ANH HÙNG LỰC LƯỢNG VŨ TRANG NHÂN DÂN NGUYỄN PHÔ (NGUYỄN THÀNH PHƯƠNG)
Sinh ra và lớn lên trong một gia đình có truyền thống yêu nước, cách mạng, khi mới 14 tuổi, Nguyễn Phổ đã biết canh gác khi có cán bộ cách mạng đến họp tại nhà. Năm 1964, anh tự nguyện tham gia vào đội du kích xã, làm liên lạc trong suốt 2 năm (1964-1965), nắm tình hình để báo tin cho du kích xã đánh địch. Nhờ những tin tức kịp thời, có trận, du kích đã diệt được bốn tên lính Mỹ khi chúng truy lùng cơ sở cách mạng trong vùng.
Năm 1966, tỉnh Kon Tum có chủ trương tuyển chọn một số thiếu niên ở các tỉnh để đào tạo cán bộ, phục vụ công tác miền núi, đồng chí Nguyễn Phô đã xung phong tham gia lớp đào tạo này. Sau một thời gian học tập, anh được điều về Bệnh xá H30, làm công tác y tế vùng căn cứ. Đến tháng 6/1967, anh được tăng cường về công tác tại Ban cán sự H5 và được lãnh đạo đưa vào hoạt động hợp pháp trong nội thị. Để bảo đảm bí mật trong lòng địch, Nguyễn Phô được Ban cán sự H5 gọi với tên mới là Nguyễn Thành Phương, hoạt động đơn tuyến tại quán Cao Nguyên, dưới danh nghĩa là người giúp việc, chạy bàn. Quán Cao Nguyên nằm ngay trung tâm thị xã, nơi có nhiều sĩ quan, binh lính ngụy lui tới ăn uống. Lợi dụng được lợi thế đó, anh đã nắm bắt được nhiều thông tin về tình hình địch, quy luật hoạt động, đi lại của một số tên ác ôn cũng như hệ thống phòng thủ trong thị xã Kon Tum để kịp thời báo cáo với tổ chức.
Tháng 11/1967, Nguyễn Thành Phương được đồng chí Nguyễn Thế Vũ, Phó Bí thư Ban cán sự H5 trực tiếp giao nhiệm vụ diệt tên Nguyễn Triêm, Quận trưởng Kon Tum với một quả lựu đạn M26 của Mỹ được cấp. Tên này trước đây là người của cách mạng nhưng đã đầu hàng, phản bội và trở thành tên ác ôn khét tiếng. Sau một thời gian theo dõi, nắm rõ quy luật đi về của tên này, vào một buổi chiều, khi tên Triêm đi làm vừa về tới cổng nhà riêng, từ chỗ ẩn nấp chờ sẵn, anh định ném lựu đạn về phía tên Triêm nhưng đúng lúc này, anh lại phát hiện thấy con của tên Triêm đang cùng ngồi trên xe. Với trái tim nhân hậu của người lính Cụ Hồ, đồng chí quyết định dừng lại, không hành động và tìm cách rút lui dù biết bản thân có thể bị lộ và bị tiêu diệt ngay lúc đó hoặc có thể không có cơ hội thứ hai để thực thi nhiệm vụ như thế.
Vào lúc 18 giờ hôm sau, anh tiếp tục quay lại thực hiện nhiệm vụ. Lúc đó, tên Triêm cũng đi làm về tới cổng nhà, anh đã ném lựu đạn vào xe chở tên này khi xe đang quay đầu. Tên Nguyễn Triêm phát hiện nhanh nhưng không kịp nhảy xuống, lựu đạn nổ, giết chết tên ác ôn, Nguyễn Thành Phương đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.
