Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phạm Văn Cán

Khác với nhiều Anh hùng trực tiếp xung phong trên mũi tiến công, Phạm Văn Cán gắn bó với một nhiệm vụ đặc biệt nhưng vô cùng hiểm nguy: cứu kéo, sửa chữa và bảo đảm cho xe tăng, xe thiết giáp tiếp tục chiến đấu. Đồng đội thường gọi anh là "người chiến sĩ cứu hộ tăng thiết giáp", bởi ở đâu có xe tăng bị sa lầy, bị trúng đạn hay mắc kẹt giữa chiến trường ác liệt thì ở đó có sự xuất hiện của anh.

Tháng 5 năm 1971, sau khi học hết năm thứ ba Khoa Chế tạo máy của Trường Đại học Bách khoa Hà Nội với thành tích học tập xuất sắc, Phạm Văn Cán gác lại giảng đường để lên đường nhập ngũ khi mới 21 tuổi. Được biên chế vào lực lượng tăng - thiết giáp, anh nhanh chóng phát huy kiến thức kỹ thuật kết hợp với tinh thần dũng cảm của người lính.

Cuối năm 1972, đơn vị của anh hành quân gần 2.000 km từ miền Bắc vào chiến trường Đông Nam Bộ. Trên suốt chặng đường kéo dài nhiều tháng, những con đường rừng lầy lội, bom đạn và hỏng hóc liên tiếp thử thách ý chí của người lính trẻ. Phạm Văn Cán không quản ngày đêm, trực tiếp cứu kéo được 73 lượt xe tăng và xe thiết giáp bị sa lầy, chết máy hoặc gặp sự cố, góp phần bảo đảm đội hình hành quân đến chiến trường đúng thời gian quy định. Chính những thành tích ấy đã giúp anh được bình chọn là Chiến sĩ thi đua của đơn vị.

Từ tháng 5 năm 1973 đến tháng 4 năm 1975, anh tiếp tục đảm nhiệm nhiệm vụ dẫn dắt, cứu kéo xe tăng trong chiến đấu. Chỉ trong ba chiến dịch lớn, anh đã trực tiếp đưa 40 xe tăng và xe thiết giáp bị hư hỏng trở về nơi an toàn để sửa chữa, khôi phục khả năng chiến đấu. Đây là công việc đòi hỏi phải tiến sát trận địa, nhiều khi ngay trong tầm hỏa lực của đối phương.

Trong chiến dịch Bến Cát năm 1974, thời tiết mưa lớn khiến đường sá lầy lội, trong khi địch liên tục pháo kích và đánh phá ác liệt. Có lần, một xe tăng của ta bị hỏng chỉ cách căn cứ địch khoảng 100 mét. Bất chấp nguy hiểm, Phạm Văn Cán vẫn bình tĩnh điều khiển xe đặc chủng tiếp cận, cứu kéo thành công chiếc xe ra khỏi trận địa. Suốt chiến dịch, anh cứu kéo được 18 xe tăng, giúp lực lượng thiết giáp nhanh chóng sửa chữa và tiếp tục tham gia chiến đấu.

Cuối năm 1973, trong trận Bù Bông, anh một mình điều khiển xe cứu kéo đưa hai xe tăng K63 và T56 bị hư hỏng ra khỏi khu vực chiến đấu, đồng thời góp phần thu được bảy xe thiết giáp M113 của đối phương. Thành tích này được đơn vị đánh giá rất cao và đề nghị tặng thưởng Huân chương Chiến công Giải phóng.

Đầu tháng 12 năm 1972, trong trận tiến công sân bay Nhân Cơ (Quảng Đức), xe đặc chủng do anh điều khiển theo sát đội hình chiến đấu, vượt qua những cánh rừng le, mở đường cho lực lượng tăng thiết giáp tiến công mục tiêu theo đúng kế hoạch.

Trong Chiến dịch Hồ Chí Minh, khi tiến công quận lỵ Chơn Thành vào tháng 4 năm 1975, hai xe tăng của ta bị hỏng ngay sát trận địa địch và có nguy cơ bị đối phương phá hủy hoặc chiếm giữ. Không chần chừ, Phạm Văn Cán mở nắp xe, vừa điều khiển vừa quan sát để tránh bãi mìn giữa làn đạn dày đặc. Với quyết tâm không để mất phương tiện và bảo vệ đồng đội, anh đã cứu thành công cả hai xe tăng, góp phần duy trì sức mạnh tiến công của đơn vị.

Không chỉ giỏi chuyên môn, Phạm Văn Cán còn là người khiêm tốn, giản dị và luôn coi chiến công là công sức của cả tập thể. Anh nhiều lần chia sẻ rằng mỗi lần cứu được xe tăng đều có sự hỗ trợ của lực lượng trinh sát dẫn đường, công binh gỡ mìn và sự chỉ huy sát sao của cấp trên. Chính tinh thần ấy giúp anh luôn được đồng đội yêu mến, tin tưởng. Ngày 6 tháng 6 năm 1974, anh được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam ngay trên chiến trường.

Với những đóng góp đặc biệt xuất sắc, Phạm Văn Cán được tặng 2 Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Ba cùng nhiều bằng khen, giấy khen. Ngày 15 tháng 1 năm 1976, đồng chí được Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.