Anh hùng Trí thức Lương Văn Can
Thục trưởng Đông Kinh Nghĩa Thục, dùng tri thức làm vũ khí giải phóng dân tộc, truyền bá chữ Quốc ngữ và tinh thần tự lực tự cường phá bỏ lối học lỗi thời.
Anh hùng Trí thức Lương Văn Can
Lịch sử phong trào yêu nước những năm đầu thế kỷ XX luôn dành một trang viết trang trọng nhất để tôn vinh Cụ Lương Văn Can, người chiến sĩ áo vải trên mặt trận văn hóa, vị Thục trưởng kính yêu của trường Đông Kinh Nghĩa Thục, người đã dùng tri thức làm vũ khí để thức tỉnh lòng dân và canh tân đất nước. Sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo giàu truyền thống tại Hà Nội, ông sớm đỗ cử nhân nhưng khước từ con đường làm quan vinh thân phì gia để dấn thân vào sự nghiệp giáo dục, mở trường dạy học và âm thầm gieo những hạt giống tư tưởng tiến bộ vào lòng thế hệ trẻ. Với tầm nhìn chiến lược vượt thời gian, Lương Văn Can nhận thấy rằng muốn cứu nước thì trước hết phải khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh; ông đã cùng các đồng chí của mình sáng lập ra phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục – một cuộc cách mạng giáo dục vĩ đại phá bỏ xiềng xích của lối học khoa cử lỗi thời để hướng tới khoa học thực nghiệp, truyền bá chữ Quốc ngữ và tinh thần tự lực tự cường. Ngôi trường dưới sự chèo lái của ông không chỉ là nơi truyền thụ kiến thức mà đã hóa thành một pháo đài chính trị, ngọn cờ hiệu triệu hàng vạn đồng bào đứng lên dùng tri thức để đấu tranh trực diện với chính sách ngu dân tàn bạo của thực dân Pháp. Chính sự hoạt động xuất sắc ấy đã khiến kẻ thù khiếp sợ; thực dân Pháp đã ra lệnh đóng cửa trường, tịch thu tài sản và đày ông sang đất khách quê người ròng rã nhiều năm trời, nhưng người chiến sĩ tri thức ấy vẫn giữ vững bản lĩnh kiên định, tiếp tục viết sách, dịch thuật để phụng sự đại nghĩa quê hương. Sự cống hiến bền bỉ suốt cả cuộc đời của Lương Văn Can là minh chứng rõ nét cho thấy lòng yêu nước không chỉ thể hiện ở đầu súng ngọn lưỡi, mà còn rực sáng trong những phòng học thầm lặng, nơi trí tuệ được dùng làm đòn bẩy giải phóng dân tộc. Khép lại một hành trình tận hiến rực rỡ và thanh cao, ông đã đi vào cõi vĩnh hằng, nhưng di sản về một nền giáo dục nhân văn, tiến bộ mà ông để lại vĩnh viễn là ngọn hải đăng soi đường cho khát vọng phát triển đất nước của thế hệ trẻ Việt Nam hôm nay.
