Anh hùng Pinăng Tắc và trận bẫy đá làm rung chuyển núi rừng Bác Ái

Nhắc đến vùng đất Bác Ái của tỉnh Ninh Thuận, người ta không chỉ nhớ đến những dãy núi trùng điệp hay những buôn làng của đồng bào Raglai, mà còn nhớ đến một chiến khu từng làm nên nhiều chiến công vang dội trong hai cuộc kháng chiến của dân tộc. Chính nơi đây đã sản sinh ra những người con ưu tú như Pinăng Tắc, Pinăng Thạch, Chamalé Châu... Trong đó, cái tên Pinăng Tắc đã trở thành huyền thoại với trận đánh bằng bẫy đá nổi tiếng ngày 10/8/1961, một trong những trận phục kích độc đáo nhất trong lịch sử chiến tranh du kích Việt Nam.

Pinăng Tắc sinh năm 1910 tại xã Phước Hòa, huyện Bác Ái, tỉnh Ninh Thuận, trong một gia đình người Raglai nghèo. Tuổi thơ của ông gắn liền với núi rừng, với cuộc sống cơ cực của đồng bào miền sơn cước dưới ách áp bức của thực dân và tay sai. Chứng kiến cảnh buôn làng bị cướp phá, người dân bị bóc lột, ông sớm hình thành lòng căm thù giặc và tham gia hoạt động cách mạng từ rất sớm.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Pinăng Tắc vừa chiến đấu vừa vận động đồng bào các dân tộc Raglai, K’ho, Churu đoàn kết bảo vệ buôn làng. Sau Hiệp định Genève năm 1954, khi nhiều cán bộ tập kết ra Bắc, ông được tổ chức giao nhiệm vụ ở lại miền Nam tiếp tục hoạt động bí mật. Đây là giai đoạn vô cùng nguy hiểm bởi chính quyền Ngô Đình Diệm tiến hành đàn áp dữ dội phong trào cách mạng.

Là người có uy tín lớn trong cộng đồng, Pinăng Tắc luôn bám sát nhân dân, xây dựng cơ sở cách mạng, vận động bà con giữ vững niềm tin. Khi địch mở các chiến dịch gom dân lập ấp, dồn đồng bào vào các khu tập trung như Bà Râu, Đồng Dày, Cà Rôm, Tầm Ngân nhằm tách người dân khỏi lực lượng cách mạng, ông đã cùng cán bộ địa phương bí mật tuyên truyền, vận động đồng bào thực hiện phương châm "ba không": không biết, không nghe, không thấy để bảo vệ cán bộ và giữ bí mật cách mạng.

Năm 1958, địch ráo riết truy lùng những người lãnh đạo phong trào. Chúng biết Pinăng Tắc là linh hồn của phong trào cách mạng ở Bác Ái nên tìm mọi cách bắt giữ. Tuy nhiên ông vẫn hoạt động bí mật, đồng thời trực tiếp tiếp tế, bảo vệ cơ quan Huyện ủy đóng tại khu vực Tà Năng.

Đêm 30 Tết Kỷ Hợi, tức ngày 7/2/1959, dưới sự lãnh đạo của Pinăng Tắc, hơn 5.000 đồng bào các dân tộc ở Bác Ái đã đồng loạt nổi dậy phá tan khu tập trung Bà Râu. Người dân trở về buôn làng cũ trên núi, tiếp tục sản xuất và nuôi giấu cách mạng. Đây được xem là một trong những dấu mốc quan trọng mở đầu cho phong trào Đồng khởi ở vùng đồng bào dân tộc tỉnh Ninh Thuận.

Để ngăn chặn âm mưu lôi kéo thanh niên vào quân đội đối phương, Pinăng Tắc đi từng nhà vận động bà con. Ông thường nói một cách mộc mạc nhưng đầy khí phách:

"Thằng Mỹ - Diệm như con cọp dữ, ta không thể sống chung với nó được. Muốn sống thì phải tìm cách đánh nó."

Những lời nói ấy đã tiếp thêm sức mạnh cho đồng bào vùng căn cứ.

Đỉnh cao trong cuộc đời chiến đấu của Pinăng Tắc là trận bẫy đá ở đèo Gia Túc ngày 10/8/1961.

Đèo Gia Túc nằm trên tuyến đường độc đạo từ Phước Hòa lên Phước Bình. Một bên là vách núi dựng đứng, một bên là vực sâu và dòng sông Trương chảy xiết. Hiểu rất rõ địa hình nơi đây, Pinăng Tắc cùng xã đội trưởng Niên đã nghĩ ra một kế hoạch phục kích táo bạo.

