở lại đơn vị. Đồng đội thấy sức khỏe còn yếu nên khuyên ở lại dưỡng bệnh, nhưng bà kiên quyết từ chối. Với bà, khi quê hương còn chìm trong khói lửa thì không thể đứng ngoài cuộc.

Những năm tháng sau đó là chuỗi ngày liên tiếp đối mặt với hiểm nguy. Có lần đang làm nhiệm vụ trinh sát giữa cánh đồng thì bất ngờ chạm mặt lính Mỹ. Trong tay vẫn nắm chặt quả lựu đạn, bà bình tĩnh ho nhẹ vài tiếng làm ám hiệu để đồng đội rút lui. Một tên lính tiến đến giữ chặt tay, bà thoáng nghĩ mình khó có cơ hội sống sót. Thế nhưng bằng sự bình tĩnh và một chút may mắn, bà vẫn thoát khỏi vòng vây.

Lần khác, khi bị địch bắt ở Gò Nổi rồi giải về Hội An, trong người bà vẫn còn cất giữ tờ giấy ghi mật mã tác chiến và thời gian hiệp đồng tấn công của đơn vị. Nếu để rơi vào tay địch, cả lực lượng có thể gặp nguy hiểm. Không một chút do dự, bà lén nuốt luôn tờ giấy vào bụng. Sau đó nghe lính canh kháo nhau về thứ "thuốc soi chữ", bà lo lắng đến thắt ruột. Nhưng cuối cùng bí mật vẫn được giữ trọn.

Những ngày trong lao tù là quãng thời gian khốc liệt nhất. Kẻ thù dùng đủ mọi cực hình để buộc bà khai báo: đánh đập, giật điện, dọa rắn, đổ xà phòng lên người... Có những lúc tưởng như không còn chịu nổi, nhưng người nữ chiến sĩ vẫn cắn răng chịu đựng. Bà chỉ nghĩ đơn giản rằng, mình có thể chết nhưng tuyệt đối không được để lộ bí mật của đồng đội.

Cũng trong năm 1968, sau nhiều thử thách cam go, Đặng Thị Én được kết nạp vào Đảng. Đó là phần thưởng lớn nhất đối với người nữ chiến sĩ luôn xem lý tưởng cách mạng là lẽ sống của mình.

Sau Hiệp định Paris năm 1973, sức khỏe bà suy kiệt vì sốt rét ác tính và những di chứng tra tấn. Đơn vị quyết định đưa bà ra miền Bắc điều trị. Hơn ba tháng ròng rã đi bộ theo đường Trường Sơn, cứ năm ngày hành quân lại nghỉ một ngày, bà mới đến được bệnh viện ở Ninh Bình. Những cơn sốt rét liên tiếp khiến cơ thể nhiều lần kiệt sức, nhưng bà chưa bao giờ nghĩ đến việc bỏ cuộc.

Đất nước thống nhất, bà trở về công tác trong ngành giáo dục rồi làm công tác chính sách, dân quân tại Đà Nẵng cho đến khi nghỉ hưu. Chiến tranh đã lùi xa, nhưng những ký ức đau thương vẫn nhiều lần trở lại trong giấc ngủ. Có những đêm bà giật mình tỉnh giấc vì nhớ đến ánh mắt người chồng trước lúc hy sinh, nhớ hai đứa con thơ chưa kịp lớn, nhớ những đồng đội đã lao lên phía trước mà không một lần trở về.

Trên bức tường ngôi nhà nhỏ hôm nay là những tấm huân chương, bằng khen và danh hiệu cao quý mà Đảng, Nhà nước trao tặng. Nhưng khi được hỏi có bao giờ nghĩ mình là một người anh hùng hay không, bà chỉ cười hiền rồi nhẹ nhàng đáp: "Tui chỉ là người lính ôm thù nhà, đền nợ nước."

Có lẽ chính câu nói ấy đã nói lên trọn vẹn cuộc đời của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Đặng Thị Én. Một người phụ nữ đã mất chồng, mất con, mất tuổi xuân và sức khỏe vì chiến tranh, nhưng chưa bao giờ để mất niềm tin vào cách mạng. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, câu nói năm nào vẫn còn vang vọng như lời nhắn gửi đến thế hệ hôm nay: "Nghe mệnh lệnh là đi. Không biết sợ là chi." Đó không chỉ là bản lĩnh của riêng bà, mà còn là khí phách của biết bao người phụ nữ Việt Nam đã góp phần làm nên những trang sử hào hùng của dân tộc.