Để chuẩn bị cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân năm 1968, Nguyễn Phô (Nguyễn Thành Phương) được lệnh rút ra vùng bàn đạp Trung Tín nhận nhiệm vụ đưa đồng chí Phú - Đại đội trưởng Đại đội 207, Tiểu đoàn đặc công 406, Tỉnh đội Kon Tum đi trinh sát tại Tiểu khu Kon Tum và chuyển vũ khí vào nhà ông Bùi Vật, bà Kiều Thị Truy ở Trung Lương. Đến ngày 29 Tết Mậu Thân (tức ngày 28/01/1968), anh ra căn cứ dẫn bộ đội tiếp viện cho trận đánh vào dinh Tỉnh trưởng tại thị xã Kon Tum. Sau Tết Mậu Thân, một số cơ sở bị lộ và tan rã, với quyết tâm xây dựng lại cơ sở, không sợ hiểm nguy, anh đã xin ý kiến Ban cán sự H5 được tiếp tục quay lại nội thị để nắm tình hình cơ sở, về báo cáo đồng chí Nguyễn Thế Vũ
Tháng 01/1969, do yêu cầu nhiệm vụ đánh địch vùng ven thị xã Kon Tum, Nguyễn Phô được điều về Đội biệt động do đồng chí A Viu làm Đội trưởng. Trong nhiệm vụ mới, anh luôn nêu cao ý chí anh hùng, tham gia nhiều trận phục kích đánh địch. Vì vậy, trong năm 1969, đồng chí Nguyễn Phô cùng với đồng đội của mình đã đánh nhiều trận lớn nhỏ, trong đó, có hai trận trên đường 14 gần ngã ba Trung Tín và cầu Rõ Rẽ tiêu diệt nhiều sinh lực địch. Trong suốt thời gian ở đội biệt động gian khổ và ác liệt, nhưng anh vẫn luôn nêu cao tinh thần chiến đấu, đã tham gia đánh trên 10 trận, cùng đồng đội diệt và bắn bị thương hàng trăm tên địch, thu 30 khẩu súng các loại. Với những cống hiến đó, tháng 11/1969, Nguyễn Phô được vinh dự kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam.
Với ý chí quyết tâm đánh địch, lập nhiều thành tích cao trong chiến đấu, đồng chí Nguyễn Phô xin gia nhập vào Thị đội Kon Tum với nhiệm vụ tiêu hao sinh lực địch, phá kềm, làm cho địch phải co cụm tại thị xã, tạo điều kiện cho đội công tác của H5 xây dựng cơ sở và giữ vững bàn đạp. Trong trận phá kềm, diệt địch, ngày 10/11/1970, tại ngã ba Phương Nghĩa sau khi phát hiện địch gài mìn, với sự dũng cảm và mưu trí, đồng chí đã tự tìm cách tháo gỡ để đánh lại địch, cùng với anh em trong đội tiêu diệt nhiều tên địch, trong đó có 9 tên bị mìn nổ chết. Nắm được quy luật Trung đội Bảo an Kon Tum thường lui tới ấp miếu Trung Tín, ngày 18/02/1971, Nguyễn Phô chỉ huy cùng 5 đồng chí bí mật đặt 2 quả mìn DH10 tại đây. Lúc 8 giờ sáng ngày 19/02/1971, bọn lính đến ấp miếu như thường lệ, chờ chúng đến đông, đồng chí Nguyễn Phổ bấm mìn, cả tổ dùng súng AK, B40, lựu đạn tiêu diệt tại chỗ 19 tên, thu 8 khẩu súng và 1 PRC25.
Sau thất bại này, địch đưa một đại đội cảnh sát dã chiến về khu vực Trung Tín lùng sục, gây cho ta nhiều khó khăn trong việc phát động quần chúng và gây dựng cơ sở. Sau khi được cơ sở báo tin, tổ của đồng chí Nguyễn Phô tiến hành diệt địch trong đêm và đã diệt gọn 1 tiểu đội địch tại vườn nhà ông Nguyễn Đức Bá. Tháng 01/1972, đồng chí Nguyễn Phô tiếp tục được giao nhiệm vụ hoạt động sang cánh Tây Nam thị xã cùng đồng chí Bá và đồng chí Danh để xây dựng hành lang từ làng Chứ vào khu vực Lò Heo (khu nhà Lao) nhưng sau bị mất liên lạc với trên vì đồng chí giao liên hy sinh.
Trong chiến dịch Xuân - Hè năm 1972, đồng chí Nguyễn Phô chủ động dẫn cả đội vượt đường 14 qua phía đông nam thị xã để tìm đơn vị và gặp được đồng chí Nguyễn Hiệp - Chính trị viên của Thị đội. Sau đó, đồng chí Nguyễn Phô được lệnh nhận nhiệm vụ mở cửa vào đông nam thị xã, đã diệt 10 tên, bắn sập 3 lô cốt địch; sau 12 ngày chiến đấu ác liệt, đội của đồng chí đã tiêu diệt thêm 15 tên địch. Sau Hiệp định Pari, đồng chí Nguyễn Phô cùng với 20 đồng chí được giao nhiệm vụ cắm cờ và giữ cờ phía bắc trụ sở xã Tân Điền, dù lực lượng địch đông nhưng với quyết tâm giữ cờ, giữ đất, đồng chí đã chỉ huy đẩy lùi nhiều đợt tấn công của địch.
