Anh hùng Từ Đễ – Người phi công trong “Phi đội Quyết thắng”

Có những người lính được nhớ đến bởi một trận đánh, một chiến công; nhưng cũng có những người trở thành một phần của lịch sử bởi cả hành trình chiến đấu và cống hiến của mình. Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Từ Đễ là một trong những người như thế – một phi công đã trải qua những năm tháng khốc liệt của chiến tranh và để lại dấu ấn đặc biệt trong lịch sử Không quân nhân dân Việt Nam.

Từ khi còn rất trẻ, Từ Đễ đã có niềm say mê đặc biệt với bầu trời. Năm 16 tuổi, nghe nói đến việc được tuyển chọn đào tạo phi công, ông đã mong muốn được thử sức. Ước mơ ấy đưa ông đến với Không quân và mở ra một cuộc đời gắn bó với những chuyến bay, những sân bay dã chiến và những nhiệm vụ đặc biệt.

Trong những năm chiến tranh, ông được đào tạo và trở thành phi công lái MiG-17, từng chiến đấu trong đội hình của Trung đoàn 923. Những ngày tháng ấy, bầu trời miền Bắc luôn căng thẳng. Mỗi lần xuất kích là một lần người phi công phải đối mặt với hiểm nguy, nhưng cũng là một lần họ hiểu rõ hơn trách nhiệm của mình đối với Tổ quốc.

Có một thời điểm đặc biệt trong cuộc đời Từ Đễ gắn với 12 ngày đêm cuối năm 1972, khi Hà Nội và miền Bắc phải đối mặt với chiến dịch tập kích đường không quy mô lớn. Tại sân bay Kép, ông từng thực hiện nhiệm vụ cất cánh trong điều kiện vô cùng khó khăn sau khi đường băng bị đánh phá. Đường băng phụ chỉ dài khoảng 900 mét, rộng 16 mét, việc cất cánh ban đêm đòi hỏi sự bình tĩnh và bản lĩnh rất cao.

Những năm tháng ấy đã tôi luyện nên một người phi công có bản lĩnh vững vàng. Nhưng chiến tranh vẫn còn ở phía trước, và lịch sử đã đưa Từ Đễ đến một nhiệm vụ đặc biệt hơn nữa.

Đầu năm 1975, khi chiến trường miền Nam chuyển sang giai đoạn quyết định, Không quân nhân dân Việt Nam cần nhanh chóng làm chủ những chiếc A-37 thu được. Từ Đễ cùng một số phi công được lựa chọn để chuyển loại và chuẩn bị cho một nhiệm vụ táo bạo: sử dụng chính loại máy bay này để đánh vào sân bay Tân Sơn Nhất.

Thời gian chuẩn bị vô cùng ngắn.

Các phi công phải nhanh chóng làm quen với một loại máy bay hoàn toàn khác. Những chiếc A-37 thu được còn có vấn đề về kỹ thuật, trong khi điều kiện chiến trường không cho phép có nhiều thời gian để huấn luyện. Sáu phi công được lựa chọn đã khẩn trương học cách điều khiển máy bay, nghiên cứu địa hình và chuẩn bị cho nhiệm vụ.

Trong đội hình ấy có Từ Đễ, Nguyễn Văn Lục, Hán Văn Quảng, Hoàng Mai Vượng, Nguyễn Thành Trung và Trần Văn On. Họ trở thành Phi đội Quyết thắng – một cái tên gắn liền với một trong những trận đánh đặc biệt của Không quân nhân dân Việt Nam trong Chiến dịch Hồ Chí Minh.

Chiều 28 tháng 4 năm 1975, sáu chiếc A-37 cất cánh từ sân bay Thành Sơn.

Mục tiêu là sân bay Tân Sơn Nhất.

Đó là một chuyến bay mà mỗi phi công đều hiểu rõ mức độ nguy hiểm. Họ phải bay qua một vùng trời rộng lớn, tiếp cận mục tiêu và trở về trong điều kiện chiến trường vẫn đang diễn biến từng giờ.

Nhưng điều đặc biệt là những chiếc máy bay họ sử dụng vốn thuộc lực lượng đối phương.

Từ Đễ và đồng đội đã biến những phương tiện thu được ấy thành công cụ phục vụ cho trận đánh cuối cùng trên bầu trời Sài Gòn.

Khi đội hình tiếp cận Tân Sơn Nhất, các phi công thực hiện nhiệm vụ theo kế hoạch. Cuộc tập kích bất ngờ khiến sân bay bị tổn thất nặng, nhiều máy bay bị phá hủy và gây tác động lớn đến tinh thần của lực lượng đối phương.

Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, Phi đội Quyết thắng rút khỏi khu vực và trở về an toàn.

