ANH HÙNG NGUYỄN THỊ ÚT – ÚT TỊCH: “CÒN CÁI LAI QUẦN CŨNG ĐÁNH!”

Có những con người bước vào lịch sử không phải bằng những lời lẽ lớn lao, mà bằng chính cuộc đời bình dị, gan góc và lòng yêu nước đến tận cùng. Nữ anh hùng Nguyễn Thị Út, người dân Nam Bộ thân thương gọi là chị Út Tịch, là một người như thế.

Từ phận đời cơ cực đến con đường cách mạng

Nhắc đến những người phụ nữ anh hùng của miền Nam trong kháng chiến, không thể không nhắc đến Nguyễn Thị Út, thường gọi là Út Tịch – người phụ nữ đã trở thành biểu tượng cho tinh thần bất khuất của quân và dân Nam Bộ.

Chị gắn bó với vùng đất Tam Ngãi, huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh, nơi những con người chân chất, cần cù đã trải qua biết bao năm tháng cơ cực dưới ách áp bức, bóc lột. Tuổi thơ của chị không có nhiều niềm vui. Sinh ra trong cảnh nghèo khó, chị sớm phải đi ở đợ, làm thuê cho nhà địa chủ, nếm trải sự khắc nghiệt của một cuộc đời bị chèn ép ngay từ khi còn nhỏ.

Những tháng ngày ấy đã tôi luyện trong chị một tính cách cứng cỏi, không cam chịu bất công. Chị hiểu nỗi khổ của người nghèo bằng chính những gì mình đã trải qua. Bởi vậy, khi được tiếp xúc với cán bộ Việt Minh và biết đến con đường đấu tranh giành độc lập, tự do, chị sớm dành cho cách mạng một niềm tin sâu sắc.

Năm 1945, Nguyễn Thị Út tham gia cách mạng. Từ một người phụ nữ xuất thân nghèo khó, chị dần trở thành một chiến sĩ du kích kiên cường, gắn bó với nhân dân, với quê hương và với cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc.

Tên gọi Út Tịch được người đời nhớ mãi, gắn liền với người chồng của chị và với cả một thời kỳ chiến đấu gian lao. Nhưng vượt lên trên một cái tên, điều khiến chị trở thành huyền thoại chính là ý chí không khuất phục trước kẻ thù.

Người phụ nữ làm nên những chiến công giữa đời thường

Trong kháng chiến, chiến trường không chỉ cần những người cầm súng nơi tuyến đầu. Cuộc chiến còn cần những chiến sĩ trinh sát, giao liên, những người vận động quần chúng, nắm tình hình địch và đưa bộ đội tiếp cận mục tiêu. Nguyễn Thị Út đã đảm nhiệm nhiều công việc như thế, bằng sự gan dạ, mưu trí và hiểu biết sâu sắc về địa bàn quê hương.

Chị không phải người xa lạ với đồng ruộng, xóm làng, những con đường nhỏ hay những dòng kênh miền Tây. Chính sự gần gũi ấy giúp chị hiểu dân, nắm địa hình và biết cách phối hợp cùng đồng đội trong những tình huống khó khăn.

Theo tư liệu về thành tích chiến đấu của chị, tính đến năm 1965, Nguyễn Thị Út đã tham gia 23 trận đánh lớn nhỏ, trong đó có 8 trận thuộc thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Những hoạt động chiến đấu và phối hợp của chị cùng đồng đội góp phần tiêu diệt, làm tan rã hơn 200 quân địch, thu 70 khẩu súng.

Đằng sau những con số ấy là những ngày tháng hiểm nguy, những lần đối mặt với súng đạn và những quyết định đòi hỏi sự bình tĩnh, nhanh trí. Chị vừa chiến đấu trực tiếp, vừa tham gia trinh sát, vận động binh lính đối phương và hỗ trợ bộ đội đánh đồn, bốt.

Có những lần, nhờ công tác vận động và nắm tình hình khéo léo, lực lượng cách mạng có thể tiếp cận mục tiêu, thu vũ khí mà không phải nổ súng. Đó là biểu hiện của một người chiến sĩ biết kết hợp lòng dũng cảm với sự mưu trí, biết rằng thắng lợi không chỉ đến từ sức mạnh vũ khí mà còn từ lòng dân và nghệ thuật đấu tranh.

