ANH HÙNG NGUYỄN QUỐC TRỊ – NGƯỜI LÍNH ĐI QUA CHIẾN TRANH VÀ TRỞ VỀ CÙNG NGÀY GIẢI PHÓNG THỦ ĐÔ

ANH HÙNG NGUYỄN QUỐC TRỊ – NGƯỜI LÍNH ĐI QUA CHIẾN TRANH VÀ TRỞ VỀ CÙNG NGÀY GIẢI PHÓNG THỦ ĐÔ

Năm 1921, tại làng Phượng Kỷ, xã Đà Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An, Nguyễn Quốc Trị ra đời trong một gia đình có truyền thống cách mạng. Tuổi trẻ của ông bắt đầu giữa một đất nước còn chìm dưới ách thống trị của thực dân Pháp. Nguyễn Quốc Trị sớm tham gia hoạt động chống chính sách bắt dân đi phu, rồi bị thực dân Pháp bắt và chịu án tù khổ sai.

Nhưng nhà tù không thể giữ được một con người đã lựa chọn con đường đấu tranh. Tháng 3 năm 1945, khi Nhật đảo chính Pháp ở Đông Dương, Nguyễn Quốc Trị cùng những người bạn tù phá ngục, trở về quê hương. Vừa thoát khỏi nhà tù, ông không chọn cuộc sống bình yên mà xung phong vào đội tự vệ tiên phong.

Trong trận đầu đánh quân Nhật, Nguyễn Quốc Trị cùng một tiểu đội chiến đấu quyết liệt, tiêu diệt 10 tên địch và đốt cháy 5 xe. Đó là những trận đánh đầu tiên của một người lính sau này sẽ đi qua nhiều chiến trường khốc liệt. Cũng từ những trận đánh ấy, phẩm chất gan dạ, táo bạo, quyết đoán và linh hoạt trong chiến đấu của Nguyễn Quốc Trị dần được thể hiện.

Sau Cách mạng Tháng Tám, Nguyễn Quốc Trị gia nhập bộ đội chủ lực. Trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, ông liên tục trưởng thành qua chiến đấu, từ một người lính trở thành cán bộ chỉ huy. Ông tham gia nhiều trận đánh trên các chiến trường, trong đó có những trận chiến ác liệt trên Đường số 4 và ở Việt Bắc.

Chiến trường càng khốc liệt, người chỉ huy ấy càng trưởng thành. Nguyễn Quốc Trị nổi tiếng bởi lòng dũng cảm, sự mưu trí và cách đánh táo bạo. Một số tư liệu ghi rằng Đại tướng Võ Nguyên Giáp gọi ông là “Vững như đồng – Nhanh như sóc”; trong khi một số nguồn khác, trong đó có Báo Quân đội nhân dân, ghi hình ảnh ông với biệt danh “Nhanh như sóc – Mạnh như hổ”. Dù cách gọi có khác nhau, các tư liệu đều khắc họa Nguyễn Quốc Trị là một người chiến sĩ nhanh nhạy, mạnh mẽ, gan dạ và quyết đoán.

Năm 1950, Nguyễn Quốc Trị tiếp tục chiến đấu trong Chiến dịch Biên giới Thu - Đông. Trên chiến trường Đường số 4, những trận đánh diễn ra vô cùng quyết liệt. Đây là chiến dịch tiến công quy mô lớn đầu tiên của quân đội ta, có ý nghĩa quan trọng đối với cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Qua những trận đánh ấy, Nguyễn Quốc Trị tiếp tục thể hiện khả năng chỉ huy táo bạo và linh hoạt.

Năm 1952, tại Đại hội toàn quốc các chiến sĩ thi đua và cán bộ gương mẫu lần thứ nhất ở chiến khu Việt Bắc, Nguyễn Quốc Trị được phong tặng danh hiệu Anh hùng Quân đội. Đại hội diễn ra từ ngày 1 đến ngày 6 tháng 5 năm 1952. Cùng đợt đó, bốn Anh hùng Quân đội đầu tiên được tuyên dương là Cù Chính Lan, La Văn Cầu, Nguyễn Thị Chiên và Nguyễn Quốc Trị.

Nhưng có một ngày trong cuộc đời Nguyễn Quốc Trị có lẽ đặc biệt hơn tất cả những ngày chiến đấu trước đó.

Đó là ngày 10 tháng 10 năm 1954 – ngày Hà Nội được giải phóng.

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ và Hiệp định Genève, quân đội Pháp rút khỏi Hà Nội. Sau chín năm kháng chiến, những người lính Việt Nam chuẩn bị trở về Thủ đô. Nguyễn Quốc Trị, lúc ấy là Trung đoàn trưởng Trung đoàn Thủ đô, là một trong những người dẫn đầu đoàn quân tiến vào Hà Nội.