Sau năm 1973, lực lượng vũ trang thị xã Kon Tum thành lập hai đại đội: Đại đội 14 (chuyển từ Tiểu đoàn Đặc công 406 sang) và Đại đội bộ binh 21. Đồng chí Nguyễn Phô được bổ nhiệm làm Đại đội phó Đại đội 21, hoạt động đánh địch trên đường 38 từ tổng Làng Sar đến Phương Hòa. Để yểm trợ cho vùng ven hướng tây nam thị xã, địch tổ chức một trận địa pháo dã chiến tại ấp Tân Điền. Theo lệnh của trên, Đại đội 21 phải tổ chức tiêu diệt trận địa này. Sau khi được giao nhiệm vụ, đồng chí Nguyễn Phô cùng với hai đồng đội chuẩn bị chiến trường. Sau đó, Nguyễn Phô đã chọn 8 đồng chí dày dạn kinh nghiệm, trong đó, có đồng chí A Bá - Trung đội trưởng và 2 tổ làm nhiệm vụ bảo vệ với 8 đồng chí được trang bị súng B41, 3 khẩu B40, 1 khẩu M79 và súng AK. Đồng chí Nguyễn Phô chỉ huy bám sát địch, đúng 17 giờ, ngày 22/6/1973, đội hình vào vị trí chiến đấu. Đồng chí lấy 1 khẩu B40 để phát lệnh diệt 2 lô cốt cách 15m. Sau khi quả đạn thứ nhất không nổ, đồng chí Nguyễn Phô bình tĩnh lắp quả thứ hai vào bắn sập lô cốt thứ nhất rồi bắn tiếp làm sập lô cốt thứ hai. Các hỏa lực khác bắn vào các mục tiêu đã phân công. Bọn địch bị đánh bất ngờ giữa ban ngày không kịp trở tay. Sau 15 phút chiến đấu, cả đội đã tiêu diệt 45 tên địch, phá hủy 2 khẩu pháo 155 ly và 2 khẩu pháo 105 ly, thu 14 khẩu súng và nhiều đạn dược, 1 máy PRC25.
Tháng 4/1974, đồng chí Nguyễn Phô được cấp trên điều đi học tại Trường Quân chính B3 (Mặt trận Tây Nguyên) cho đến ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng.
Trong suốt thời gian kháng chiến chống đế quốc Mỹ, đồng chí Nguyễn Phô đã trực tiếp tham gia và chỉ huy đánh 20 trận, tham gia 2 chiến dịch lớn (Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân năm 1968 và chiến dịch Xuân - Hè năm 1972); đã tiêu diệt trên 100 tên địch, trong đó, có 2 tên ác ôn khét tiếng và cùng đồng đội thu nhiều vũ khí, đạn dược.
Sau ngày giải phóng, đồng chí tiếp tục công tác tại Trung đoàn 28, Sư đoàn 10, Quân đoàn 3. Những năm 1976- 1980, đơn vị đồng chí đóng quân tại huyện Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng đến năm 1980. Năm 1980, đồng chí được điều động tăng cường về Huyện ủy Di Linh, tỉnh Lâm Đồng, được phân công giữ chức Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Huyện ủy. Năm 1983, đồng chí chuyển công tác về tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng. Năm 1989, đồng chí nghỉ hưu và sinh sống cùng gia đình tại 139/26 Ngô Quyền, quận Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng cho đến nay. Người bạn đời của đồng chí là bà Phạm Thị Nhiều (sinh năm 1954) cũng từng là nữ du kích mật, tham gia chiến đấu trên quê hương Hòa Hải, Ngũ Hành Sơn, Đà Nẵng. Sau ngày giải phóng, bà công tác tại Xí nghiệp in và đã nghỉ hưu. Hai người con gái của đồng chí Nguyễn Phô hiện đều công tác trong ngành ngân hàng tại thành phố Đà Nẵng.
Trong quá trình chiến đấu, công tác, dù ở cương vị nào đồng chí Nguyễn Phô cũng luôn phát huy phẩm chất tốt đẹp của anh Bộ đội Cụ Hồ, nỗ lực hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao. Với thành tích, chiến công xuất sắc trong chiến đấu và phục vụ chiến đấu chống đế quốc Mỹ, đồng chí Nguyễn Phô được Đảng, Nhà nước khen thưởng nhiều danh hiệu, phần thưởng cao quý: Huy hiệu Bác Hồ (sau trận diệt ác ôn năm 1967), Huân chương Chiến sĩ giải phóng hạng Nhì, Ba; Huân chương Chiến sĩ vẻ vang hạng Ba; Huân chương kháng chiến hạng Nhì và nhiều bằng khen, giấy khen khác. Đặt biệt, ngày 06/12/2012, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ký quyết định số 2137/QĐ-CTN phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân đối với đồng chí Nguyễn Phô.