Điều đáng quý ở Út Tịch là chị không chiến đấu bằng sự liều lĩnh đơn thuần. Chị chiến đấu bằng lòng căm thù áp bức, bằng tình yêu quê hương và bằng niềm tin rằng người dân có quyền sống trong độc lập, tự do.

“Còn cái lai quần cũng đánh!”

Trong những câu chuyện về Út Tịch, câu nói “Còn cái lai quần cũng đánh!” đã trở thành dấu ấn sâu đậm nhất.

Đó là lời khẳng định mộc mạc mà quyết liệt của người phụ nữ Nam Bộ trước cuộc chiến đấu không cân sức. Không có những lời lẽ cầu kỳ, không cần một bài diễn thuyết dài, chị diễn đạt ý chí của mình bằng ngôn ngữ đời thường, giản dị nhưng chứa đựng sức mạnh tinh thần phi thường.

“Còn cái lai quần cũng đánh!” – chỉ một câu nói mà thể hiện trọn vẹn quyết tâm không chịu khuất phục. Dẫu thiếu thốn đến đâu, dẫu kẻ thù có mạnh đến mức nào, người dân vẫn không từ bỏ quyền đấu tranh bảo vệ quê hương.

Câu nói ấy không chỉ nói về một người phụ nữ. Nó còn phản ánh tinh thần của biết bao người dân miền Nam trong những năm tháng chiến tranh: mất mát nhưng không đầu hàng, gian khổ nhưng không lùi bước, phải đối mặt với hiểm nguy vẫn quyết giữ lấy đất đai và cuộc sống của mình.

Đặc biệt, ý chí ấy không phải được tạo nên từ những lời hô hào xa lạ với cuộc sống. Nó xuất phát từ chính những gì Út Tịch đã trải qua: tuổi thơ cơ cực, những năm tháng làm thuê, sự chứng kiến cảnh quê hương bị chiến tranh tàn phá và khát vọng được sống trong tự do.

Bởi vậy, câu nói của chị không chỉ có sức lay động trong thời chiến mà còn được nhắc nhớ qua nhiều thế hệ. Nó trở thành biểu tượng của tinh thần bất khuất, của lòng yêu nước không điều kiện và của quyết tâm bảo vệ những điều thiêng liêng nhất.

Người mẹ cầm súng – người mẹ giữa chiến trường

Điều làm nên nét đặc biệt trong cuộc đời Út Tịch là chị vừa là người chiến sĩ, vừa là người mẹ của một gia đình đông con.

Theo các tư liệu viết về chị, Nguyễn Thị Út nuôi dưỡng sáu người con nhỏ trong những năm tháng kháng chiến. Làm mẹ vốn đã nhiều vất vả, nhưng với chị, gánh nặng càng lớn khi chiến tranh luôn rình rập, cuộc sống thiếu thốn và sự an toàn của gia đình không bao giờ được bảo đảm.

Chị phải đối diện với những lo toan rất đời thường: chăm sóc con, thu xếp cuộc sống, giữ gìn mái ấm. Nhưng bên cạnh trách nhiệm của người mẹ, chị còn mang trách nhiệm của một người chiến sĩ trước quê hương.

Những tư liệu về cuộc đời chị ghi lại hình ảnh một nữ du kích vẫn tham gia chiến đấu trong hoàn cảnh mang thai, bất chấp sự lo lắng của đồng đội. Câu chuyện ấy cho thấy tinh thần chiến đấu quyết liệt, nhưng cũng nhắc chúng ta về những hy sinh và thử thách mà người phụ nữ phải gánh chịu trong chiến tranh.

Ở Út Tịch, tình mẫu tử và lòng yêu nước không loại trừ nhau. Chị chiến đấu không phải vì không biết sợ, không biết thương con, mà bởi chị hiểu rằng cuộc sống bình yên của những đứa trẻ cũng gắn liền với tương lai của quê hương.

Hình ảnh người mẹ ấy đã trở thành nguồn cảm hứng để nhà văn Nguyễn Thi xây dựng nhân vật trung tâm trong tác phẩm Người mẹ cầm súng. Qua ngòi bút của nhà văn, hình tượng Út Tịch hiện lên gần gũi, sống động: một người phụ nữ chân chất, có lúc hóm hỉnh, có lúc quyết liệt, giàu tình cảm gia đình nhưng cũng vô cùng gan góc trước quân thù.

