Anh hùng Phi công Phan Văn Túc

Ngày 04/3/1965, đồng chí Phan Văn Túc cùng biên đội MiG-17 Trung đoàn 921 tham gia xuất kích chiến đấu, trở thành biên đội không quân chiến đấu đầu tiên của Quân đội ta. Trong trận đầu ra quân, đồng chí đã bắn rơi 01 máy bay F-8.U của Mỹ tại vùng trời Hàm Rồng (Thanh Hóa), chiến công xuất sắc của đồng chí cùng biên đội có ý nghĩa lớn: Lần đầu tiên trong lịch sử của dân tộc Việt Nam, một mặt trận mới đã được mở ra - mặt trận trên không, bộ đội không quân non trẻ của Quân đội ta đã chiến đấu anh dũng và giành thắng lợi trước lực lượng không quân - hải quân Mỹ hùng mạnh bậc nhất thế giới.

Trước đó, ngày 07/02/1965, quân đội Mỹ cho máy bay đánh phá khu vực Đồng Hới (Quảng Bình) và các tỉnh thuộc phía Nam khu IV, đồng thời cho các loại máy bay U-2, RF-101, RF-8 và máy bay trinh sát không người lái thường xuyên do thám khu vực Hàm Rồng, Bỉm Sơn (Thanh Hóa), Ninh Bình. Ngày 02/3/1965, chúng tổ chức đánh phá liên tục hầu hết các thị xã, thị trấn, đầu mối giao thông, kho tàng từ Vĩnh Linh đến vĩ tuyến 20 và một số đảo trên vùng biển nước ta.

Không quân ta lúc bấy giờ chỉ có một Trung đoàn Máy bay MiG-17, nhưng chúng ta vẫn quyết tâm mở mặt trận trên không với phương châm “vừa chiến đấu, vừa xây dựng, lấy chiến đấu để xây dựng bộ đội”. Cuối tháng 3/1965, mọi công tác chuẩn bị cho mở mặt trận trên không của ta đã hoàn thành. Nghiên cứu quy luật hoạt động của địch và thông qua các nguồn tình báo, Bộ Tư lệnh Quân chủng Phòng không – Không quân nhận định: Có khả năng địch sẽ tổ chức đánh lớn vào khu vực Hàm Rồng trong ngày 03/4/1965.

Ngày 03/4/1965, không quân Mỹ mở chiến dịch “Sấm rền” đánh phá cầu Hàm Rồng (Thanh Hóa). Đây là mục tiêu giao thông quan trọng, cửa ngõ huyết mạch vận chuyển từ khu III vào Khu IV, từ đó vào tiếp các chiến trường. Khu vực Hàm Rồng còn là mục tiêu quan trọng của tỉnh Thanh Hóa, địch đánh được cầu Hàm Rồng là cắt đứt mạch máu giao thông Bắc - Nam. Đối với ta, bảo vệ cầu là góp phần giữ mạch máu giao thông chi viện cho các chiến trường.

Theo phương án tác chiến, lực lượng không quân ta tham gia trận đánh đầu tiên có 2 biên đội. Biên đội 1 làm nhiệm vụ nghi binh gồm các phi công Trần Hanh (số 1), Phạm Giấy (số 2); Biên đội 2 làm nhiệm vụ tấn công tiêu diệt máy bay mang bom địch gồm các phi công Phạm Ngọc Lan (số 1, Biên đội trưởng), Phan Văn Túc (số 2), Hồ Văn Quỳ (số 3), Trần Minh Phương (số 4), khu vực chiến đấu vùng trời cầu Hàm Rồng, phía Nam Ninh Bình.

Sáng sớm ngày 03/4/1965, theo lệnh của Sở Chỉ huy Quân chủng Phòng không- Không quân, Trung đoàn 921 đã triển khai 3 biên đội trực ban chiến đấu cấp 2. 07 giờ sáng ngày 03/4/1965, ra-đa phát hiện một tốp máy bay địch vào trinh sát khí tượng và mục tiêu; 08 giờ 30 phút máy bay địch đánh phá khu vực Đò Lèn; 09 giờ 40 phút địch huy động 60 lần chiếc máy bay cường kích của hải quân đánh cầu Tào, Hà Trung, Thanh Hóa và một số mục tiêu khác; 09 giờ 45 phút Sở Chỉ huy ra lệnh cho biên đội vào cấp 1. Tất cả vào vị trí chiến đấu, cả sân bay Nội Bài bắt đầu hoạt động.

09 giờ 47 phút, Biên đội gồm 2 phi công Trần Hanh và Phạm Giấy làm nhiệm vụ nghi binh yểm hộ cất cánh xuyên mây theo hướng 109 độ từ Hà Nội. 09 giờ 48 phút, Biên đội 2 gồm 4 phi công Phạm Ngọc Lan, Phan Văn Túc, Hồ Văn Quỳ, Trần Minh Phương xuất phát; 09 giờ 50 phút, biên đội tập hợp đội hình theo hướng 210 độ về phía Phủ Lý, Ninh Bình. 10 giờ 08 phút, Biên đội Phạm Ngọc Lan cách địch 45km. Sở Chỉ huy ra lệnh thả thùng dầu phụ, toàn bộ biên đội chuyển từ đội hình cảnh giới sang công kích.

