Anh hùng Nguyễn Huệ và chiến dịch giữ đất đầu tiên ở Tiền Giang

Nhử giặc vào bẫy

Đoạn sông Mỹ Tho dài gần 30 km của dòng Tiền Giang, ở giữa mạn trên là Trà Tân, phía dưới là Mỹ Tho, có 2 nhánh đổ vào là Rạch Gầm và Xoài Mút.

Rạch Gầm, còn gọi là Sầm Giang, bắt nguồn từ đất Giồng Trôm, chảy xuôi về phía Nam, hợp với sông Trà Liễu, đổ nước vào sông Mỹ Tho ở cửa Rạch (Ông) Gầm, đối ngạn với Rạch (Bà) Hét, cách Trà Tân ở mạn trên khoảng 15 km.

Xoài Mút (Xoài Hột) là con rạch có trên bờ một rừng xoài hoang, hột to, khi ăn phải mút (do đó mà thành tên) đổ nước vào sông Mỹ Tho ở thôn An Đức (nên còn có tên là sông An Đức), cách Mỹ Tho ở mạn dưới khoảng 6 km.

Từ Rạch Gầm đến Xoài Mút, khúc sông Mỹ Tho có chiều dài khoảng 7 km, rộng hơn 1 km, có chỗ nở ra đến 2 km, nổi ở giữa là cù lao Năm Thôn, dài khoảng 6 km và rậm rạp trên cả đôi bờ là cỏ lác, cỏ tranh cùng những dải rừng cây bần (cây gie) um tùm. Nơi đây được Nguyễn Huệ lựa chọn làm chiến trường quyết chiến chiến lược để đánh tan và tiêu diệt liên quân Xiêm - Nguyễn, bằng thủy quân - mai phục trong Rạch Gầm và Xoài Mút - đổ ra chặn đầu và khóa đuôi quân giặc, một khi chúng kéo tới; pháo binh bố trí trên cù lao Năm Thôn; bộ binh mai phục trong rừng bần và các đám cỏ tranh, cỏ lác, nã đạn và xông ra cận chiến.

Vấn đề là phải nhử được giặc từ Trà Tân lọt vào cái bẫy chiến trường khổng lồ và lợi hại ấy.

Và đấy là nhiệm vụ của khoảng mươi ngày đầu chiến dịch (từ khoảng ngày 10-1-1785 đến ngày 18-1-1785).

Thực hiện nhiệm vụ này, Nguyễn Huệ một mặt cho dàn thủy quân chặn ngang sông ở mé trước Mỹ Tho, để từ đấy và cả từ những cửa sông Ba Lai, Hàm Luông, Cổ Chiên, mở những trận tập kích nhỏ vào Trà Tân và phụ cận, rồi giả thua mà rút lui để làm kiêu lòng giặc; mặt khác, cử sứ giả - mang theo vàng bạc gấm vóc… đến gặp chủ tướng giặc xin "giảng hòa"! Lại còn cả việc mời chư tướng và quân sĩ Xiêm La đến thăm dàn chiến thuyền trên sông và "giao hảo".

Kết quả của giai đoạn đầu chiến dịch này, là: Các tướng và quân giặc, vừa tham lam nhận "lễ vật", vừa cả tin vào sức mạnh từ những "trận thắng" của quân Tây Sơn đầu tiên, lại muốn "tương kế tựu kế" mà nhân việc "giảng hòa" "bất ngờ" xuất quân "đánh úp" địch thủ!

Vậy là quyết định: Tối 18-1-1785, toàn bộ lực lượng Xiêm - Nguyễn sẽ ra quân từ Trà Tân, thẳng tiến, đánh Mỹ Tho của Tây Sơn!

Và Nguyễn Huệ thì đã theo dõi rất sát tình hình, bí mật và khẩn trương chuẩn bị chiến trường, chờ giặc lọt vào chiếc bẫy Rạch Gầm - Xoài Mút đã giăng sẵn để đánh trận kết thúc chiến dịch.

Đến nửa đêm, rạng sáng 19-1-1785 thì toàn bộ đội hình hành tiến trên sông Mỹ Tho của liên quân Xiêm - Nguyễn đã đi gọn cả vào quãng sông giữa Rạch Gầm và Xoài Mút.

Lập tức, mé sau thì cánh quân Tây Sơn mai phục trong Rạch Gầm đổ ra khóa đuôi, còn mặt trước thì lực lượng ém giấu trong Xoài Mút xông ra chặn đầu, có dàn chiến thuyền bày sẵn ngang sông ở trước Mỹ Tho, nhân triều cường, ngược liên tiếp ứng. Pháo binh với hỏa lực mạnh bố trí trên cù lao Năm Thôn thì nhằm vào đội hình giặc ùn tắc giữa Rạch Gầm và Xoài Mút mà nã đạn như mưa.

Lực lượng bộ binh mai phục trong cỏ cây rậm rạp ven bờ thì xông cả ra cận chiến, đánh phá các thuyền giặc bị dạt vào bờ và chém giết những tên giặc toan nhảy lên bờ, trốn chạy.

Trận đánh tiêu diệt kinh hoàng diễn ra và kết thúc gọn trong ngày 19-1-1785. Toàn bộ 300 chiến thuyền giặc đều bị đánh đắm, phá hủy. Vài ngàn lính bộ binh, theo Chiêu Tăng, Chiêu Sương, cướp đường tháo chạy lên Quang Hóa rồi xuyên Chân Lạp, một tháng sau mới về đến Vọng Các.

Mấy trăm lính hậu quân cướp được mươi chiếc thuyền chài của dân, chạy tháo thân ra biển, được vua Xiêm La phái tướng Phi Nhã Xuân đem 10 chiếc thuyền đi cứu, đón về. Ba bốn ngàn quân bản bộ của Nguyễn Ánh, chỉ còn 800 kẻ theo được chúa Nguyễn chạy thoát một lần nữa sang Xiêm.