Anh hùng Tô Vĩnh Diện

Tô Vĩnh Diện (1924 – 1954) là liệt sĩ, Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân Việt Nam, nổi tiếng trong Chiến dịch Điện Biên Phủ vì đã lấy thân mình chèn bánh pháo để cứu vũ khí của đơn vị. Ông là biểu tượng của tinh thần “quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh” trong cuộc kháng chiến chống Pháp.

Xuất thân trong gia đình nông dân nghèo, Tô Vĩnh Diện sớm tham gia dân quân (1946) và vào bộ đội (1949). Năm 1953, ông được điều về lực lượng pháo cao xạ – đơn vị mới thành lập để chuẩn bị cho trận quyết chiến tại Điện Biên Phủ. Ông từng sang Nam Ninh, Trung Quốc huấn luyện kỹ thuật pháo phòng không trước khi hành quân trở lại Việt Nam.

Ngày 1 tháng 2 năm 1954, trong khi kéo pháo qua dốc Chuối giữa đêm mưa trơn, dây tời bị đứt khiến khẩu pháo 37 mm lao xuống vực. Tô Vĩnh Diện hô to “Thà hy sinh, quyết bảo vệ pháo”, rồi lao người vào chèn bánh pháo, giúp khẩu pháo nặng hàng tấn dừng lại. Ông hy sinh tại chỗ, chỉ kịp hỏi đồng đội: “Pháo có việc gì không?” – lời cuối cùng ghi sâu vào ký ức người lính Điện Biên.

Sau chiến dịch, ông được truy tặng huân chương và danh hiệu cao quý. Khẩu pháo 37 mm do đơn vị ông sử dụng (số hiệu 510.681, viện trợ của Liên Xô) nay được công nhận Bảo vật Quốc gia, trưng bày tại Bảo tàng Phòng không – Không quân. Nhiều trường học, đường phố và đơn vị quân đội mang tên ông, ghi nhớ tấm gương quên mình vì nhiệm vụ.