Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Tàu (Tư Cang) – Người chỉ huy mạng lưới tình báo H.63
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, bên cạnh những trận đánh trực tiếp trên chiến trường, cuộc đấu trí thầm lặng của lực lượng tình báo cũng đóng vai trò quan trọng. Những thông tin thu thập được từ bên trong hệ thống của đối phương giúp cấp chỉ huy có thêm cơ sở đánh giá tình hình và xây dựng kế hoạch tác chiến. Đại tá Nguyễn Văn Tàu, bí danh Tư Cang, là một trong những người chỉ huy tình báo tiêu biểu gắn với hoạt động của mạng lưới H.63 tại Sài Gòn.
Nguyễn Văn Tàu sinh ngày 30/10/1928 tại Bà Rịa – Vũng Tàu. Ông tham gia phong trào Thanh niên Tiền phong năm 1945, sau đó tham gia kháng chiến và làm công tác quân báo. Năm 1954, ông tập kết ra miền Bắc; đến năm 1961, ông trở lại miền Nam tiếp tục hoạt động cách mạng.
Từ khoảng năm 1962, ông phụ trách Cụm tình báo H.63, mạng lưới có nhiệm vụ thu thập tin tức chiến lược phục vụ cách mạng. Một trong những điệp viên quan trọng của cụm là Phạm Xuân Ẩn, hoạt động dưới bí danh Hai Trung. Với vai trò chỉ huy, Tư Cang tổ chức kết nối, tiếp nhận và chuyển các thông tin tình báo từ nội thành Sài Gòn về căn cứ.
Một câu chuyện đáng nhớ trong cuộc đời hoạt động của ông là những lần phối hợp với Phạm Xuân Ẩn thực hiện nhiệm vụ có mức độ nguy hiểm rất cao. Báo Nhân Dân kể lại một lần hai người được giao chuyển một cuộn giấy nhỏ đến một sĩ quan nước ngoài có vị trí quan trọng trong chính quyền Sài Gòn. Trước nhiệm vụ, cả hai đã bàn tính kỹ lưỡng và chuẩn bị đối mặt với tình huống xấu nhất nếu bị phát hiện. Sau khi nhiệm vụ hoàn thành, họ vẫn phải tiếp tục cảnh giác để bảo vệ toàn bộ mạng lưới H.63. Câu chuyện cho thấy công việc tình báo không chỉ đòi hỏi khả năng thu thập thông tin mà còn cần sự bình tĩnh, tin cậy và phối hợp chặt chẽ giữa các thành viên.
Công việc ấy phải trả giá bằng những hy sinh lớn. Theo Báo Nhân Dân, Cụm H.63 có tổng cộng 45 người, trong đó 27 người đã hy sinh trong những năm tháng hoạt động. Những người còn lại cũng phải đối mặt với thương tích, bắt bớ và nhiều hiểm nguy. Trong hồi ức của Tư Cang, sự an toàn của mạng lưới không chỉ nhờ mưu trí của người chỉ huy mà còn nhờ sự tận tụy của đồng đội và sự hỗ trợ của nhân dân.
Đầu năm 1973, ông được điều về công tác tại cơ quan tình báo cấp trên. Sau đó, ông đảm nhiệm cương vị Chính ủy Lữ đoàn Đặc công biệt động 316. Trong Chiến dịch Hồ Chí Minh, đơn vị được giao nhiệm vụ đánh chiếm và giữ cầu Rạch Chiếc, góp phần bảo đảm cho các lực lượng tiến vào Sài Gòn. Trận đánh diễn ra ác liệt, nhiều cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh. Ngày 30/4/1975, ông cùng các đơn vị tiến vào thành phố trong ngày miền Nam được giải phóng.
Năm 2006, Đại tá Nguyễn Văn Tàu được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Sau khi nghỉ hưu, ông viết sách và chia sẻ hồi ức về những năm tháng hoạt động tình báo, nhằm lưu giữ ký ức về đồng đội và truyền lại tư liệu lịch sử cho thế hệ sau.
Câu chuyện về Tư Cang giúp chúng ta hiểu thêm về một mặt trận đặc biệt trong cuộc kháng chiến: mặt trận tình báo. Những đóng góp của ông và đồng đội nhắc nhở thế hệ trẻ về tinh thần trách nhiệm, lòng dũng cảm, sự cẩn trọng và giá trị của tình đồng chí. Đó cũng là lời nhắc rằng phía sau những thắng lợi lớn của lịch sử có rất nhiều con người âm thầm làm nhiệm vụ, sẵn sàng chấp nhận hiểm nguy để hoàn thành công việc được giao.
