Anh hùng Nguyễn Văn Thuần – Người xung kích giữa chiến trường Điện Biên

Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, bên cạnh những trận đánh quyết liệt còn có một mặt trận âm thầm nhưng không kém phần gian khổ: mở đường, kéo pháo, xây dựng trận địa, đào hầm và chuẩn bị mọi điều kiện để bộ đội có thể tiến công.

Ở mặt trận ấy, có những người lính không chỉ cầm súng.

Họ cầm dao rựa, xẻng, tự tạo công cụ từ những thân cây rừng và kiên trì đào từng mét đất đá để biến núi rừng Tây Bắc thành trận địa.

Nguyễn Văn Thuần là một trong những người lính như vậy.

Từ một chiến sĩ trưởng thành trong chiến đấu, ông từng bước trở thành cán bộ tiểu đoàn. Trong những ngày tháng quyết định của Chiến dịch Điện Biên Phủ, sự bình tĩnh, mưu trí và tinh thần xung kích của ông đã góp phần cùng đơn vị hoàn thành những nhiệm vụ đặc biệt khó khăn.

Từ người lính đến cán bộ trưởng thành trong chiến đấu

Từ ngày nhập ngũ đến tháng 5-1954, Nguyễn Văn Thuần chiến đấu trên chiến trường Bắc Bộ, thuộc Tiểu đoàn 16, Trung đoàn 141, Đại đoàn 312.

Môi trường chiến đấu liên tục đã tôi luyện người chiến sĩ trẻ.

Ông trưởng thành từng bước từ chiến sĩ lên cán bộ tiểu đoàn, được đồng đội biết đến bởi sự bình tĩnh, linh hoạt và khả năng xử trí trước những tình huống khó khăn.

Đó là những phẩm chất sẽ theo ông trong suốt cuộc hành quân lên Tây Bắc cuối năm 1953.

Giữa tháng 12-1953, Trung đoàn 141 nhận lệnh hành quân tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Cuộc hành quân ấy mở ra một chặng đường đặc biệt trong cuộc đời quân ngũ của Nguyễn Văn Thuần.

Kéo pháo vào trận địa rồi lại kéo pháo ra

Ngày 17-1-1954, Trung đoàn 165, Đại đoàn 312 vượt qua khu vực Tà Lèng, tiến vào sát Điện Biên Phủ để tổ chức phòng ngự và chuẩn bị trận địa pháo.

Trong khi đó, Trung đoàn 141 của Nguyễn Văn Thuần cùng Trung đoàn 209 đảm nhiệm nhiệm vụ kéo pháo.

Đây là một công việc vô cùng nặng nhọc.

Những khẩu pháo lớn phải được đưa qua địa hình núi rừng hiểm trở bằng sức người, trong điều kiện đường sá chưa hoàn chỉnh và phương tiện cơ giới gần như không có.

Sau 9 ngày đêm khẩn trương, phần lớn pháo đã được đưa vào trận địa.

Mọi người tưởng rằng giờ nổ súng đã đến gần.

Nhưng chiến trường thay đổi.

Bộ Chỉ huy chiến dịch quyết định tạm ngừng tiến công và kéo pháo ra, chuyển từ phương châm “đánh nhanh, thắng nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”.

Đối với những người lính vừa trải qua nhiều ngày kéo pháo, đây lại là một thử thách mới.

Nhưng cũng chính quyết định ấy đặt ra một nhiệm vụ lớn hơn: phải xây dựng một hệ thống đường cơ động và trận địa đủ vững chắc để pháo binh có thể chiến đấu lâu dài.

Biến dao rựa thành công cụ mở đường

Trung đoàn 141 nhận nhiệm vụ làm đường cho pháo cơ động.

Điều kiện lúc ấy vô cùng thiếu thốn.

Không máy ủi.

Không được sử dụng thuốc nổ.

Ngay cả những dụng cụ tưởng như tối thiểu để đào đá, chặt cây cũng không đủ.

Búa tạ, choòng, xà beng đều thiếu. Cưa cũng không có.

Trong tay bộ đội chủ yếu là dao rựa và những chiếc xẻng bộ binh đã cũ.

Nhưng đường vẫn phải mở.

Pháo vẫn phải cơ động.

Và nhiệm vụ không thể chờ đến khi có đủ phương tiện.

Nguyễn Văn Thuần tìm cách giải quyết từng khó khăn.

Không có xà beng, bộ đội chặt những thân gỗ cứng để làm công cụ thay thế.

