Anh hùng Nguyễn Văn Phùng – Người mở lối cách mạng Đông Triều

Người dân Xuân Sơn vẫn thường nhắc về Nguyễn Văn Phùng với giọng trầm lắng và kính trọng. Ông sinh năm 1926, lớn lên trên mảnh đất Đông Triều còn nghèo khó nhưng giàu truyền thống yêu nước. Khi phong trào cách mạng còn âm thầm, gian nan, Nguyễn Văn Phùng – với bí danh Phạm Khắc – đã sớm giác ngộ và đi theo con đường cách mạng. Ông trở thành một trong năm đảng viên đầu tiên của Huyện bộ Việt Minh Đông Triều, đặt những viên gạch đầu tiên cho sự hình thành và phát triển của Đảng bộ địa phương sau này.

Những năm tiền khởi nghĩa, Nguyễn Văn Phùng được giao làm Bí thư chi bộ ghép hai xã Xuân Sơn – Kim Sơn. Trong những căn nhà tranh, dưới ánh đèn dầu leo lét, ông cùng đồng đội kiên trì tuyên truyền, vận động nhân dân, gây dựng cơ sở, nuôi dưỡng niềm tin vào ngày độc lập. Chính từ những hạt giống ấy, phong trào cách mạng ở Đông Triều lớn dần, để rồi ngày 8/6/1945, nhân dân nơi đây vùng lên giành chính quyền, lập nên Đệ tứ Chiến khu – một dấu mốc chói lọi trong lịch sử Cách mạng Tháng Tám ở Vùng mỏ.

Khi thực dân Pháp quay trở lại xâm lược, Nguyễn Văn Phùng lại bước vào một giai đoạn chiến đấu khốc liệt hơn. Năm 1946, quân Pháp mở rộng chiếm đóng dọc Quốc lộ 5 và Quốc lộ 18, âm mưu bóp nghẹt phong trào kháng chiến. Trước tình thế ấy, ông trực tiếp chỉ đạo phá đường, gỡ cầu, thực hiện tiêu thổ kháng chiến, sẵn sàng tự phá dỡ chính ngôi nhà của mình để không cho địch lợi dụng. Với ông, đất đai, nhà cửa có thể mất, nhưng độc lập và niềm tin của nhân dân thì không bao giờ được đánh đổi.

Không chỉ cầm súng đánh giặc, Nguyễn Văn Phùng còn chỉ huy tiễu phỉ, trừ gian, bảo vệ cuộc sống yên bình cho dân làng. Nhờ đó, nhân dân ngày càng tin yêu, chở che và một lòng theo kháng chiến. Năm 1947, ông được giao trọng trách Chính trị viên Huyện đội Đông Triều; năm 1948, ông giữ cương vị Trưởng ban Chính trị, Chính trị viên phó Tỉnh đội Quảng Yên; và đến năm 1951, ông được bầu vào Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Quảng Yên.

Những năm 1952–1953, chiến sự tại Kinh Môn (Hải Dương) vô cùng ác liệt. Quân Pháp dày đặc đồn bốt, lập tề, càn quét nhằm cắt đứt liên lạc giữa vùng tự do và vùng du kích. Trong hoàn cảnh hiểm nghèo ấy, Nguyễn Văn Phùng được tổ chức tin tưởng giao nhiệm vụ về Kinh Môn trực tiếp chỉ huy, đánh địch ngay trong lòng địch.

Trận đánh làm nên tên tuổi và cũng là nơi ông ngã xuống chính là trận chiếm đồn Trung Hòa. Đó là một đồn kiên cố, do cả một đại đội bảo an trấn giữ, khống chế ba xã xung quanh. Bằng sự mưu trí và lòng dũng cảm, ông đã vận động được Trần Văn Kim – trung đội trưởng bảo an – làm nội ứng. Đêm 11/4/1953, dưới bóng tối yên tĩnh của làng quê, bộ đội Đại đội 910 bí mật ém quân trong khu vườn nhà bà Trần Thị Mùi – mẹ vợ ông. Lợi dụng việc nhà có cúng giỗ, địch bị dụ vào trong, và chỉ trong khoảnh khắc, quân ta bắt gọn cả đại đội địch mà không cần nổ một phát súng, thu hơn 100 khẩu súng cùng nhiều quân trang, quân dụng.

Nhưng chiến thắng ấy cũng mở ra một thử thách sinh tử. Sáng hôm sau, quân Pháp điên cuồng phản kích vào làng Đích Sơn – căn cứ của ta. Pháo bắn dồn dập, nhà cửa cháy rực, khói lửa mù mịt. Dưới sự chỉ huy của Nguyễn Văn Phùng, bộ đội và du kích kiên cường đánh lui bảy đợt tấn công của một trung đoàn tinh nhuệ, có xe tăng, tàu chiến và máy bay yểm trợ, tiêu diệt hàng trăm tên địch.

Đến chiều, trước sức tấn công áp đảo của kẻ thù, Nguyễn Văn Phùng vẫn giữ được sự bình tĩnh hiếm có. Ông nhanh chóng hội ý, lệnh phóng thích tù binh, cất giấu vũ khí, đưa những lực lượng không trực tiếp chiến đấu xuống hầm bí mật để bảo toàn lực lượng. Còn ông, người chính trị viên ấy, ở lại phía trên, cùng đồng đội chiến đấu đến giây phút cuối cùng và anh dũng hy sinh.

Sự hy sinh của Nguyễn Văn Phùng là mất mát lớn đối với phong trào kháng chiến, nhưng cũng là ngọn lửa thắp sáng ý chí chiến đấu của quân và dân. Năm 1954, ông được truy tặng Huân chương Quân công hạng Ba; năm 1958, gia đình được trao Bằng Tổ quốc ghi công; và đến năm 2018, Nhà nước truy tặng ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Người chiến sĩ ấy đã ngã xuống, nhưng tên tuổi Nguyễn Văn Phùng mãi mãi sống trong lòng nhân dân Đông Triều như một biểu tượng của lòng trung kiên, trí dũng và sự hy sinh trọn vẹn cho Tổ quố