Trên vùng trời khu vực Hàm Rồng, máy bay địch đang triển khai thành đội hình hàng dọc, mỗi tốp 2 chiếc vào đánh mục tiêu; chúng chưa phát hiện được máy bay ta. Theo lệnh của Biên đội trưởng Phạm Ngọc Lan, Biên đội chia thành 2 tốp, từng đôi tạo thế có lợi, cắt bán kính bám địch. Phan Văn Túc (số 2) yểm hộ Phạm Ngọc Lan (số 1) công kích. Vào đến cự ly bắn có hiệu quả, Phạm Ngọc Lan siết cò, 1 chiếc máy bay F-8.U trúng đạn bốc cháy, lao thẳng xuống đất. Đây là chiếc máy bay phản lực của Mỹ đầu tiên bị không quân ta bắn rơi, phi công Phạm Ngọc Lan là người lập chiến công đầu của Không quân nhân dân Việt Nam bắn rơi máy bay Mỹ trên vùng trời miền Bắc.

Hoàn toàn bị bất ngờ trước sự xuất hiện của máy bay ta và hết sức kinh hoàng khi máy bay địch bị không quân ta bắn rơi, địch thay đổi đội hình, cơ động đối phó. Cùng lúc đó số 3 và số 4 cũng bám được một tốp hai máy bay địch. Trần Minh Phương (số 4) yểm hộ, Hồ Văn Quỳ (số 3) công kích, nhưng do bắn ở cự ly xa, đạn không trúng. Máy bay địch tăng tốc độ, chạy thoát. Biên đội gồm 04 máy bay MiG-17 của ta tiếp tục quần nhau với nhiều máy bay F-8.U của hải quân Mỹ trên vùng trời Hàm Rồng. 10 giờ 15 phút, số 2 báo cáo bên phải có máy bay địch. Số 1 quyết định làm nhiệm vụ yểm hộ, lệnh cho số 2 vào công kích. Vào đến cự ly thích hợp, Phan Văn Túc siết cò, bắn liền ba loạt. Chiếc F-8.U lạng hẳn rồi bốc cháy. Phi công Phan Văn Túc đã trực tiếp bắn rơi 01 máy bay Mỹ trong trận đầu ra quân.

Sau khi bắn cháy máy bay địch, Phan Văn Túc nhận thấy lượng dầu trên máy bay sắp hết, đồng chí hạ thấp độ cao, vòng về hướng sân bay Nội Bài, Hồ Văn Quỳ và Phan Văn Túc nhập đội, hai người cùng bay về hạ cánh an toàn.

Trận đánh kết thúc thắng lợi, thực hiện quyết tâm của bộ đội Không quân đánh thắng địch ngay từ lần xuất kích đầu tiên. Tin Không quân ta bắn rơi máy bay hiện đại của Mỹ làm nức lòng quân và dân cả nước. Vào thời điểm giặc Mỹ đang “leo thang”, mở rộng chiến tranh xâm lược trên cả hai miền Nam - Bắc, chiến thắng của bộ đội Không quân có ý nghĩa lớn, góp phần cổ vũ tinh thần quyết chiến quyết thắng, góp phần xây dựng truyền thống của Không quân nhân dân Việt Nam.

Chiến công xuất sắc của phi công Phan Văn Túc cùng biên đội đã thực hiện trọn vẹn lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh khi Bác đến thăm Trung đoàn Không quân Sao Đỏ (Trung đoàn 921) ngày 09/11/1964. Người căn dặn: “Tổ tiên ngày xưa đã có những chiến công oanh liệt trên sông, trên biển như Bạch Đằng, Hàm Tử; trên bộ như Chi Lăng, Vạn Kiếp, Đống Đa. Ngày nay chúng ta phải mở mặt trận trên không thắng lợi. Trách nhiệm đó trước hết thuộc về các chú…”. Ngày 03/4/1965 đã trở thành ngày chiến thắng trận đầu của Không quân nhân dân Việt Nam. Chiến công đó đã trở thành phong trào thi đua sôi nổi của bộ đội Không quân “Đã xuất kích là chiến thắng”; “Bắn rơi máy bay địch ngay từ loạt đạn đầu”. Ngày hôm sau 04/4/1965, bộ đội Không quân đã xuất kích bắn rơi 02 chiếc F-105D của Mỹ, góp phần cùng quân và dân Hàm Rồng bắn rơi 47 máy bay Mỹ trong 2 ngày 03-04/4/1965.

Phát huy truyền thống đánh thắng trận đầu, ngày 29/6/1966 địch đánh kho xăng Đức Giang, Hà Nội. Phi công Phan Văn Túc cùng biên đội 04 chiếc xuất kích kịp thời bắn rơi tại chỗ 02 chiếc F-105 trên vùng trời Bắc Thái, riêng đồng chí bắn rơi 01 chiếc. Trận này đã mở đầu thắng lợi của Không quân ta trong chiến đấu bảo vệ Thủ Đô Hà Nội năm 1966. Tiếp đó, ngày 19/4/1967 và ngày 24/4/1967, Phan Văn Túc đã cùng đồng đội đánh thắng giòn giã mỗi ngày 2 trận, diệt 02 máy bay địch, đồng chí bắn rơi 01 chiếc.

Ngày 31/12/1967, phi công Phan Văn Túc đã anh dũng hy sinh trong lúc chiến đấu với máy bay địch trên bầu trời Vĩnh Phú. Những chiến công vẻ vang của đồng chí Phan Văn Túc được Đảng, Nhà nước, Quân đội và Nhân dân ghi nhận, trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, gồm: Huân chương Chiến công Hạng nhất; 02 Huân chương Chiến công hạng Nhì; 02 Huân chương Chiến sĩ vẻ vang (hạng Nhì, Ba); 04 Huy hiệu Bác Hồ; ngày 28/4/2000, đồng chí được Đảng, Nhà nước truy tặng Danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân./.