Không được dùng thuốc nổ để phá đá, ông hướng dẫn chiến sĩ kiên trì tìm theo thớ đá, từng bước đục phá.

Không có cưa để hạ cây, bộ đội bới gốc, chặt từng rễ rồi mới hạ cây.

Những phương pháp ấy nghe có vẻ đơn giản, nhưng trong điều kiện chiến trường, mỗi mét đường được mở ra đều là kết quả của rất nhiều giờ lao động.

Núi đá không tự mở đường.

Những thân cây không tự đổ xuống.

Tất cả phải đổi bằng sức người.

Những trận địa được đào bằng bàn tay người lính

Cùng với mở đường, công việc xây dựng trận địa pháo được triển khai khẩn trương.

Pháo 105mm có kích thước và trọng lượng lớn, vì vậy trận địa phải vừa bảo đảm khả năng chiến đấu vừa có độ an toàn cần thiết trước hỏa lực đối phương.

Mỗi hầm pháo phải đào sâu vào vách núi, khối lượng đất đá cần đào lên có thể lên tới hàng trăm mét khối.

Gỗ dùng làm hầm phải đủ lớn.

Phần mái phải được gia cố nhiều lớp đất, gỗ và vật liệu sẵn có để tăng khả năng chống chịu.

Trong điều kiện không có máy móc hiện đại, tất cả công việc ấy chủ yếu dựa vào sức người.

Tiểu đoàn 16 của Nguyễn Văn Thuần cùng các đơn vị phải làm việc với cường độ cao.

Ban ngày lao động.

Ban đêm tiếp tục hoàn thiện trận địa.

Mỗi mét đường, mỗi hầm pháo, mỗi công sự hoàn thành đều góp thêm một phần vào thế trận chung.

Đó là một cuộc chiến thầm lặng trước khi tiếng súng lớn nhất của chiến dịch vang lên.

Him Lam – nơi chiến dịch bắt đầu

Trong khi trận địa pháo và hệ thống công sự được hoàn thiện, các đơn vị cũng khẩn trương chuẩn bị tiến công các cứ điểm của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ.

Đại đoàn 312 quyết định sử dụng Trung đoàn 141 và Trung đoàn 209 trên hướng tiến công chủ yếu.

17 giờ 5 phút ngày 13-3-1954, pháo binh ta khai hỏa.

Chiến dịch Điện Biên Phủ chính thức bắt đầu.

Mục tiêu mở màn là cứ điểm Him Lam.

Trận đánh diễn ra quyết liệt.

Đến 23 giờ 30 phút cùng ngày, Đại đoàn 312 làm chủ hoàn toàn cứ điểm Him Lam.

Sau thắng lợi đầu tiên, các đơn vị tiếp tục củng cố trận địa, đào hào và từng bước khép chặt vòng vây quanh tập đoàn cứ điểm.

Trong công việc ấy, Nguyễn Văn Thuần tiếp tục thể hiện sự chủ động.

Ông đề xuất và tổ chức đào những đoạn hào ngầm dưới lòng đất, tạo điều kiện để bộ đội tiến gần hơn tới vị trí đối phương mà giảm khả năng bị phát hiện.

Từ những con đường được mở bằng dao rựa đến những đường hào đào trong lòng đất, người lính xung kích ấy luôn tìm cách biến điều kiện bất lợi thành khả năng có thể tận dụng.

56 ngày đêm và giờ phút quyết định

Chiến dịch ngày càng đi sâu vào giai đoạn quyết liệt.

Các cứ điểm lần lượt bị tiến công.

Vòng vây ngày càng siết chặt.

Những người lính của Đại đoàn 312 liên tục chiến đấu, củng cố trận địa và mở thêm những tuyến hào tiếp cận.

Đêm 6-5-1954, cuộc chiến đấu tại khu vực cứ điểm 507 diễn ra quyết liệt, cùng thời điểm các lực lượng ta tiến công những vị trí còn lại trên đồi A1.

Chỉ còn một ngày nữa, chiến dịch sẽ đi đến thắng lợi cuối cùng.

Ngày 7-5-1954, tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ bị tiêu diệt hoàn toàn.

Sau 56 ngày đêm chiến đấu, chiến dịch lịch sử kết thúc bằng thắng lợi có ý nghĩa đặc biệt đối với cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Đối với Nguyễn Văn Thuần, đó cũng là dấu mốc khép lại một chặng đường mà ở đó ông đã cùng đồng đội làm nên chiến thắng không chỉ bằng súng đạn, mà còn bằng sức lao động, trí tuệ và ý chí.