Khoảng 8 giờ sáng ngày 10 tháng 10, từ khu vực Quần Ngựa, cánh quân phía Tây bắt đầu tiến vào thành phố. Đoàn quân đi qua Kim Mã, Nguyễn Thái Học, Cửa Nam, Hàng Bông, Hàng Đào, Hàng Ngang... Hai bên đường là nhân dân Thủ đô với cờ hoa và những tiếng reo mừng. Những người lính bước đi giữa một Hà Nội vừa được giải phóng.

Nhưng với họ, đó không chỉ là một cuộc hành quân. Đó là ngày trở về. Những người lính ấy đã đi qua chín năm kháng chiến. Có người từng chiến đấu ngay trên mảnh đất Hà Nội trong những ngày đầu toàn quốc kháng chiến, có người đã đi qua Việt Bắc, có người đã chứng kiến đồng đội ngã xuống. Và giờ đây, họ trở lại nơi mình từng hẹn ngày về.

Khoảng 9 giờ 45, cánh quân tiến vào Thành cổ Hà Nội qua Cửa Đông. Buổi chiều hôm ấy, một nghi lễ đặc biệt diễn ra tại Cột cờ Hà Nội: lễ chào cờ lịch sử.

15 giờ.

Hàng vạn quân dân Hà Nội trang nghiêm có mặt. Và người được giao nhiệm vụ kéo lá quốc kỳ trên Cột cờ chính là Anh hùng Nguyễn Quốc Trị.

Hãy thử hình dung khoảnh khắc ấy.

Một người từng bị giam trong nhà tù của thực dân. Một người từng cầm súng giữa những năm tháng kháng chiến gian khổ. Một người đã nhìn thấy đồng đội ngã xuống và đi qua những chiến trường mà sự sống và cái chết chỉ cách nhau trong gang tấc.

Và giờ đây, ông đứng dưới Cột cờ Hà Nội.

Không còn tiếng súng.

Không còn quân đội Pháp trong thành phố.

Trước mắt ông là lá cờ đỏ sao vàng đang tung bay trên bầu trời Thủ đô.

Có lẽ không cần một lời nào cũng đủ để hiểu ý nghĩa của giây phút ấy. Bởi phía sau lá cờ là biết bao người đã chiến đấu. Và phía sau ngày trở về ấy là biết bao người đã không thể trở về.

Nguyễn Quốc Trị đã sống để chứng kiến ngày Hà Nội được giải phóng.

Nhưng cuộc đời người lính ấy vẫn chưa dừng lại.

Hòa bình lập lại ở miền Bắc không có nghĩa là đất nước đã hoàn toàn yên tiếng súng. Nguyễn Quốc Trị tiếp tục nhận nhiều nhiệm vụ trong quân đội. Tháng 3 năm 1962, sau khi hoàn thành khóa đào tạo sĩ quan cao cấp tại Trung Quốc, ông trở về nước và xung phong nhận nhiệm vụ công tác, chiến đấu tại quê hương.

Năm 1967, ông mang quân hàm Thượng tá, giữ chức Hiệu trưởng Trường Quân sự Quân khu 4. Trong một lần về quê, ông đến thăm và động viên bộ đội pháo cao xạ trước làng Phượng Kỷ. Khu vực phía trước đang có bom nổ chậm, có thể phát nổ bất cứ lúc nào.

Nhưng những người lính đang ở phía trước.

Và họ cần người chỉ huy đến với mình.

Nguyễn Quốc Trị không muốn đứng lại.

Ông nói:

“Biết bom nổ khi nào mà chờ.”

Rồi ông tiếp tục đi.

Đó là một câu nói rất ngắn, nhưng có lẽ nói được rất nhiều về con người Nguyễn Quốc Trị. Ông không phải không biết nguy hiểm. Ông biết rất rõ. Chính vì biết, lựa chọn của ông càng trở nên có ý nghĩa.

Một người chỉ huy không thể yêu cầu người lính của mình bước vào nơi nguy hiểm nếu chính mình lại đứng ngoài.

Nguyễn Quốc Trị đã đi về phía những người lính của mình.

Và rồi bom nổ.

Ông trúng bom.

Ngày 16 tháng 8 năm 1967, Nguyễn Quốc Trị hy sinh trên chính quê hương mình, khi mới 46 tuổi.