Tác phẩm không chỉ giúp tên tuổi Út Tịch được biết đến rộng rãi hơn mà còn góp phần lưu giữ hình ảnh người phụ nữ Nam Bộ trong kháng chiến – những con người vừa chăm lo cuộc sống, vừa trực tiếp tham gia cuộc đấu tranh của dân tộc.

Những ghi nhận xứng đáng cho một người anh hùng

Những năm tháng chiến đấu của Nguyễn Thị Út được ghi nhận bằng những chiến công cụ thể và sự cống hiến bền bỉ cho cách mạng.

Ngày 5/5/1965, chị được tặng thưởng Huân chương Quân công Giải phóng hạng Ba và được tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Đây là sự ghi nhận xứng đáng đối với những đóng góp, lòng dũng cảm và thành tích chiến đấu của chị.

Danh hiệu ấy không chỉ dành cho một cá nhân. Qua hình ảnh Út Tịch, người ta còn nhìn thấy bóng dáng của biết bao phụ nữ Việt Nam đã vượt qua những giới hạn của hoàn cảnh, gánh vác công việc gia đình, tham gia đấu tranh và đóng góp cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Với chị, anh hùng không phải là một danh xưng để tự hào cho riêng mình. Đó là kết quả của những tháng ngày sống giữa nhân dân, cùng nhân dân chịu đựng gian khổ, cùng đồng đội đối diện hiểm nguy và sẵn sàng nhận lấy phần khó khăn về mình.

Những năm tháng cuối đời của chị cũng gắn với cuộc chiến đấu khốc liệt ở miền Nam. Các nguồn tư liệu hiện còn ghi chép chưa thống nhất về năm sinh và năm hy sinh của Nguyễn Thị Út; vì vậy, khi nhắc đến mốc cuối đời, cần đối chiếu hồ sơ lịch sử và tư liệu lưu trữ có thẩm quyền trước khi xác định ngày tháng cụ thể.

Nhưng dù những trang đời có khép lại, tinh thần của chị vẫn tiếp tục sống trong ký ức của đồng đội, trong câu chuyện của người dân quê hương và trong những trang văn viết về một thời hoa lửa.

Ngọn lửa Út Tịch còn mãi

Ngày nay, nhắc đến Nguyễn Thị Út, người ta nhớ đến một nữ anh hùng gắn bó với vùng đất Tam Ngãi, Cầu Kè, Trà Vinh; nhớ đến một người mẹ nuôi sáu con nhỏ giữa chiến tranh; nhớ đến người nữ du kích đã tham gia hàng chục trận đánh và để lại câu nói bất hủ: “Còn cái lai quần cũng đánh!”

Nhưng điều đáng nhớ hơn cả không chỉ là những chiến công hay một câu nói nổi tiếng. Đó là hành trình một con người đi từ thân phận nghèo khó đến chỗ tự lựa chọn con đường đấu tranh, từ những năm tháng bị áp bức đến quyết tâm đứng lên bảo vệ quê hương.

Cuộc đời Út Tịch nhắc chúng ta rằng lịch sử không chỉ được làm nên bởi những vị tướng hay những chiến thắng vang dội. Lịch sử còn được viết bằng những bước chân lặng lẽ của người mẹ, người nông dân, người giao liên, người du kích; bằng những hy sinh không phải lúc nào cũng được ghi lại đầy đủ, nhưng đã góp phần làm nên độc lập, tự do của đất nước.

Với thế hệ hôm nay, nhớ về Út Tịch là nhớ về giá trị của hòa bình, về trách nhiệm đối với quê hương và về sức mạnh của ý chí trước nghịch cảnh. Đó cũng là lời nhắc nhở rằng lòng yêu nước không chỉ nằm trong ký ức hay những lời tri ân, mà còn phải được thể hiện bằng cách sống có trách nhiệm, biết trân trọng lịch sử và gìn giữ những thành quả mà các thế hệ đi trước đã đánh đổi bằng mồ hôi, nước mắt và cả máu xương.

Một đời người có thể hữu hạn, nhưng những giá trị mà người ấy để lại có thể vượt qua năm tháng.

Nguyễn Thị Út – Út Tịch – đã sống một cuộc đời như thế.

Và mỗi khi câu nói “Còn cái lai quần cũng đánh!” được nhắc lại, ngọn lửa của một thời hoa lửa lại bừng lên, nhắc chúng ta nhớ về một người phụ nữ bình dị mà kiên cường, một người mẹ cầm súng và một nữ anh hùng mãi mãi đi vào lịch sử dân tộc.