Một người lính xung kích trong mọi nhiệm vụ

Nhìn lại hành trình của Nguyễn Văn Thuần ở Điện Biên Phủ, điều nổi bật không chỉ là vai trò của ông trong các trận đánh.

Đó còn là tinh thần xung kích trong những nhiệm vụ tưởng như rất bình thường nhưng có ý nghĩa quyết định.

Kéo pháo.

Mở đường.

Đào hầm.

Xây dựng trận địa.

Đào hào.

Tổ chức bộ đội thích ứng với điều kiện thiếu thốn.

Ở mỗi công việc, ông đều tìm cách hoàn thành bằng những phương tiện ít ỏi nhất.

Không có công cụ thì tìm cách thay thế.

Không có điều kiện thuận lợi thì tìm phương pháp phù hợp.

Không thể dùng sức mạnh cơ giới thì dựa vào sức người và tổ chức lao động khoa học.

Chính những sáng kiến như vậy đã góp phần biến một vùng núi rừng hiểm trở thành một trận địa chiến đấu có tổ chức, từng bước bao vây và tiến công tập đoàn cứ điểm.

Phần thưởng dành cho một người lính của Điện Biên

Những đóng góp trong chiến đấu và công tác đã mang lại cho Nguyễn Văn Thuần nhiều phần thưởng.

Ông được tặng hai Huy chương Chiến công hạng Nhất, một Huân chương Chiến công hạng Ba và nhiều lần được Tiểu đoàn, Trung đoàn, Đại đoàn biểu dương, khen thưởng.

Ngày 31-8-1955, ông được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Quân công hạng Ba và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Những phần thưởng ấy ghi nhận thành tích của một người lính đã có mặt trong một trong những chiến dịch quyết định của cuộc kháng chiến.

Nhưng nếu chỉ nhìn vào những tấm huân chương, có lẽ vẫn chưa thể hình dung hết câu chuyện.

Bởi phía sau mỗi phần thưởng là những ngày tháng lao động và chiến đấu mà người lính phải tự mình trải qua.

Có những con đường được mở bằng dao rựa.

Có những hầm pháo được đào bằng xẻng.

Có những mét hào được đào trong lòng đất.

Và có những người lính đã làm tất cả những điều ấy trong điều kiện mà bất kỳ phương tiện hiện đại nào cũng đều vắng bóng.

Từ những con đường Điện Biên đến thế hệ hôm nay

Chiến thắng Điện Biên Phủ thường được nhớ đến qua những trận đánh lớn và những quyết định chiến lược.

Nhưng để làm nên chiến thắng ấy còn có hàng vạn con người làm những công việc cụ thể mỗi ngày.

Nguyễn Văn Thuần là một trong những người lính tiêu biểu cho tinh thần ấy.

Ông không chờ điều kiện thuận lợi mới bắt tay vào công việc.

Không có công cụ thì tìm cách làm công cụ.

Không có đường thì mở đường.

Không có trận địa thì đào trận địa.

Khó khăn không phải lý do để dừng lại, mà là vấn đề phải tìm cách giải quyết.

Đó là phẩm chất đặc biệt đáng trân trọng của thế hệ đã làm nên Điện Biên Phủ.

Ngày hôm nay, thế hệ trẻ không còn phải mở đường cho pháo giữa núi rừng bằng dao rựa hay đào hầm dưới mưa bom.

Nhưng tinh thần chủ động, sáng tạo và dám nhận việc khó vẫn còn nguyên giá trị.

Trong học tập, lao động hay xây dựng quê hương, mỗi người đều có thể tiếp nối tinh thần ấy bằng cách không ngại khó, không chờ đợi và luôn tìm phương pháp tốt hơn để hoàn thành trách nhiệm của mình.

Nguyễn Văn Thuần – người cán bộ trưởng thành từ chiến trường, người xung kích trong những ngày gian khổ của Điện Biên – đã để lại không chỉ một bảng thành tích.

Ông để lại một bài học giản dị:

Khi nhiệm vụ đã ở phía trước, người lính không hỏi mình có đủ điều kiện hay không; họ tìm cách để hoàn thành nhiệm vụ bằng những gì mình đang có.

Và chính từ những con người như thế, những con đường giữa núi rừng Điện Biên đã được mở ra, những trận địa được hình thành và một chiến thắng lịch sử đã trở thành hiện thực.