Một người đã đi qua nhà tù. Đi qua chiến trường. Đi qua những năm tháng kháng chiến chống thực dân Pháp. Từng được phong tặng danh hiệu Anh hùng Quân đội. Từng dẫn đầu Trung đoàn Thủ đô tiến vào Hà Nội trong ngày 10 tháng 10 năm 1954. Từng tự tay kéo lá quốc kỳ trong lễ chào cờ lịch sử.

Và rồi, mười ba năm sau, ông lại ngã xuống giữa bom đạn của một cuộc chiến tranh khác.

Cuộc đời Nguyễn Quốc Trị vì thế không chỉ là câu chuyện về những chiến công. Đó là câu chuyện về một thế hệ người Việt Nam đã lớn lên cùng những năm tháng đất nước chưa có hòa bình. Họ không có nhiều lựa chọn.

Khi Tổ quốc cần, họ lên đường.

Khi đồng đội cần, họ có mặt.

Và khi chiến tranh gọi tên, họ chấp nhận đặt mạng sống của mình vào nơi nguy hiểm nhất.

Nguyễn Quốc Trị đã sống như thế.

Từ một người thanh niên bị thực dân Pháp bắt giam ở Nghệ An, ông trở thành người lính của cách mạng. Từ một người lính, ông trở thành người chỉ huy. Từ chiến trường, ông bước vào lịch sử.

Và trong ngày Hà Nội được giải phóng, ông đứng dưới Cột cờ Thủ đô, kéo lá cờ đỏ sao vàng lên giữa bầu trời mùa thu.

Đó có lẽ là một trong những hình ảnh đẹp nhất của cuộc đời ông.

Nhưng cũng chính vì thế mà cái kết của cuộc đời ấy càng khiến người ta lặng đi.

Bởi người từng kéo lá cờ trong ngày hòa bình cuối cùng lại hy sinh giữa bom đạn.

Người từng dẫn đoàn quân chiến thắng trở về Thủ đô cuối cùng lại nằm xuống trên quê hương mình.

Nguyễn Quốc Trị không sống một cuộc đời dài. Ông chỉ sống 46 năm. Nhưng trong 46 năm ấy, ông đã đi qua những bước ngoặt lớn của lịch sử dân tộc.

Và có những con người không cần sống thật lâu để được nhớ mãi.

Họ được nhớ bởi cách họ đã sống.

Bởi những nơi họ đã đi qua.

Bởi những người họ đã dẫn dắt.

Và bởi khoảnh khắc họ lựa chọn tiến về phía trước, ngay cả khi biết phía trước có thể là cái chết.

Ngày nay, tại Hà Nội có một tuyến phố mang tên Nguyễn Quốc Trị. Người đi trên con đường ấy có thể chỉ nhìn thấy một cái tên trên tấm biển phố. Nhưng phía sau cái tên ấy là một cuộc đời.

Một cuộc đời bắt đầu từ Nghệ An.

Đi qua nhà tù thực dân.

Đi qua những chiến trường của cuộc kháng chiến chống Pháp.

Đi qua ngày Hà Nội được giải phóng.

Đi qua khoảnh khắc lá quốc kỳ tung bay trên Cột cờ Thủ đô.

Và kết thúc giữa bom đạn, trên chính mảnh đất quê hương.

Lịch sử đôi khi không nằm trong những điều quá lớn lao.

Lịch sử có thể nằm trong bước chân của một người lính.

Trong bàn tay kéo lá cờ lên giữa bầu trời Hà Nội.

Trong câu nói ngắn ngủi:

“Biết bom nổ khi nào mà chờ.”

Và trong sự lựa chọn bước tiếp, dù biết phía trước là hiểm nguy.

Nguyễn Quốc Trị là một người như thế.

Một người lính đã dành những năm tháng đẹp nhất của cuộc đời cho đất nước.

Để rồi khi ông nằm xuống, những con đường mà ông từng chiến đấu để bảo vệ vẫn tiếp tục có người đi qua.

Bình yên.

Tự do.

Và không còn tiếng súng.

Có lẽ đó chính là điều mà những người lính của thế hệ Nguyễn Quốc Trị từng mong muốn nhất.

Họ đã đi qua chiến tranh để những thế hệ sau được sống trong hòa bình.

Và vì thế, mỗi khi nhắc đến Nguyễn Quốc Trị, chúng ta không chỉ nhớ đến một Anh hùng Quân đội.

Chúng ta nhớ đến một người lính.

Một người chỉ huy.

Một người đã trở về Hà Nội trong ngày chiến thắng.

Và một con người đã đi đến tận cùng con đường mình lựa chọn.

Đất nước cần, ông lên đường. Đồng đội cần, ông có mặt. Và khi lịch sử gọi tên, ông đã để lại tuổi trẻ của mình ở lại.