Anh hùng Phan Nhạn

Anh hùng LLVT nhân dân Phan Nhạn (quê tỉnh Bình Định; hiện nay ở phường Phước Long) tham gia du kích đánh Pháp từ năm 1950. Năm 1954, ông theo đoàn cán bộ miền Nam tập kết ra Bắc. Đến năm 1962, ông được lựa chọn vào Đoàn tàu không số, làm nhiệm vụ máy trưởng. Là một máy trưởng giỏi, kiên cường, ông luôn được cấp trên tin tưởng lựa chọn đi những chuyến khó khăn, gian khổ và phức tạp nhất mở đường vào bến mới. Từ năm 1962 đến cuối năm 1968, ông đã tham gia 15 chuyến trên 7 con tàu không số theo đường Hồ Chí Minh trên biển, đưa vũ khí trang bị từ hậu phương miền Bắc chi viện cho chiến trường miền Nam đánh Mỹ. Với ông, mỗi chuyến tàu ngoài vượt qua muôn vàn khó khăn, gian khổ, còn là những cuộc đấu trí, đấu dũng cam go với địch. Tháng 10-1962, với vai trò máy trưởng, ông Nhạn lần đầu tiên tham gia chuyến tàu không số (là chuyến thứ 2 của Đoàn tàu không số), với nhiệm vụ vận chuyển vũ khí trang bị vào mũi Cà Mau. Theo lịch trình xác định ban đầu, tàu sẽ đi lên đảo Hải Nam, vòng qua quần đảo Hoàng Sa rồi đi xuống về phía nam. Thế nhưng, khi ra khơi, tàu gặp phải đợt gió mùa Đông Bắc mạnh, sau 2 ngày thì máy vô tuyến điện không thể bắt liên lạc được nữa, đồng thời cũng không thể theo lịch trình đã xác định do sóng to, gió lớn. “Gặp tình thế mất liên lạc giống như người mù mà không có gậy, chi bộ đã thống nhất quyết định đi theo đường gần bờ. Cứ như thế, vừa đi vừa lần mò, cuối cùng sau hơn 8 ngày, tàu của chúng tôi cũng vào đến nơi, trả hàng an toàn. Dù vào trễ 2 ngày theo dự kiến song 9 cán bộ, đảng viên trên tàu ai nấy đều mừng rơi nước mắt, nhất là khi nghe người chỉ huy tại điểm nhận hàng nói: “Theo dự kiến, 6 ngày các anh sẽ vào đến nơi, nhưng chúng tôi ra đón không thấy. 2 ngày nay, anh em chúng tôi lo lắng các anh gặp chuyện chẳng lành. Nhân dân miền Nam, quân giải phóng miền Nam biết ơn các anh nhiều lắm!”, ông Nhạn kể.

Đến năm 1966, trong chuyến đi của tàu 41 xuất phát ngày 22-11 tại Hải Phòng, chở vũ khí vào Bến Ngang (Đức Phổ, Quảng Ngãi). Đến đêm 27-11, tàu cập bến trả hàng, khi thả được 2/3 số hàng thì gặp 2 tàu địch đi tuần. Theo mật báo, tàu ta đã bị địch phát hiện, chúng đợi trời sáng sẽ tấn công. Trong tình thế đó, thuyền trưởng lệnh cho thủy thủ đoàn lên bờ, một mình ở lại để hủy tàu và lên bờ cuối cùng. Song, với tinh thần dũng cảm, ông Nhạn đã xung phong ở lại để hoàn tất nhiệm vụ cuối cùng và nhận nhiệm vụ sẵn sàng điểm hỏa tức thì khi cần thiết. Ông Nhạn đã tính toán chọn giờ nổ tàu hợp lý và lên bờ an toàn, bộc phá phát nổ đã phá hủy toàn bộ con tàu, đồng thời làm bị thương nặng một tàu địch. "Cuối năm 1968, lệnh của trên điều 4 tàu xuất phát trong đêm, trong đó tôi đi trên 1 tàu vào Bình Định. Đây là chuyến cuối cùng tôi tham gia và cũng là chuyến khó quên nhất vì trên hải trình đã gặp phải tình thế ngàn cân treo sợi tóc”, ông Nhạn tiếp tục câu chuyện. Khi con tàu của ông ra khơi thì phát hiện 4 chiếc máy bay địch bám theo. Tàu của ông nhận được lệnh mở đường chạy theo hướng sang Singapore nhằm đánh lạc hướng địch. Tuy nhiên, sau đó không lâu, địch lại điều 7 chiếc tàu bám theo con tàu của ông, liên tục phát loa yêu cầu tắt máy dừng tàu để chúng kiểm tra, rồi bắn pháo sáng, bắn súng máy xung quanh tàu mình, nhưng con tàu của ông Nhạn và đồng đội vẫn tiếp tục chạy. Sau khoảng 2 giờ đồng hồ thì bọn chúng rút đi. “Thế nhưng, tiếp đó, địch lại điều 4 chiếc tàu chiến của Hạm đội 6 bám theo với đội hình mỗi bên 2 chiếc kẹp tàu mình ở giữa. Chúng liên tục yêu cầu mình dừng nếu không nó bắn, nhưng mình cứ coi như không nghe thấy. Chúng dùng súng máy 14,5 ly bắn xung quanh tàu mình chứ không bắn trúng tàu, nhưng mình dứt khoát không bắn trả. Trong tình thế này, chúng tôi xác định sẵn sàng hy sinh, đã cài sẵn hơn 1 tấn thuốc nổ ở 5 vị trí trên tàu, chỉ đợi đội hình tàu địch áp sát sẽ cho nổ tàu hy sinh và có thể gây được thiệt hại cho chúng. Thế nhưng, rất may là đến khoảng 5 giờ sáng, đội hình tàu địch đã quay đầu không còn bám theo nữa. Chúng tôi tiếp tục chạy vào đảo Hải Nam an toàn, rồi sau đó chở hàng về lại Đồ Sơn (Hải Phòng). Trong lần giáp mặt này với địch, suốt 7 giờ, bọn chúng giở đủ trò, nếu mình sơ hở một tích tắc, bắn trả hoặc chạy chệch hướng là tiêu với chúng nó ngay!”, ông Nhạn nói về cuộc đấu trí, đấu dũng với địch. Với những thành tích đặc biệt xuất sắc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, ngày 25-4-2015, ông Phan Nhạn vinh dự được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân.