Anh hùng Tô Vĩnh Diện

Tô Vĩnh Diện sinh trưởng trong một gia đình nghèo, lên 8 tuổi đã phải đi ở cho địa chủ và phải chịu cảnh áp bức bất công trong suốt 12 năm. Năm 1946, dưới ánh sáng cách mạng, đồng chí tham gia dân quân địa phương. Năm 1949, Tô Vĩnh Diện xung phong đi bộ đội. Trong học tập, công tác, đồng chí luôn thể hiện tinh thần gương mẫu đi đầu, lôi cuốn đồng đội noi theo. Trong hành quân chiến đấu, đồng chí đã cùng đồng đội bền bỉ vượt qua khó khăn, chấp hành nghiêm chỉnh các mệnh lệnh, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. 

Năm 1953, quân đội ta thành lập các đơn vị pháo cao xạ để chuẩn bị đánh lớn. Tô Vĩnh Diện được điều về làm Tiểu đội trưởng pháo cao xạ 37 mm thuộc Đại đội 827, Tiểu đoàn 394, Trung đoàn 367 - Trung đoàn pháo cao xạ đầu tiên của quân đội ta. Sau khi được huấn luyện từ Trung Quốc về, Trung đoàn nhận nhiệm vụ tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử.

Đêm 16 tháng 1 năm 1954, bộ đội pháo cao xạ đã bắt đầu chuẩn bị vào cuộc chiến mới vô cùng ác liệt. Hai Tiểu đoàn 383 và 394 thuộc Trung đoàn 367 kéo pháo vào tập kết trong lòng chảo Điện Biên Phủ theo kế hoạch “Đánh nhanh, thắng nhanh”. Trong quá trình đơn vị hành quân cơ động tới vị trí tập kết, Tô Vĩnh Diện luôn gương mẫu, gánh vác việc nặng nhọc, động viên giúp đỡ đồng đội đưa pháo tới đích an toàn. Những lúc kéo pháo qua những chặng đường khó khăn nguy hiểm, đồng chí xung phong lái để bảo đảm an toàn cho khẩu pháo. Trong lúc kéo pháo cũng như lúc nghỉ dọc đường, Tô Vĩnh Diện luôn luôn nhắc đồng đội chuẩn bị chu đáo và tự mình đi kiểm tra tỉ mỉ đường dây kéo pháo, xem xét từng đoạn đường, từng cái dốc rồi phổ biến cho anh em để tránh những nguy hiểm bất ngờ xảy ra.

 Bộ đội ta kéo pháo vào trận địa.

Sau khi Bộ Chỉ huy chiến dịch quyết định thay đổi phương châm sang “Đánh chắc tiến chắc”, đơn vị của Tô Vĩnh Diện thực hiện theo lệnh kéo pháo ra bố trí lại thế trận. Kéo pháo vào đã gay go nhưng kéo pháo ra lại càng khó khăn nguy hiểm hơn. Đêm 1 tháng 2 năm 1954, đơn vị của Tô Vĩnh Diện kéo pháo ra đến dốc Chuối – một cái dốc nghiêng 70 độ, đường hẹp và cong rất nguy hiểm. Trời tối như bưng, lác đác có mưa phùn, hai bên đường, bộ đội rải những khúc gỗ có lân tinh nhưng ánh sáng chỉ lờ mờ. Trung đội trưởng Trung đội 2 Trần Quốc Chân mặc áo mưa lộn trái cho màu trắng ra ngoài làm dấu, đi trước dẫn đường. Tô Vĩnh Diện và pháo thủ Nguyễn Văn Chi trực tiếp lái càng khẩu pháo đầu tiên xuống dốc. Pháo thủ Ước, Đài, người cầm gỗ chèn bánh pháo, người đánh mõ làm hiệu lệnh. 

Khi pháo vừa xuống được nửa dốc, đường kéo pháo bỗng lóe lên những ánh chớp xanh lẹt. Đạn pháo địch rót tới nổ chát chúa. Cành cây bị mảnh đạn phạt gẫy kêu răng rắc. Chỉ cần một ít người mất bình tĩnh, buông tay khỏi dây kéo pháo, khẩu pháo sẽ lao ngay xuống vực. Hàng quân kéo pháo đã có người bị thương. Nhưng cả dòng người vẫn bám chắc dây kéo pháo, không ai rời vị trí.

 Hình minh họa Anh hùng Tô Vĩnh Diện lấy thân cứu pháo.

Lại một loạt đạn pháo nữa của địch giội xuống. Bỗng “phựt”! Dây tời chính đứt. Hai sợi dây hai bên với hàng trăm cánh tay đang bám chắc, vẫn không đủ sức giữ khối thép nặng trên hai tấn lao xuống dốc. Những tiếng thét “Ghìm lại! Ghìm lại!” vang lên xen với tiếng đạn nổ. Nhiều chiến sĩ ngã nhoài, đồng chí Chi bị càng pháo quật ngã xuống vực. Chỉ còn một mình Tô Vĩnh Diện với chiếc càng pháo nặng đang quật lên, quật xuống như con voi dữ.

Trước hoàn cảnh nguy nan đó, Tô Vĩnh Diện hô anh em: “Thà hy sinh, quyết bảo vệ pháo” và đồng chí buông tay lái xông lên phía trước, lấy thân mình chèn vào bánh pháo. Pháo bị vướng, nghiêng dựa vào sườn núi, nhờ đó, đơn vị kịp ghìm giữ pháo dừng lại. Tấm gương hy sinh vô cùng anh dũng của đồng chí Tô Vĩnh Diện đã cổ vũ mạnh mẽ toàn đơn vị vươn lên hoàn thành tốt nhiệm vụ, chuẩn bị chiến đấu và chiến đấu thắng lợi. 

Bảo vật quốc gia - khẩu pháo cao xạ 37mm mang số hiệu 510681 được Tô Vĩnh Diện cứu trưng bày tại Bảo tàng Phòng không - Không quân.

Khẩu pháo cao xạ 37mm mang số hiệu 510681 được Tô Vĩnh Diện cứu tiếp tục tham chiến trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, lập thành tích bắn rơi 3 máy bay và bắn bị thương 13 chiếc khác. 

Với tinh thần và sự hy sinh quả cảm ấy, liệt sỹ Tô Vĩnh Diện đã được tặng thưởng một Huân chương Chiến công hạng nhất. Ngày 7 tháng 5 năm 1955, Tô Vĩnh Diện được Nhà nước truy tặng Huân chương Quân công hạng nhì và danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.