Anh hùng Tô Vĩnh Diện – Người chiến sĩ lấy thân mình chèn pháo trên đèo Pha Đin

Tô Vĩnh Diện sinh năm 1924 tại xã Nông Trường, huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Xuất thân trong một gia đình nông dân nghèo, ông tham gia hoạt động du kích tại địa phương từ sớm trước khi chính thức nhập ngũ vào Quân đội nhân dân Việt Nam năm 1949. Quá trình rèn luyện trong quân ngũ ghi nhận ông là một người cán bộ gương mẫu, trách nhiệm. Đến tháng 3 năm 1953, ông được điều động về Trung đoàn 367 – đơn vị pháo cao không đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam, giữ chức vụ Khẩu đội trưởng thuộc Đại đội 829, Tiểu đoàn 394.

Đầu năm 1954, đơn vị của Tô Vĩnh Diện nhận lệnh tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ. Để chuẩn bị cho trận đánh, lực lượng pháo binh phải vận chuyển các khẩu pháo nặng hàng tấn qua địa hình núi cao, vực sâu hiểm trở bằng sức người. Sau khi Bộ chỉ huy Chiến dịch quyết định thay đổi phương châm tác chiến sang "đánh chắc, tiến chắc", các đơn vị lại nhận lệnh kéo pháo ngược trở ra vị trí tập kết an toàn.

Đêm ngày 1 tháng 2 năm 1954, khẩu đội của Tô Vĩnh Diện phụ trách đưa một khẩu pháo cao cao 37mm di chuyển trên đoạn đường đèo dốc quanh co thuộc khu vực Pha Đin. Trong lúc lực lượng kéo pháo đang di chuyển trên đèo nguy hiểm, quân Pháp bắn pháo tầm xa nhằm đe dọa tuyến đường. Cùng lúc đó, dây kéo pháo bất ngờ bị đứt, khẩu pháo nặng hơn hai tấn mất đà và trôi nhanh xuống vực sâu, đe dọa trực tiếp đến tính mạng của các chiến sĩ cùng nguy cơ hỏng hóc vũ khí chiến lược.

Trong tình thế cấp bách, Tô Vĩnh Diện đã buông dây kéo, lao về phía trước và lấy chính thân mình chèn vào bánh pháo. Khối lượng cực lớn của khẩu pháo bị khựng lại, dựa vào một vách đá bên đường và dừng hẳn, bảo vệ an toàn cho khí tài chiến đấu. Khi đồng đội tiếp cận để giải cứu, Tô Vĩnh Diện đã bị thương rất nặng do đè nén nhưng vẫn dồn chút sức lực cuối cùng để hỏi về tình trạng của khẩu pháo trước khi trút hơi thở cuối cùng. Ngày 7 tháng 5 năm 1955, ông được Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân và Huân chương Quân công hạng Nhất.