Anh hùng Phùng Chí Kiên

Sinh ra trên mảnh đất Diễn Châu giàu truyền thống cách mạng, Phùng Chí Kiên sớm nuôi dưỡng ý chí cứu nước và quyết tâm dấn thân vào con đường giải phóng dân tộc. Năm 1926, ông sang Quảng Châu (Trung Quốc), gia nhập Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội và được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trực tiếp rèn luyện, cử vào học tại Trường Quân sự Hoàng Phố danh tiếng. Với tài năng quân sự và bản lĩnh chính trị vững vàng, ông gia nhập Đảng Cộng sản Trung Quốc, tham gia Khởi nghĩa Quảng Châu năm 1927, sau đó sang Liên Xô theo học tại Đại học Phương Đông rồi trở về nước hoạt động, được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng tại Đại hội lần thứ nhất (1935). Đầu năm 1941, ông là một trong những người đồng hành cùng Bác Hồ trở về Pác Bó sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước, trực tiếp tham gia tổ chức Hội nghị Trung ương 8 và được Đảng trao trọng trách phụ trách công tác quân sự tối cao, trực tiếp lãnh đạo, củng cố Đội Cứu quốc quân I vừa ra đời sau Khởi nghĩa Bắc Sơn.

Giữa năm 1941, thực dân Pháp huy động lực lượng binh lính, tay sai thiện chiến cùng hệ thống đồn bốt dày đặc mở cuộc càn quét khốc liệt vào căn cứ địa Bắc Sơn hòng "tát nước bắt cá", triệt hạ căn cứ cách mạng đầu não. Để bảo toàn lực lượng vũ trang nòng cốt và giữ vững phong trào, Ban Thường vụ Trung ương Đảng quyết định chia Đội Cứu quốc quân thành nhiều phân đội nhỏ luồn sâu, vượt vòng vây hiểm trở rút về vùng biên giới Cao Bằng và Lạng Sơn. Đồng chí Phùng Chí Kiên trực tiếp cùng đồng chí Lương Văn Tri chỉ huy một phân đội gồm hàng chục cán bộ, chiến sĩ vừa hành quân băng rừng, vượt đèo, vừa kiên cường đánh trả các đợt bám đuổi gắt gao của địch trong điều kiện thiếu thốn lương thực, đạn dược ngặt nghèo.

Cuối tháng 8 năm 1941, khi đội hình di chuyển qua địa bàn châu Ngân Sơn (Bắc Kạn) tiến sang địa phận xã Đức Xuân, huyện Thạch An (tỉnh Cao Bằng), đơn vị không may rơi vào ổ phục kích hiểm độc của quân Pháp phối hợp với bọn phản động địa phương chặn đánh tại khu vực đèo Ngàng (Pò Héc). Địch từ trên các sườn núi cao xả súng xối xả, khép chặt gọng kìm bao vây. Trước tình thế ngàn cân treo sợi tóc đe dọa sinh mệnh của cả đoàn cán bộ, Phùng Chí Kiên đã lệnh cho đồng chí Lương Văn Tri dẫn đại bộ phận chiến sĩ nhanh chóng đưa tài liệu mật luồn rừng rút về hậu cứ an toàn, còn bản thân ông cùng một số tay súng tình nguyện ở lại chặn giặc. Đứng giữa làn mưa đạn, dù bị thương nặng ở đầu và chân, người chỉ huy quân sự dũng cảm vẫn kiên cường bám chắc mỏm đá, siết chặt từng phát súng đẩy lùi nhiều đợt xung phong của quân thù cho đến viên đạn cuối cùng.

Lợi dụng lúc hỏa lực của ta cạn kiệt và thấy ông ngất lịm vì mất máu, quân thù đã ùa tới bắt giữ. Bất chấp những ngón đòn tra khảo dã man và hành vi man rợ của bọn tay sai, người chiến sĩ cộng sản Phùng Chí Kiên vẫn giữ vững khí phách hiên ngang, kiên quyết không hé nửa lời khai báo để bảo vệ an toàn cho cơ quan đầu não và đồng đội. Kẻ thù hèn hạ đã sát hại ông ngay tại trận địa vào ngày 21 tháng 8 năm 1941, khi ông mới tròn 40 tuổi. Sự hy sinh oanh liệt và tấm gương tận tụy, kiên trung của đồng chí Phùng Chí Kiên – vị tướng quân sự tiền bối đầu tiên của cách mạng – đã hóa thành ngọn lửa bất diệt thổi bùng ý chí quật khởi của các lực lượng vũ trang cách mạng, mở đường cho những chiến thắng vang dội đưa Cách mạng Tháng Tám đến thắng lợi hoàn toàn.