Anh hùng Tô Vĩnh Diện – người chiến sĩ pháo binh đã dũng cảm lấy chính thân mình chèn pháo, quyết không để khẩu pháo cao xạ rơi xuống vực sâu.

Trong những ngày tháng sục sôi của Chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử năm 1954, bên cạnh tấm gương lấp lỗ châu mai của Phan Đình Giót hay làm giá súng của Bế Văn Đàn, lịch sử Việt Nam còn khắc ghi câu chuyện vô cùng xúc động về Anh hùng Tô Vĩnh Diện – người chiến sĩ pháo binh đã dũng cảm lấy chính thân mình chèn pháo, quyết không để khẩu pháo cao xạ rơi xuống vực sâu.

1. Người con xứ Thanh mang trái tim kiên trung

Tô Vĩnh Diện sinh năm 1924 tại nông trường Nông Cống (nay thuộc xã Nông Trường, huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa). Sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo, từ nhỏ anh đã phải bươn chải làm thuê để phụ giúp gia đình.

Năm 1949, khi cuộc kháng chiến chống Pháp bước vào giai đoạn gay go, anh hăng hái tham gia lực lượng dân quân địa phương rồi nhập ngũ vào bộ đội chủ lực. Với bản tính cần cù, trách nhiệm và dũng cảm, anh được tín nhiệm bầu làm Khẩu đội trưởng thuộc Đại đội 827, Tiểu đoàn 394, Trung đoàn 367 – trung đoàn pháo cao xạ đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam.

2. Cuộc kéo pháo gian khổ vào lòng chảo Điện Biên

Đầu năm 1954, để phục vụ cho trận quyết chiến chiến lược Điện Biên Phủ, hàng ngàn chiến sĩ ta phải thực hiện một nhiệm vụ vô cùng gian khổ và hiểm trở: kéo những khẩu pháo nặng hàng tấn bằng sức người qua các dốc núi cao vực sâu để áp sát tập đoàn cứ điểm của địch.

Mỗi khẩu pháo cao xạ 37mm nặng hơn 2,4 tấn. Đường kéo pháo là những con đường bạt núi, xẻ rừng hẹp bít, lầy lội, quanh co bên bờ vực thẳm. Để đưa pháo vào trận địa, hàng chục chiến sĩ phải vừa gồng mình kéo dây xích phía trước, vừa dùng đòn gỗ và chèn bánh phía sau, nhích từng centimét trong đêm tối dưới cơn mưa rừng và bom đạn càn quét của kẻ thù.

Sau khi phương án tác chiến thay đổi từ "Đánh nhanh, thắng nhanh" sang "Đánh chắc, tiến chắc", các đơn vị lại nhận lệnh: kéo pháo ra ngoài để chuẩn bị lại. Kéo pháo vào đã vô cùng gian khổ, kéo pháo ra còn nguy hiểm hơn gấp bội.

3. Đêm kéo pháo định mệnh trên dốc Pu Chai

Đêm ngày 1 tháng 2 năm 1954, đơn vị của Tô Vĩnh Diện được giao nhiệm vụ kéo khẩu pháo cao xạ ra qua khu vực dốc Pu Chai – một con dốc cao, dựng đứng và cực kỳ hiểm trở. Trời mưa tầm tã, đường trơn như mỡ.

Tô Vĩnh Diện xung phong đi phía trước, vừa trực tiếp lái càng pháo vừa bình tĩnh chỉ huy khẩu đội.

Khi khẩu pháo đang từ từ nhích xuống dốc thì bất ngờ một quả bom pháo của địch nổ gần, làm đứt dây cáp tời удержи pháo. Khẩu pháo nặng hơn 2 tấn mất đà, chao đảo rồi bắt đầu trôi tự do ngày càng nhanh xuống vực sâu!

Lúc đó, đồng chí Nguyễn Văn Chi (người cùng lái càng pháo với anh) bị càng pháo văng ra hất ngã. Tình thế cực kỳ nguy cấp: Nếu khẩu pháo rơi xuống vực, không chỉ toàn bộ công sức của hàng trăm chiến sĩ bị đổ sông đổ biển, vũ khí quý giá của chiến dịch bị phá hủy, mà cả những đồng đội đang làm nhiệm vụ phía dưới vực cũng sẽ bị đè bẹp!

4. "Thà hy sinh chứ quyết không để pháo hỏng!"

Trong khoảnh khắc sinh tử ngàn cân treo sợi tóc ấy, Tô Vĩnh Diện không một phút đắn đo. Anh buông tay lái càng pháo, lấy hết sức bình sinh lao thẳng người vào dưới bánh xe pháo!

Thân hình nhỏ bé nhưng kiên cường của anh đã trở thành một chướng ngại vật chắn ngang đà trôi cuồng nhiệt của khối thép nặng 2,4 tấn. Khẩu pháo bị khựng lại, dạt vào vách đá gờ vực và dừng lại an toàn.

Đồng đội lao đến nâng khẩu pháo lên. Khi kéo được anh ra, Tô Vĩnh Diện đã bị thương rất nặng, ngực và mình bị bánh xe pháo đè nát.

Dù hơi thở chỉ còn thoi hóp, câu nói đầu tiên của người khẩu đội trưởng anh hùng khi nhìn thấy đồng đội quây quần bên mình không phải là nỗi đau của bản thân, mà là lời hỏi tha thiết:

"Pháo có việc gì không các đồng chí?"

Nhận được lời trả lời: "Pháo vẫn an toàn!", anh mới thanh thản mỉm cười và trút hơi thở cuối cùng trong vòng tay đẫm nước mắt của đồng đội. Anh hy sinh khi tròn 30 tuổi.

Khải hoàn & Tưởng nhớ

Tấm gương xả thân cứu pháo của Tô Vĩnh Diện đã trở thành luồng sinh khí mạnh mẽ, thổi bùng quyết tâm "Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh" trong toàn bộ lực lượng pháo binh và bộ binh ta. Chính khẩu pháo mà anh bảo vệ sau đó đã góp phần bắn rơi nhiều máy bay Pháp trên bầu trời Điện Biên Phủ.

Ngày 11/6/1956, Tô Vĩnh Diện được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân.

Hôm nay, khẩu pháo cao xạ 37mm số hiệu 51068 – kỷ vật gắn liền với sự hy sinh bất tử của Anh hùng Tô Vĩnh Diện – đã được công nhận là Bảo vật Quốc gia và được trang trọng lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Tên của anh cũng sống mãi trên những con đường, trường học khắp mọi miền đất nước.