Khoảnh khắc những chiếc máy bay trở lại sân bay Thành Sơn là khoảnh khắc khó quên.

Những người phi công bước xuống máy bay với niềm vui của những người vừa hoàn thành một nhiệm vụ đặc biệt. Họ đã góp phần tạo nên một dấu ấn trong những ngày cuối cùng của cuộc chiến.

Nhưng đằng sau chiến công ấy là những câu chuyện rất đời thường.

Trong những ngày chuẩn bị cho trận đánh, Từ Đễ và đồng đội không chỉ học kỹ thuật bay. Họ còn phải làm quen với những phi công của lực lượng Không quân Việt Nam Cộng hòa để tìm hiểu về máy bay và điều kiện hoạt động. Từ Đễ lựa chọn cách trò chuyện cởi mở, tạo sự tin tưởng và hợp tác để cùng hoàn thành nhiệm vụ.

Và có một câu chuyện đặc biệt khác trong ngày đất nước thống nhất.

Cha của Từ Đễ là Giáo sư Từ Giấy, một nhà khoa học nổi tiếng trong lĩnh vực dinh dưỡng, khi ấy cũng đang thực hiện nhiệm vụ ở chiến trường phía Nam. Hai cha con từng có những lần gặp nhau rất ngắn ngủi giữa những ngày chiến tranh. Sau khi miền Nam được giải phóng, họ gặp lại nhau tại sân bay Biên Hòa.

Sau những năm tháng bom đạn, điều quý giá nhất trong khoảnh khắc ấy không phải là những lời nói lớn lao.

Chỉ cần nhìn thấy nhau còn sống đã là một niềm hạnh phúc.

Chiến tranh đã khiến những cuộc gặp gia đình trở nên hiếm hoi như thế.

Sau ngày đất nước thống nhất, cuộc đời quân ngũ của Từ Đễ vẫn tiếp tục.

Ông tham gia các nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc ở biên giới Tây Nam, tham gia giải phóng đảo Thổ Chu, Bắc Phú Quốc và sau đó thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Trường Sa. Trong những năm tháng ấy, ông cùng đồng đội không chỉ chiến đấu mà còn phải hết sức thận trọng để bảo vệ tính mạng nhân dân. Ông từng nhắc lại việc lực lượng Không quân cứu được hàng trăm người dân trong một tình huống chiến đấu ở Tây Nam.

Sau nhiều năm công tác, Từ Đễ giữ nhiều cương vị trong Không quân nhân dân Việt Nam, trong đó có Phó Cục trưởng Cục Quân huấn, Bộ Quốc phòng và Trung đoàn trưởng Trung đoàn 923. Ông tiếp tục gắn bó với công tác huấn luyện, đào tạo và xây dựng lực lượng.

Năm 2015, sau 40 năm kể từ ngày đất nước thống nhất, ông được trao tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Đó là sự ghi nhận cho những đóng góp của ông trong suốt quá trình chiến đấu và phục vụ quân đội.

Nhưng điều đáng quý ở Từ Đễ không chỉ nằm ở những danh hiệu.

Sau khi nghỉ hưu, ông vẫn dành nhiều tâm huyết để ghi chép, sưu tầm và kể lại những câu chuyện về Không quân nhân dân Việt Nam. Ông muốn lưu giữ ký ức về những người đồng đội, những trận đánh và những năm tháng mà một thế hệ đã sống hết mình vì đất nước.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày Phi đội Quyết thắng làm nên chuyến bay lịch sử.

Bầu trời hôm nay đã bình yên.

Những chiếc máy bay cất cánh từ các sân bay trên đất nước không còn mang theo nhiệm vụ của chiến tranh. Những người lính năm xưa cũng đã bước sang bên kia của tuổi trẻ.

Nhưng câu chuyện của Từ Đễ vẫn còn đó.

Đó là câu chuyện về một cậu bé yêu bầu trời từ tuổi 16, trở thành người phi công trong những năm tháng khốc liệt nhất; là câu chuyện về những chuyến bay giữa bom đạn; về Phi đội Quyết thắng và trận đánh Tân Sơn Nhất ngày 28 tháng 4 năm 1975; và cũng là câu chuyện về một thế hệ đã dành những năm tháng đẹp nhất của cuộc đời cho độc lập, thống nhất của đất nước.

Từ Đễ đã đi qua chiến tranh bằng đôi cánh của người phi công, nhưng điều ông để lại không chỉ là những chiến công. Đó còn là ký ức về đồng đội, về trách nhiệm, về lòng nhân văn và về một thế hệ đã sống trọn vẹn với Tổ quốc.

Một người lính của bầu trời – một chứng nhân của lịch sử – và một câu chuyện đẹp của “một thời hoa lửa”.