Dưới sự chỉ huy của ông, dân quân du kích ngày đêm vào rừng đốn cây, đan thành 17 giàn bẫy đá liên hoàn kéo dài gần 500 mét dọc theo sườn núi. Trên các giàn này chất đầy những tảng đá lớn. Phía dưới là hệ thống hầm chông dày đặc có tẩm độc. Các tổ du kích mang cung tên, giáo mác, ná đá và gậy gộc bí mật mai phục hai bên sườn núi.

Con trai thứ tư của ông là Chamaléa Bắc, người từng tham gia du kích thời đó, sau này kể lại rằng những giàn đá được thiết kế như những chiếc bẫy khổng lồ. Chỉ cần giật lẫy, hàng trăm tấn đá sẽ đồng loạt lao xuống con đường độc đạo phía dưới.

Khoảng 10 giờ sáng ngày 10/8/1961, một đại đội bảo an cùng lực lượng dân vệ tiến vào khu vực phục kích.

Khi đội hình địch lọt hoàn toàn vào trận địa, hiệu lệnh được phát ra.

Chỉ trong khoảnh khắc, hàng trăm tấn đá từ trên cao đổ ập xuống như thác lũ. Cùng lúc đó là những loạt tên, đá và giáo mác từ hai bên sườn núi trút xuống.

Bị đ.á.n.h bất ngờ, quân địch hoảng loạn tháo chạy. Nhiều tên bị đá n.g.h.i.ề.n n.á.t ngay tại chỗ. Nhiều tên g.i.ẫ.m phải hầm chông hoặc rơi xuống vực sâu. Theo các tài liệu lịch sử địa phương, hơn 100 tên địch đã bị tiêu diệt trong trận đánh này.

Một số binh lính sống sót sau đó kể lại trong nỗi khiếp s.ợ rằng:

"Không phải chỉ có người Raglai đ.á.n.h chúng tôi. Cả núi rừng, cây cối, đá tảng và hầm chông đều đ.á.n.h chúng tôi."

Sau thất bại nặng nề ấy, đối phương không còn dám mở những cuộc càn quét lớn vào căn cứ Bác Ái như trước. Âm mưu gom dân lập ấp cũng dần bị phá sản. Nhờ vậy, phong trào cách mạng tại địa phương tiếp tục phát triển mạnh mẽ.

Chiến thắng bẫy đá Gia Túc không chỉ là một trận phục kích thành công mà còn là minh chứng cho nghệ thuật chiến tranh nhân dân và sự sáng tạo của đồng bào dân tộc thiểu số. Không có p.h.á.o lớn, không có s.ú.n.g hiện đại, nhưng bằng sự hiểu biết địa hình, lòng dũng cảm và trí thông minh, Pinăng Tắc cùng đồng đội đã tạo nên một chiến công đi vào lịch sử quân sự Việt Nam.

Ngày 5/5/1965, khi đang giữ chức Chính trị viên phó Huyện đội, đảng viên Đảng Lao động Việt Nam, Pinăng Tắc được Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân giải phóng. Ông còn được trao tặng Huân chương Quân công Giải phóng hạng Nhì cùng ba Huân chương Chiến sĩ Giải phóng hạng Nhất, Nhì và Ba.

Những năm sau đó, ông tiếp tục lãnh đạo lực lượng du kích bảo vệ căn cứ Bác Ái. Khi máy bay Mỹ đánh phá á.c liệt vùng núi rừng Ninh Thuận năm 1967, ông động viên đồng bào đào hầm tránh b.o.m và kiên trì sản xuất. Với cách nói gần gũi của người Raglai, ông thường trấn an bà con:

"B.o.m đ.ạ.n của Mỹ cũng giống như mình ném hạt bắp xuống lỗ thôi. Ném cả nắm còn chưa chắc trúng, huống chi b.o.m đ.ạ.n của chúng."

Chính sự lạc quan và bản lĩnh ấy đã giúp đồng bào giữ vững niềm tin, tiếp tục đóng góp lương thực và sức người cho kháng chiến đến ngày đất nước thống nhất.

Anh hùng Pinăng Tắc qua đời năm 1987 sau một thời gian lâm bệnh, hưởng thọ 77 tuổi. Người chiến sĩ Raglai kiên cường ấy đã dành trọn cuộc đời cho buôn làng, cho cách mạng và cho độc lập dân tộc.

Ngày nay, khu bẫy đá Gia Túc đã được Nhà nước công nhận là Di tích lịch sử cấp Quốc gia. Tấm bia tưởng niệm dựng giữa núi rừng Bác Ái không chỉ ghi nhớ một trận đánh huyền thoại, mà còn nhắc các thế hệ mai sau về người anh hùng Raglai đã biến chính núi rừng quê hương thành vũ khí để bảo vệ Tổ quốc.