Anh Hung Tô Ký

Tô Ký (sinh năm 1919 tại Hóc Môn) lớn lên trong một gia đình nông dân nghèo. Từ nhỏ, ông đã nổi tiếng là cậu bé thông minh, bộc trực, giỏi võ nghệ và mang đậm khí chất "ngang tàng", trượng nghĩa của người dân Nam Bộ.

Thời thanh niên, vì bất bình với sự bóc lột của thực dân Pháp và đám hương quản địa phương, Tô Ký không ít lần "ra tay" bênh vực người nghèo. Ông kết giao với đủ tầng lớp trong xã hội, từ những người lao động nghèo khổ cho đến cả những thành phần "anh chị" có máu mặt. Nhờ sự hào sảng và uy tín của mình, ông được giới giang hồ vùng Mười Tám Thôn Vườn Trầu nể trọng.

Chính người thanh niên có cái đầu nhạy bén và chất "soái ca" mộc mạc ấy đã sớm giác ngộ cách mạng, nhận ra rằng muốn cứu dân nghèo thì không thể chỉ hành hiệp trượng nghĩa cá nhân, mà phải làm cách mạng.

2. Thủ lĩnh Chi đội 12 "bách chiến bách thắng"

Khi Cách mạng Tháng Tám bùng nổ rồi Nam Bộ kháng chiến (1945), Tô Ký trở thành một trong những người lãnh đạo chủ chốt của lực lượng vũ trang vô sản đầu tiên tại Nam Bộ. Ông chính là người tổ chức và chỉ huy Chi đội 12 Vệ quốc quân nổi tiếng (sau này là Trung đoàn 312).

Dưới sự dẫn dắt của Tô Ký, Chi đội 12 trở thành nỗi khiếp sợ của quân Pháp tại vùng cửa ngõ Sài Gòn — Chợ Lớn — Gia Định. Lối đánh của ông cực kỳ mưu trí, táo bạo và "xuất quỷ nhập thần":

• Ông tận dụng triệt để địa hình địa đạo (tiền thân của Địa đạo Củ Chi sau này).

Câu chuyện bên lề: Người ta kể rằng, tướng Tô Ký có tài ngụy trang và hòa mình vào quần chúng rất giỏi. Có lần, để nắm tình hình địch, ông thản nhiên cải trang thành một người nông dân mặc áo bà ba đen, đội nón lá, ngồi hút thuốc rê ngay dưới mũi lính Pháp mà chúng không hề hay biết.

3. Vị tướng sắc sảo và nghĩa tình

Sau năm 1954, ông tập kết ra Bắc, giữ nhiều chức vụ quan trọng trong Quân đội Nhân dân Việt Nam và được phong quân hàm Thiếu tướng (1961), sau đó là Trung tướng (1989).

Dù ở cương vị nào, "anh Hai Tô Ký" (cách gọi thân thương của đồng đội) vẫn giữ nguyên bản chất giản dị, bộc trực và vô cùng thương lính. Ông nổi tiếng là người thẳng thắn, nghĩ gì nói nấy, không ngại va chạm nhưng lại hết lòng vì cái chung.

Đối với người dân Hóc Môn — Quận 12, ông không chỉ là một vị tướng oai phong trên trận mạc mà còn là một người con ưu tú, luôn nặng lòng với quê hương. Sau khi đất nước thống nhất, ông dành nhiều tâm huyết để chăm lo cho đời sống của người dân vùng căn cứ cách mạng cũ.